Linux Commands A-Z Part 6: rsync, sed, semanage, sort, ss, ssh, stat आणि अजून, Examples सह

reboot सविस्तर: server safe restart करा

हे का लागतं?

Kernel updates, अडकलेले drivers आणि काही config बदलांना restart लागतो. चुकीच्या server चा बेफिकीर reboot outage आणतो, म्हणून आधी तपासा आणि नीट reboot करा.

हे काय आहे?

reboot systemd ला services क्रमाने बंद करून, filesystems unmount करून restart करायला सांगतो. systemctl reboot सारखंच. Reboot लागेल का ते needs-restarting -r (RHEL) किंवा /var/run/reboot-required (Ubuntu) सांगतात.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Reboot लागेल का?

sudo needs-restarting -r

Output:

Core libraries or services have been updated since boot-up:
  * kernel
Reboot is required to fully utilize these updates.

याचा अर्थ: नवा kernel वाट बघतोय.

2. आधी host तपासा.

hostname; uptime

Output:

web02
 20:51:02 up 41 days,  2 users

याचा अर्थ: बरोबर server; दुसऱ्या user ला सांगा.

3. Reboot.

sudo reboot

Output:

Connection to web02 closed by remote host.

याचा अर्थ: SSH तुटतो; minute नी परत connect.

4. Confirm.

uname -r; uptime

Output:

5.14.0-503.el9.x86_64
 20:52:40 up 1 min

याचा अर्थ: नवा kernel चालू.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

renice सविस्तर: चालू process ची priority बदला

हे का लागतं?

Report job आधीच चालतोय आणि app slow करतोय. Kill करायचा नाही, फक्त मागे ठेवायचाय. renice त्याची priority live बदलतो.

हे काय आहे?

renice PIDs, users (-u) किंवा groups (-g) साठी नवी niceness (-20 ते 19) set करतो. Users फक्त स्वतःच्या processes ची niceness वाढवू (priority कमी) शकतात; root काहीही.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Hog शोधा.

ps -eo pid,ni,%cpu,cmd --sort=-%cpu | head -2

Output:

  PID  NI %CPU CMD
 8120   0 98.0 python3 monthly_report.py

याचा अर्थ: Normal priority वर.

2. कमी करा.

renice -n 19 -p 8120

Output:

8120 (process ID) old priority 0, new priority 19

याचा अर्थ: आता app ला आधी CPU.

3. Disk पण कमी.

sudo ionice -c3 -p 8120

याचा अर्थ: Idle disk class.

4. User म्हणून परत वाढवता येत नाही.

renice -n 0 -p 8120

Output:

renice: failed to set priority for 8120 (process ID): Permission denied

याचा अर्थ: Niceness परत कमी फक्त root.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

restorecon सविस्तर: SELinux labels fix करा

हे का लागतं?

Web files home folder मधून /var/www मधे हलवल्या आणि nginx आता 403 देतो. Permissions बरोबर दिसतात. SELinux label चुकीचा, आणि restorecon तो fix करतो.

हे काय आहे?

restorecon file labels त्या path साठी policy सांगते तसे reset करतो (semanage fcontext rules मधून). mv जुना label ठेवतो; cp नवा बनवतो. -R recursive, -v बदल दाखवतो, -n dry-run.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. चुकीचा label.

ls -Z /var/www/html/index.html

Output:

unconfined_u:object_r:user_home_t:s0 /var/www/html/index.html

याचा अर्थ: user_home_t home मधून mv सोबत आला.

2. Dry run.

sudo restorecon -Rnv /var/www/html

Output:

Would relabel /var/www/html/index.html from user_home_t to httpd_sys_content_t

याचा अर्थ: काय करेल ते दाखवतो.

3. Fix.

sudo restorecon -Rv /var/www/html

Output:

Relabeled /var/www/html/index.html from unconfined_u:object_r:user_home_t:s0 to unconfined_u:object_r:httpd_sys_content_t:s0

याचा अर्थ: nginx आता वाचू शकतो.

4. Confirm.

curl -s -o /dev/null -w "%{http_code}\n" http://localhost/

Output:

200

याचा अर्थ: 403 गेला.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

rpm सविस्तर: RPM packages query आणि verify करा

हे का लागतं?

ही file कोणत्या package ची? कोणतं version installed? कोणी package file बदलली का? dnf install करतो, पण rpm ही उत्तरं देतो.

हे काय आहे?

rpm RHEL, Rocky, Fedora आणि SUSE वरचा low-level package tool. -q queries: -qa सगळे, -qi info, -ql files, -qf file चा owner, -qc config files. -V package शी files verify करतो. Dependencies साठी rpm -i नाही, dnf ने install.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Version.

rpm -q openssl

Output:

openssl-3.0.7-27.el9.x86_64

याचा अर्थ: Security advisories साठी.

2. ही file कोणाची?

rpm -qf /usr/sbin/sshd

Output:

openssh-server-8.7p1-38.el9.x86_64

याचा अर्थ: openssh-server.

3. Config files.

rpm -qc nginx | head -3

Output:

/etc/nginx/nginx.conf
/etc/nginx/mime.types
/etc/logrotate.d/nginx

याचा अर्थ: कुठे बघायचं.

