Linux Commands A-Z Part 3: echo, find, grep, firewall-cmd, free, fsck आणि अजून, Examples सह

echo सविस्तर: text, variables आणि escape codes print

हे का लागतं?

Scripts ने user ला काय चाललंय ते सांगायला हवं, files मधे lines लिहायला हव्यात आणि debug करताना variables च्या values दाखवायला हव्यात. echo हा काहीही print करण्याचा सगळ्यात सोपा मार्ग.

हे काय आहे?

echo हा shell builtin आहे जो arguments print करून शेवटी new line देतो. echo पर्यंत पोहोचण्याआधी shell variables आणि wildcards expand करतो, म्हणून quoting ठरवतं काय मिळेल. Exact formatting साठी printf जास्त safe.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Message print करा.

echo "Backup started"

Output:

Backup started

याचा अर्थ: Text आणि new line.

2. Variable दाखवा.

echo "User is $USER on $HOSTNAME"

Output:

User is ec2-user on web01

याचा अर्थ: Double quotes variables expand करतात.

3. Expansion थांबवा.

echo 'Cost is $5'

Output:

Cost is $5

याचा अर्थ: Single quotes $ जसाच्या तसा ठेवतात.

4. Tab वापरा.

echo -e "name\tcity\nRavi\tPune"

Output:

name	city
Ravi	Pune

याचा अर्थ: -e \t ला tab आणि \n ला new line करतो.

5. File मधे लिहा.

echo "server=10.0.1.5" | sudo tee -a /etc/app.conf

Output:

server=10.0.1.5

याचा अर्थ: tee -a root म्हणून append करतो; साधं sudo echo >> fail होतं.

6. मागचा command चालला का ते तपासा.

ls /nope; echo $?

Output:

ls: cannot access '/nope': No such file or directory
2

याचा अर्थ: 0 म्हणजे success; बाकी काहीही म्हणजे error.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

env सविस्तर: command चं environment बघा आणि बदला

हे का लागतं?

Program PATH, LANG, TZ किंवा JAVA_HOME सारख्या variables वर वेगळा वागतो. तुमच्यासाठी चालतं पण cron मधे किंवा दुसऱ्या user साठी नाही, तेव्हा बहुतेक environment कारण असतं.

हे काय आहे?

env सगळे exported variables print करतो, किंवा तुमचा shell न बदलता एक command जास्त किंवा कमी variables सह चालवतो. Script च्या पहिल्या line मधे #!/usr/bin/env python3 असं PATH मधे program शोधायला पण वापरतात.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. सगळं list करा.

env | sort | head -4

Output:

HISTSIZE=1000
HOME=/home/ec2-user
LANG=C.UTF-8
LOGNAME=ec2-user

याचा अर्थ: प्रत्येक line NAME=value.

2. एक variable शोधा.

env | grep ^PATH=

Output:

PATH=/usr/local/bin:/usr/bin:/usr/local/sbin:/usr/sbin

याचा अर्थ: Commands शोधण्याचे folders, क्रमाने.

3. एक command दुसऱ्या time zone मधे.

env TZ=Asia/Kolkata date

Output:

Mon Oct 26 01:30:00 IST 2026

याचा अर्थ: फक्त या command ला TZ दिसतो; shell बदलत नाही.

4. Cron सारखं test करा.

env -i /bin/bash -c 'echo "PATH=$PATH"'

Output:

PATH=/usr/local/bin:/usr/bin

याचा अर्थ: रिकाम्या environment मधे bash छोटा default PATH वापरतो, cron सारखा.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

exit सविस्तर: shell सोडा आणि status परत द्या

हे का लागतं?

Scripts ने cron, CI pipelines आणि इतर scripts ना ते चालले का ते सांगायला हवं. तो message म्हणजे exit code, आणि exit तो set करतो.

हे काय आहे?

exit हा builtin current shell किंवा script ला 0 ते 255 मधल्या number सह संपवतो. 0 म्हणजे success. Login session मधे तो logout करतो. Function मधे return वापरा.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Check script लिहा.

printf '#!/bin/bash\n[ -f /etc/app.conf ] || { echo missing; exit 1; }\necho ok\n' > chk.sh; chmod +x chk.sh

याचा अर्थ: File नसेल तर script 1 ने थांबते.

2. चालवा आणि code वाचा.

./chk.sh; echo "code=$?"

Output:

missing
code=1

याचा अर्थ: Callers ना 1 दिसतो आणि fail झालं कळतं.

3. Chain मधे वापरा.

./chk.sh && echo "deploy"

Output:

missing

याचा अर्थ: && फक्त exit 0 वर पुढचा भाग चालवतो.

4. SSH session सोडा.

exit

Output:

logout
Connection to 10.0.1.5 closed.

याचा अर्थ: तुम्ही परत स्वतःच्या machine वर.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

export सविस्तर: child programs ना variables द्या

हे का लागतं?

तुम्ही shell मधे JAVA_HOME किंवा AWS_PROFILE set करता, पण सुरू केलेल्या program ला ते दिसत नाही. साधा variable shell मधेच राहतो; export तो पुढे देतो.

हे काय आहे?

export shell variable ला mark करतो म्हणजे या shell मधून सुरू होणाऱ्या प्रत्येक command च्या environment मधे तो copy होतो. Parent shell किंवा इतर terminals वर परिणाम नाही. टिकवायला ~/.bashrc किंवा /etc/profile.d/ मधे ठेवा.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. साधा variable पुढे जात नाही.

APP_ENV=prod; bash -c 'echo "[$APP_ENV]"'

Output:

[]

याचा अर्थ: Child shell ला दिसत नाही.

2. Export करा.

export APP_ENV=prod; bash -c 'echo "[$APP_ENV]"'

Output:

[prod]

याचा अर्थ: आता प्रत्येक child ला दिसतो.

3. Tool folder PATH मधे जोडा.

export PATH="$PATH:/opt/tools/bin"; command -v mytool

Output:

/opt/tools/bin/mytool

याचा अर्थ: आता shell ला tool सापडतो.

4. सगळ्या users साठी ठेवा.

echo 'export JAVA_HOME=/usr/lib/jvm/java-17' | sudo tee /etc/profile.d/java.sh

Output:

export JAVA_HOME=/usr/lib/jvm/java-17

याचा अर्थ: नवे login shells /etc/profile.d/ मधल्या files load करतात.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

expr सविस्तर: साधं गणित आणि string checks

हे का लागतं?

जुन्या scripts आणि खूप छोट्या systems (BusyBox असलेले routers) गणित आणि string length साठी expr वापरतात. Legacy scripts वाचताना तो भेटेल.

हे काय आहे?

expr वेगवेगळ्या words चं expression evaluate करून result print करतो. प्रत्येक number आणि operator वेगळा argument हवा, आणि * escape करावा लागतो. bash मधे $(( )) जलद आणि स्वच्छ.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. दोन numbers add.

expr 40 + 2

Output:

42

याचा अर्थ: + च्या आजूबाजूला spaces हवेत.

2. गुणाकार.

expr 7 \* 6

Output:

42

याचा अर्थ: Backslash शिवाय shell * ला wildcard म्हणून expand करतो.

3. String length.

expr length "PuneCity"

Output:

8

याचा अर्थ: Characters मोजतो.

4. Modern bash मधे तेच.

echo $(( 7 * 6 )); s=PuneCity; echo ${#s}

Output:

42
8

याचा अर्थ: bash scripts मधे हेच वापरा.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

fdisk सविस्तर: disk partitions list आणि create

हे का लागतं?

नवी data disk रिकामी येते. Filesystem बनवून mount करण्याआधी बऱ्याचदा partition लागतो. fdisk हे classic tool, आणि fdisk -l सगळ्या disks बघण्याचा सगळ्यात जलद मार्ग.

हे काय आहे?

fdisk हे MBR आणि GPT partition tables साठी interactive menu tool आहे. w दाबेपर्यंत बदल memory मधेच राहतात. Scripts साठी parted किंवा sfdisk. Partition बनवल्यावर kernel ला दिसायला partprobe किंवा reboot.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. नवी disk शोधा.

sudo fdisk -l | grep "^Disk /dev"

Output:

Disk /dev/nvme0n1: 20 GiB, 21474836480 bytes
Disk /dev/nvme1n1: 50 GiB, 53687091200 bytes

याचा अर्थ: nvme1n1 ही नवी 50 GiB disk.

2. उघडा.

sudo fdisk /dev/nvme1n1

Output:

Command (m for help):

याचा अर्थ: तुम्ही menu मधे. अजून काही बदललं नाही.

3. पूर्ण disk चा एक partition.

n, p, 1, Enter, Enter, w

Output:

Created a new partition 1 of type 'Linux' and of size 50 GiB.
The partition table has been altered.

याचा अर्थ: Default start आणि end पूर्ण disk वापरतात; w save करतो.

4. Confirm.

lsblk /dev/nvme1n1

Output:

NAME        SIZE TYPE
nvme1n1      50G disk
└─nvme1n1p1  50G part

याचा अर्थ: नवा partition p1 mkfs साठी तयार.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

fg सविस्तर: background job परत समोर आणा

हे का लागतं?

vim मधे चुकून Ctrl+Z दाबलं, किंवा लांब copy background ला पाठवली आणि आता तिच्या प्रश्नाला उत्तर द्यायचंय. fg job परत समोर आणतो.

हे काय आहे?

fg हा shell builtin. तो या shell चा stopped किंवा background job foreground ला आणतो म्हणजे keyboard परत त्याचा. Jobs ना numbers असतात; jobs ने बघा. bg background मधेच resume करतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Edit सुरू करून थांबवा.

vim notes.txt  (then Ctrl+Z)

Output:

[1]+  Stopped                 vim notes.txt

याचा अर्थ: Job 1 paused आहे, बंद नाही.