4. बदललेल्या files.

sudo rpm -V openssh-server

Output:

S.5....T.  c /etc/ssh/sshd_config

याचा अर्थ: Config file चे size, md5 आणि time बदलले: hardening नंतर अपेक्षित.

5. अलीकडे काय installed?

rpm -qa --last | head -2

Output:

kernel-5.14.0-503.el9.x86_64   Mon 26 Oct 2026 02:01:10 AM IST
nginx-1.20.1-20.el9.x86_64     Sun 25 Oct 2026 11:30:02 PM IST

याचा अर्थ: Incident नंतर मदत.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

rsync सविस्तर: जलद, resumable copies आणि backups

हे का लागतं?

दर रात्री 200 GB परत copy करणं तासन् तास वाया. rsync फक्त बदललेलं पाठवतो, break नंतर resume करतो, आणि local किंवा SSH वर चालतो.

हे काय आहे?

rsync source आणि destination compare करून फरक पाठवतो. -a permissions, times, links ठेवतो; -v verbose; -z compress; -P progress आणि resume; --delete source मधून गेलेल्या files काढतो; -n dry-run. Source च्या शेवटी slash म्हणजे "आतलं".

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Folder server ला copy.

rsync -avzP /srv/media/ backup01:/backup/media/

Output:

sending incremental file list
video1.mp4
  1.21G 100%  98.20MB/s    0:00:12
sent 1.21G  received 35 bytes

याचा अर्थ: शेवटचा slash आतलं copy करतो.

2. परत चालवा.

rsync -avzP /srv/media/ backup01:/backup/media/

Output:

sending incremental file list
sent 1.20K  received 19 bytes

याचा अर्थ: काही बदललं नाही, काही पाठवलं नाही.

3. Mirror preview.

rsync -avn --delete /srv/media/ backup01:/backup/media/

Output:

deleting old/promo.mp4

याचा अर्थ: Dry run: काय delete होईल ते बघा.

4. Skip आणि limit.

rsync -az --exclude="*.tmp" --bwlimit=5M /srv/app/ dr01:/srv/app/

याचा अर्थ: Users साठी bandwidth राहतो.

5. Slash चा फरक.

rsync -a src dst/; ls dst

Output:

src

याचा अर्थ: Slash नाही: folder स्वतः dst मधे copy.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

screen सविस्तर: disconnect नंतरही टिकणारे sessions

हे का लागतं?

SSH वरचं लांब migration network गेल्यावर मरू नये, आणि परत येऊन बघायचंय. screen server वर terminal चालू ठेवतो.

हे काय आहे?

screen session सुरू करतो जो detach (Ctrl+A मग d) किंवा connection गेल्यावरही चालू राहतो. screen -ls list, -r reattach, -S नाव. tmux (Part 7) हा modern पर्याय.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. सुरू.

screen -S migrate

Output:

(a new shell inside screen)

याचा अर्थ: लांब job इथे चालवा.

2. Detach आणि list.

Ctrl+A d ; screen -ls

Output:

There is a screen on:
        7310.migrate    (Detached)

याचा अर्थ: अजून चालू.

3. नंतर reattach.

screen -r migrate

Output:

(back in the session, output intact)

याचा अर्थ: काही गमावलं नाही.

4. दुसरीकडे attached.

screen -r migrate

Output:

There is a screen on: 7310.migrate (Attached)
There is no screen to be resumed matching migrate.

याचा अर्थ: घ्यायला -dr.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

sed सविस्तर: streams आणि files मधे text शोधा, replace आणि edit करा

हे का लागतं?

40 config files मधे port बदलणं, CSV साफ करणं, comment lines delete करणं, किंवा मोठ्या log च्या 100 ते 120 lines print करणं: हाताने तासन् तास, sed ने एक line. प्रत्येक Linux आणि प्रत्येक interview मधे असतो.

हे काय आहे?

sed हा stream editor: input line by line वाचतो, commands लावतो आणि result print करतो. सगळ्यात जास्त वापरला जाणारा command s/old/new/flags (g सगळे matches, i case ignore, N Nवा). Addresses lines निवडतात: number, 5,10 range, /regex/, किंवा शेवटच्या line साठी $. इतर commands: d delete, p print (-n सह), i आधी insert, a नंतर append, c change. -i file मधेच edit करतो (-i.bak backup ठेवतो), -E extended regex, आणि | सारखा वेगळा delimiter slashes escape टाळतो. Groups ( ) आणि \1 match झालेला text परत वापरतात.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. आधी screen वर replace.

echo "port=8080 port=8080" | sed "s/8080/9090/"

Output:

port=9090 port=8080

याचा अर्थ: प्रत्येक line मधे फक्त पहिला match.

2. सगळे matches.

echo "port=8080 port=8080" | sed "s/8080/9090/g"

Output:

port=9090 port=9090

याचा अर्थ: g म्हणजे global.

3. Backup सह file edit.

sed -i.bak "s/^Listen 80$/Listen 8080/" httpd.conf; diff httpd.conf.bak httpd.conf

Output:

< Listen 80
---
> Listen 8080

याचा अर्थ: Anchors ^ आणि $ मुळे "Listen 8000" match होत नाही.

4. Line