2. लांब job background ला.

sleep 600 &

Output:

[2] 4821

याचा अर्थ: Job 2, PID 4821.

3. List करा.

jobs

Output:

[1]+  Stopped                 vim notes.txt
[2]-  Running                 sleep 600 &

याचा अर्थ: + म्हणजे current job, - त्याच्या आधीचा.

4. vim कडे परत.

fg %1

Output:

(vim opens again with your text)

याचा अर्थ: Save न केलेलं काम अजून तिथेच.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

file सविस्तर: ही file कोणत्या प्रकारची?

हे का लागतं?

report.pdf नावाची file खरं तर zip, script किंवा virus असू शकते. Uploads, downloads आणि जुन्या backups ना बऱ्याचदा चुकीचं किंवा extension नसतं. file नाव नाही, content तपासतो.

हे काय आहे?

file file चे पहिले bytes ("magic number") वाचून database शी compare करतो आणि type सांगतो. Text encoding, line endings आणि program 32 की 64 bit ते पण सांगतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. संशयास्पद upload तपासा.

file invoice.pdf

Output:

invoice.pdf: Zip archive data, at least v2.0 to extract

याचा अर्थ: ही zip आहे, PDF नाही. डोळे झाकून उघडू नका.

2. Windows मधून आलेली script तपासा.

file deploy.sh

Output:

deploy.sh: Bourne-Again shell script, ASCII text executable, with CRLF line terminators

याचा अर्थ: CRLF bash तोडतं; dos2unix किंवा sed ने fix.

3. Binary तपासा.

file /usr/bin/ls

Output:

/usr/bin/ls: ELF 64-bit LSB pie executable, x86-64, dynamically linked

याचा अर्थ: 64-bit Intel किंवा AMD program.

4. नवी disk format आहे का?

sudo file -s /dev/nvme1n1p1

Output:

/dev/nvme1n1p1: data

याचा अर्थ: "data" म्हणजे अजून filesystem नाही.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

find सविस्तर: नाव, size, वेळ आणि owner ने files शोधा

हे का लागतं?

Disks जुन्या logs ने भरतात, कोणी विचारतं config कुठे आहे, किंवा security ला सगळ्या world-writable files हव्यात. find या सगळ्यांची उत्तरं देतो, आणि सापडलेल्यावर action पण करतो.

हे काय आहे?

find folder tree फिरतो आणि प्रत्येक file -name, -type, -size, -mtime, -user आणि -perm सारख्या conditions ने तपासतो. जुळलेल्या files print होतात, किंवा -delete किंवा -exec सारख्या action ला जातात. locate सारखं नाही, find disk live वाचतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Config file शोधा.

sudo find /etc -name "nginx.conf"

Output:

/etc/nginx/nginx.conf

याचा अर्थ: Patterns नेहमी quote करा म्हणजे shell expand करत नाही.

2. Root disk वरच्या मोठ्या files.

sudo find / -xdev -type f -size +500M 2>/dev/null

Output:

/var/log/app/debug.log
/home/ravi/old.iso

याचा अर्थ: -xdev एकाच filesystem वर राहतो.

3. जुने logs.

find /var/log/app -name "*.log" -mtime +30

Output:

/var/log/app/app-2026-09-01.log

याचा अर्थ: 30 दिवसांपेक्षा आधी बदललेले.

4. Safe delete: आधी list, मग delete.

find /var/log/app -name "*.log" -mtime +30 -delete

याचा अर्थ: तीच test, आता -delete सह. -delete शेवटी ठेवा.

5. Matches वर command.

find /srv/app -name "*.sh" -exec chmod 750 {} +

याचा अर्थ: {} म्हणजे file list; + एकदम अनेक files देतो.

6. Security check: world-writable files.

sudo find /srv -type f -perm -o+w

Output:

/srv/upload/tmp.txt

याचा अर्थ: हे कोणीही बदलू शकतं; fix करा.

7. मागच्या तासात बदललेल्या files.

sudo find /etc -mmin -60 -type f

Output:

/etc/resolv.conf

याचा अर्थ: आत्ताच config ला कोणी हात लावला?

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

firewall-cmd सविस्तर: RHEL वर ports safe उघडा

हे का लागतं?

Web server install केला पण कोणीच पोहोचू शकत नाही. RHEL, Rocky आणि Fedora वर firewalld default ने ports block करतो, आणि SSH न तोडता ते उघडायचा मार्ग म्हणजे firewall-cmd.

हे काय आहे?

firewall-cmd firewalld service शी बोलतो. Rules zones मधे (public, internal, trusted) असतात. --permanent शिवायचा rule reload वर जातो; --permanent सह save होतो पण apply व्हायला --reload लागतो. दोन्ही वापरा, किंवा --runtime-to-permanent.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. चालू आहे का.

sudo firewall-cmd --state

Output:

running

याचा अर्थ: firewalld active.

2. Rules बघा.

sudo firewall-cmd --list-all

Output:

public (active)
  interfaces: eth0
  services: cockpit dhcpv6-client ssh
  ports:

याचा अर्थ: फक्त ssh, cockpit आणि dhcpv6 उघडे.

3. HTTP आणि HTTPS कायमचे उघडा.

sudo firewall-cmd --permanent --add-service={http,https}

Output:

success

याचा अर्थ: Save झालं, अजून live नाही.

4. Apply.

sudo firewall-cmd --reload

Output:

success

याचा अर्थ: Saved rules आता live.

5. Confirm.

sudo firewall-cmd --list-services

Output:

cockpit dhcpv6-client http https ssh

याचा अर्थ: http आणि https उघडे.

6. एका network मधूनच port allow.

sudo firewall-cmd --permanent --add-rich-rule='rule family=ipv4 source address=10.0.0.0/16 port port=5432 protocol=tcp accept'

Output:

success

याचा अर्थ: PostgreSQL फक्त internal network मधून.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

free सविस्तर: खरंच किती memory मोकळी?

हे का लागतं?

App slow आहे किंवा killed झालं, आणि server ची RAM संपली का ते जाणायचंय. योग्य column वाचलात तर free एका line मधे उत्तर देतो.

हे काय आहे?

free /proc/meminfo वाचून total, used, free, shared, buff/cache आणि available memory, आणि swap दाखवतो. Linux मोकळी RAM cache साठी वापरतो, म्हणून "free" कमी दिसतं; "available" म्हणजे नव्या programs ना खरं मिळू शकणारी.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Memory वाचा.

free -h

Output:

               total        used        free      shared  buff/cache   available
Mem:           7.6Gi       2.1Gi       320Mi        12Mi       5.2Gi       5.3Gi
Swap:          2.0Gi          0B       2.0Gi

याचा अर्थ: Free 320 Mi, पण 5.3 Gi available कारण cache सोडता येतो.

2. फक्त available number.

free -m | awk '/^Mem:/{print $7}'

Output:

5427

याचा अर्थ: Monitoring scripts साठी चांगलं.

3. Load test दरम्यान बघा.

free -h -s 5

Output:

(prints every 5 seconds)

याचा अर्थ: Available सतत कमी होतंय का बघा.

4. काही killed झालं का?

sudo dmesg -T | grep -i "out of memory"

Output:

[Mon Oct 26 00:12:03 2026] Out of memory: Killed process 3120 (java)

याचा अर्थ: Kernel च्या OOM killer ने java थांबवलं.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

fsck सविस्तर: filesystem check आणि repair

हे का लागतं?

Power cut किंवा crash नंतर filesystem मधे तुटलेल्या links असू शकतात, आणि server boot वर emergency mode मधे जाऊ शकतो. fsck तपासतो आणि repair करतो.

हे काय आहे?

fsck हा front end आहे जो योग्य checker बोलावतो, जसं ext4 साठी e2fsck. फक्त unmounted filesystem वर चालवा, नाहीतर नुकसान होऊ शकतं. XFS साठी xfs_repair; XFS वर fsck काही करत नाही.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Filesystem type शोधा.

lsblk -f /dev/nvme1n1

Output:

NAME      FSTYPE MOUNTPOINT
nvme1n1p1 ext4   /data

याचा अर्थ: ext4, /data वर mounted.

2. आधी unmount.

sudo umount /data

याचा अर्थ: Mounted filesystem वर fsck चालवू नका.

3. Dry run.

sudo fsck -n /dev/nvme1n1p1

Output:

e2fsck 1.46.5
/dev/nvme1n1p1: clean, 11/3276800 files, 251161/13107200 blocks

याचा अर्थ: -n फक्त report करतो. Clean म्हणजे नुकसान नाही.

4. Full check आणि repair force.

sudo fsck -fy /dev/nvme1n1p1

Output:

Pass 1: Checking inodes, blocks, and sizes
...
Pass 5: Checking group summary information

याचा अर्थ: पाच passes; -y सापडलेलं fix करतो.

5. परत mount.

sudo mount /data && df -h /data

Output:

/dev/nvme1n1p1   49G   24K   47G   1% /data

याचा अर्थ: परत service मधे.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

fuser सविस्तर: ही file किंवा port कोण वापरतंय?

हे का लागतं?

umount "target is busy" म्हणतो, किंवा port आधीच वापरात आहे आणि नवी service सुरू होत नाही. कोणता process तो धरून आहे ते जाणायचंय. fuser एका line मधे सांगतो.

हे काय आहे?

fuser file, folder, mount किंवा network port वापरणाऱ्या processes चे PIDs print करतो. PID नंतरची अक्षरं वापर दाखवतात: c current folder, f open file, e running program, m mapped file. तो ते processes kill पण करू शकतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Unmount fail.

sudo umount /data

Output:

umount: /data: target is busy.

याचा अर्थ: अजून काहीतरी /data वापरतंय.

2. कोण ते शोधा.

sudo fuser -vm /data

Output:

                     USER        PID ACCESS COMMAND
/data:               ravi       2210 ..c.. bash

याचा अर्थ: ravi user चा shell /data मधे बसलाय.

3. Port 80 कोण धरतो?

sudo fuser -v 80/tcp

Output:

                     USER        PID ACCESS COMMAND
80/tcp:              root       1043 F.... nginx

याचा अर्थ: nginx आधीच 80 वर ऐकतो.

4. विचारा, मग kill.

sudo fuser -kim /data

Output:

/data: 2210c
Kill process 2210 ? (y/N) y

याचा अर्थ: त्यानंतर umount चालतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

getent सविस्तर: users, groups आणि hosts system च्या पद्धतीने शोधा

हे का लागतं?

LDAP किंवा Active Directory ला जोडलेल्या servers वर users /etc/passwd मधे नसतात, म्हणून grep ला काहीच सापडत नाही. Logins आणि name lookups साठी system जे sources वापरते, getent तेच विचारतो.

हे काय आहे?

getent /etc/nsswitch.conf प्रमाणे NSS मधून databases वाचतो: passwd, group, hosts, services आणि अजून. Files, SSSD, LDAP किंवा DNS मधून classic file format मधे lines देतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. User तपासा.

getent passwd ravi

Output:

ravi:x:1001:1001:Ravi:/home/ravi:/bin/bash

याचा अर्थ: Name, UID, GID, comment, home, shell.

2. grep ला न दिसणारा domain user.

getent passwd priya@corp.example.in

Output:

priya@corp.example.in:*:1855001104:1855000513:Priya:/home/priya:/bin/bash

याचा अर्थ: SSSD मधून आला, /etc/passwd मधून नाही.

3. Group members.

getent group wheel

Output:

wheel:x:10:ravi,priya

याचा अर्थ: ravi आणि priya sudo वापरू शकतात.

4. Apps सारखं resolve.

getent hosts db.internal

Output:

10.0.2.15       db.internal

याचा अर्थ: nsswitch क्रमाने /etc/hosts आणि DNS वापरतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

getfacl सविस्तर: जास्तीच्या permissions (ACLs) वाचा

हे का लागतं?

साध्या permissions मधे फक्त एक owner आणि एक group. Auditor किंवा दुसऱ्या team ला access लागतो तेव्हा admins ACLs जोडतात. फक्त ls -l बघितलं तर ते दिसणार नाहीत.

हे काय आहे?

getfacl file किंवा folder ची access control list print करतो: owner, group, named users, named groups, mask आणि नव्या files साठी default ACLs. ls -l mode च्या शेवटी + म्हणजे ACL आहे. ACLs setfacl ने बदला.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Plus चिन्ह बघा.

ls -ld /srv/reports

Output:

drwxrwx---+ 2 app finance 4096 Oct 26 01:00 /srv/reports

याचा अर्थ: + म्हणजे जास्तीच्या ACL entries.

2. वाचा.

getfacl /srv/reports

Output:

# file: srv/reports
# owner: app
# group: finance
user::rwx
user:auditor:r-x
group::rwx
mask::rwx
other::---

याचा अर्थ: auditor user read आणि enter करू शकतो.

3. अजून एका user ला access.

sudo setfacl -m u:priya:rx /srv/reports

याचा अर्थ: priya ला आता read आणि enter.

4. बदलांआधी backup.

getfacl -R /srv/reports > /root/reports.acl

याचा अर्थ: काही चुकलं तर setfacl --restore ने restore.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

grep deep dive: pro सारखा text शोधा

हे का लागतं?

Admin चं बहुतेक काम म्हणजे एक line शोधणं: log मधला error, config मधली setting, access logs मधला IP, list मधला user. grep हे इतर कोणत्याही tool पेक्षा जास्त वापरलं जाणारं, आणि ls नंतर Linux interview मधला सगळ्यात common command.

हे काय आहे?

grep files किंवा input line by line वाचतो आणि pattern जुळणाऱ्या lines print करतो. Pattern म्हणजे regular expression: default basic, -E ने extended, -F ने fixed text, -P ने Perl style. Options case, counting, context lines, file names आणि recursion control करतात. Exit code 0 म्हणजे सापडलं, 1 नाही, 2 error, म्हणून scripts साठी grep perfect.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Log मधे errors शोधा.

grep ERROR /var/log/app/app.log

Output:

2026-10-26 00:41:10 ERROR payment timeout id=7781
2026-10-26 00:52:33 ERROR db connection refused

याचा अर्थ: ERROR असलेली प्रत्येक line, लिहिल्याप्रमाणे.

2. Case ignore आणि line numbers.

grep -in "timeout" /var/log/app/app.log

Output:

118:2026-10-26 00:41:10 ERROR payment timeout id=7781
240:2026-10-26 01:02:09 WARN Timeout retry 2

याचा अर्थ: Timeout आणि timeout दोन्ही जुळतात; number म्हणजे file मधली line.

3. मोजा.

grep -c ERROR /var/log/app/app.log

Output:

37

याचा अर्थ: 37 lines मधे ERROR.

4. Error च्या आजूबाजूचं बघा.

grep -B2 -A3 "db connection refused" /var/log/app/app.log

Output:

(2 lines before, the match, 3 lines after)

याचा अर्थ: Context failure च्या आधी काय झालं ते दाखवतो.

5. Config मधल्या comments आणि blank lines लपवा.

grep -Ev "^\s*(#|$)" /etc/ssh/sshd_config

Output:

Include /etc/ssh/sshd_config.d/*.conf
PermitRootLogin no
PasswordAuthentication no

याचा अर्थ: -v उलटं करतो, -E (a|b) चालू करतो; ^ सुरुवात, $ शेवट.

6. एकदम दोन patterns.

grep -E "ERROR|FATAL" app.log | tail -2

Output:

2026-10-26 01:10:00 FATAL out of memory
2026-10-26 01:12:41 ERROR worker crashed

याचा अर्थ: Extended regex मधे | म्हणजे OR.

7. फक्त पूर्ण शब्द.

grep -w "root" /etc/passwd

Output:

root:x:0:0:root:/root:/bin/bash

याचा अर्थ: chroot किंवा rootless जुळत नाही.

8. फक्त IPs काढा.

grep -oE "([0-9]{1,3}\.){3}[0-9]{1,3}" access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head -3

Output:

  942 49.36.12.8
  311 103.21.5.90
   87 10.0.1.5

याचा अर्थ: -o फक्त जुळलेला भाग print करतो; मग प्रत्येक IP मोजा.

9. पूर्ण folder, फक्त config files.

grep -rn --include="*.conf" "listen" /etc/nginx/

Output:

/etc/nginx/conf.d/shop.conf:3:    listen 443 ssl;

याचा अर्थ: -r folders फिरतो; --include files मर्यादित करतो.

10. कोणत्या files मधे hostname?

grep -rl "db-old.internal" /srv/app/config

Output:

/srv/app/config/prod.yml
/srv/app/config/batch.yml

याचा अर्थ: फक्त file names: migration आधी update करायची list.

11. Dots किंवा brackets असलेला text जसाच्या तसा.

grep -F "[10.0.1.5]" haproxy.log | head -1

Output:

Oct 26 01:01:02 lb1 haproxy[812]: [10.0.1.5] backend up

याचा अर्थ: -F regex बंद करतो, म्हणून [ आणि . साधी अक्षरं.

12. Script मधे grep.

if grep -q "^PermitRootLogin no" /etc/ssh/sshd_config; then echo SAFE; else echo FIX; fi

Output:

SAFE

याचा अर्थ: -q काही print करत नाही; exit code if चालवतो.

13. Command output filter.

ps aux | grep "[n]ginx"

Output:

root  1043  0.0  0.1 nginx: master process
nginx 1044  0.0  0.2 nginx: worker process

याचा अर्थ: [n] trick: grep ची स्वतःची line जुळत नाही.

14. Compressed logs शोधा.

zgrep -c "ERROR" /var/log/app/app.log.1.gz

Output:

52

याचा अर्थ: zgrep .gz files unpack न करता वाचतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

groupadd सविस्तर: team group बनवा

हे का लागतं?

Permissions व्यक्तीप्रमाणे पेक्षा team प्रमाणे manage करणं सोपं. devs किंवा finance सारखा group बनवा, लोकांना त्यात जोडा, आणि group ला folders चा access द्या.

हे काय आहे?

groupadd /etc/group (आणि /etc/gshadow) मधे नव्या group name आणि GID ची line जोडतो. Members नंतर usermod -aG किंवा gpasswd -a ने जोडतात. groupdel group काढतो; groupmod rename करतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Group बनवा.

sudo groupadd -g 3000 devs

याचा अर्थ: Output नाही म्हणजे success.

2. तपासा.

getent group devs

Output:

devs:x:3000:

याचा अर्थ: GID 3000, अजून members नाहीत.

3. दोन लोक जोडा.

sudo usermod -aG devs ravi; sudo usermod -aG devs priya; getent group devs

Output:

devs:x:3000:ravi,priya

याचा अर्थ: -a त्यांचे इतर groups ठेवतो. कधी विसरू नका.

4. Group ला shared folder.

sudo mkdir /srv/devs && sudo chgrp devs /srv/devs && sudo chmod 2770 /srv/devs

याचा अर्थ: 2 (setgid) मुळे नव्या files devs च्या.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

groups सविस्तर: मी कोणत्या groups मधे आहे?

हे का लागतं?

तुम्हाला docker किंवा wheel group मधे जोडलं पण अजून permission denied येतं. पहिला check: या session ला खरंच कोणते groups आहेत?

हे काय आहे?

groups current user चे, किंवा दिलेल्या user चे groups print करतो. स्वतःच्या shell साठी session सुरू झाली तेव्हाचे groups दाखवतो; नंतर जोडलेल्या groups साठी नवा login किंवा newgrp लागतो. id तेच numbers सह दाखवतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. स्वतःला तपासा.

groups

Output:

ravi wheel devs

याचा अर्थ: तुम्ही ravi, wheel आणि devs मधे.

2. docker मधे जोडल्यावर.

groups ravi

Output:

ravi : ravi wheel devs docker

याचा अर्थ: Account ला docker आहे...

3. ...पण या shell ला नाही.

groups

Output:

ravi wheel devs

याचा अर्थ: बदलाआधी session सुरू झाली.

4. Load करा.

newgrp docker; docker ps

Output:

CONTAINER ID   IMAGE   COMMAND   STATUS

याचा अर्थ: आता docker sudo शिवाय चालतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

gunzip सविस्तर: .gz files unpack

हे का लागतं?

Logs .gz म्हणून rotate होतात, database dumps .sql.gz म्हणून पाठवले जातात, आणि downloads .gz येतात. ते परत साध्या files म्हणून हवेत, किंवा unpack न करता वाचायचेत.

हे काय आहे?

gunzip म्हणजे gzip -d. तो file.gz ला file ने replace करतो आणि time stamp ठेवतो. -k .gz पण ठेवतो, -c screen वर लिहितो म्हणजे pipe करता येतं. zcat, zless आणि zgrep .gz files थेट वाचतात.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. आधी test.

gunzip -t dump.sql.gz && echo OK

Output:

OK

याचा अर्थ: Archive खराब नाही.

2. Unpack करा आणि original ठेवा.

gunzip -k dump.sql.gz; ls -lh dump.sql*

Output:

-rw-r--r-- 1 ravi ravi 1.9G Oct 26 01:00 dump.sql
-rw-r--r-- 1 ravi ravi 210M Oct 26 01:00 dump.sql.gz

याचा अर्थ: Pack असताना सुमारे 9 पट छोटं.

3. मोठी file न लिहिता DB restore.

gunzip -c dump.sql.gz | mysql shopdb

याचा अर्थ: 1.9 GB disk वाचते.

4. जुना log वाचा.

zcat /var/log/nginx/access.log.2.gz | tail -1

Output:

49.36.12.8 - - [24/Oct/2026:23:59:58 +0530] "GET / HTTP/1.1" 200

याचा अर्थ: कोणतीही file बनत नाही.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

gzip सविस्तर: जागा वाचवायला files compress

हे का लागतं?

Text logs आणि CSV exports compress केल्यावर 5 ते 10 पट छोटे होतात. त्याने disk, backup वेळ आणि transfer cost वाचते. gzip सगळीकडे आहे आणि जलद.

हे काय आहे?

gzip एका वेळी एक file compress करतो आणि तिला file.gz ने replace करतो. Folders bundle करत नाही; त्यासाठी tar -czf. Levels -1 (जलद) ते -9 (छोटं). JPG किंवा MP4 सारख्या आधीच compressed files फारशा छोट्या होत नाहीत.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. मोठा log compress.

ls -lh app.log; gzip app.log; ls -lh app.log.gz

Output:

-rw-r--r-- 1 app app 820M app.log
-rw-r--r-- 1 app app  61M app.log.gz

याचा अर्थ: 820 MB वरून 61 MB.

2. Ratio बघा.

gzip -l app.log.gz

Output:

  compressed        uncompressed  ratio uncompressed_name
    63963136           859832320  92.6% app.log

याचा अर्थ: 92.6% छोटं.

3. सध्या original ठेवा.

gzip -k -9 export.csv; ls export.csv*

Output:

export.csv  export.csv.gz

याचा अर्थ: दोन्ही files राहतात.

4. चालता चालता compress.

mysqldump shopdb | gzip > shopdb-$(date +%F).sql.gz

याचा अर्थ: Dump कधीच uncompressed disk वर बसत नाही.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

halt सविस्तर: system थांबवा (आणि poweroff पेक्षा वेगळं कसं)

हे का लागतं?

Physical server हलवण्याआधी किंवा disk fail झाल्यावर filesystems खराब होऊ नयेत म्हणून तो नीट थांबवावा लागतो. halt, poweroff आणि shutdown माहीत असलं की "off" पण वीज खाणारा server, किंवा परत start न करता येणारा remote box टाळता येतो.

हे काय आहे?

systemd systems वर halt सगळ्या services आणि kernel थांबवतो पण power कदाचित कापत नाही; poweroff machine पण बंद करतो. Cloud VM वर दोन्ही instance stop करतात. shutdown delay आणि logged-in users ना warning जोडतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Users ना warning आणि schedule.

sudo shutdown -h +10 "Disk swap in 10 min, save work"

Output:

Shutdown scheduled for Mon 2026-10-26 01:50:00 IST, use 'shutdown -c' to cancel.

याचा अर्थ: Logged-in users ना message दिसतो.

2. विचार बदलला.

sudo shutdown -c

याचा अर्थ: Plan cancel.

3. आत्ता बंद.

sudo poweroff

Output:

Connection to 10.0.1.5 closed by remote host.

याचा अर्थ: Services थांबतात, disks sync, power off.

4. नंतर शेवटचे shutdowns तपासा.

last -x shutdown | head -2

Output:

shutdown system down  5.14.0-427 Mon Oct 26 01:51 - 02:30 (00:39)

याचा अर्थ: कोणी आणि केव्हा याची नोंद.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

head सविस्तर: file च्या पहिल्या lines बघा

हे का लागतं?

3 GB CSV किंवा log उघडायला खूप मोठा. फक्त columns, पहिले records किंवा output ची सुरुवात बघायचीय. head फक्त तेच दाखवतो.

हे काय आहे?

head default ला पहिल्या 10 lines print करतो, किंवा -n ने निवडलेला number, किंवा -c ने bytes. Minus number दिल्यावर शेवटच्या N lines सोडून सगळं. तो लवकर वाचणं थांबवतो, म्हणून मोठ्या files वर instant.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. CSV columns बघा.

head -n 1 sales.csv

Output:

date,region,store,amount

याचा अर्थ: फक्त header row.

2. Columns आणि दोन records.

head -n 3 sales.csv

Output:

date,region,store,amount
2026-10-01,West,Pune-FC,48210
2026-10-01,West,Nashik,22050

याचा अर्थ: Format समजायला पुरेसं.

3. Top 5 memory users.

ps aux --sort=-%mem | head -n 6

Output:

USER  PID %CPU %MEM COMMAND
mysql 811  3.1 41.0 /usr/sbin/mysqld
...

याचा अर्थ: Header आणि पाच processes.

4. Binary file चं type बघा.

head -c 4 backup.img | od -c

Output:

0000000 177   E   L   F

याचा अर्थ: \177ELF म्हणजे Linux program चं magic.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

history सविस्तर: जुने commands शोधा आणि पुन्हा वापरा

हे का लागतं?

मागच्या आठवड्यात चाललेला लांब command परत हवाय, किंवा server वर काय बदललं ते सांगायचंय. history तुम्ही type केलेल्या commands ची list ठेवतो.

हे काय आहे?

history हा bash builtin. Commands memory मधे ठेवले जातात आणि shell बंद झाल्यावर ~/.bash_history मधे save होतात. HISTSIZE आणि HISTFILESIZE किती ते ठरवतात; HISTTIMEFORMAT dates जोडतो. हे per user आणि edit करता येतं, म्हणून audit log नाही.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Dates जोडा.

export HISTTIMEFORMAT='%F %T '; history 3

Output:

  981  2026-10-26 01:20:11 df -h
  982  2026-10-26 01:21:40 sudo systemctl restart nginx
  983  2026-10-26 01:22:02 history 3

याचा अर्थ: आता प्रत्येक कधी चालला ते कळतं.

2. जुना command शोधा.

history | grep rsync

Output:

  640  rsync -avz /srv/app/ backup01:/backup/app/

याचा अर्थ: Number 640 हवा तो.

3. परत चालवा.

!640

Output:

rsync -avz /srv/app/ backup01:/backup/app/
sending incremental file list

याचा अर्थ: Bash आधी command print करतो, मग चालवतो.

4. sudo विसरलात?

sudo !!

Output:

sudo systemctl restart nginx

याचा अर्थ: !! म्हणजे शेवटचा command.

5. Type केलेला password काढा.

history -d 981; history -w

याचा अर्थ: Command line वर secrets कधी type करू नका; केले तर delete करा.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

host सविस्तर: जलद DNS lookups

हे का लागतं?

DNS बदलानंतर पटकन हो किंवा नाही हवं: हे नाव नव्या IP ला point करतं का? dig चा लांब output न देता host छोटं, वाचायला सोपं उत्तर देतो.

हे काय आहे?

host हे bind-utils (RHEL) किंवा bind9-host (Ubuntu) package मधलं साधं DNS lookup tool. Default ला A, AAAA आणि MX records, IPs साठी reverse lookups, -t ने कोणताही record type, आणि निवडलेल्या server ला विचारू शकतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. साधा lookup.

host example.com

Output:

example.com has address 93.184.215.14
example.com has IPv6 address 2606:2800:21f:cb07:6820:80da:af6b:8b2c

याचा अर्थ: IPv4 आणि IPv6 addresses.

2. Mail servers.

host -t mx gmail.com

Output:

gmail.com mail is handled by 5 gmail-smtp-in.l.google.com.

याचा अर्थ: कमी number म्हणजे preferred.

3. Reverse lookup.

host 8.8.8.8

Output:

8.8.8.8.in-addr.arpa domain name pointer dns.google.

याचा अर्थ: IP चं PTR नाव.

4. बदलानंतर public server ला विचारा.

host shop.example.in 1.1.1.1

Output:

Using domain server:
Address: 1.1.1.1#53

shop.example.in has address 13.235.10.20

याचा अर्थ: नवा IP बाहेरून आधीच दिसतोय.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks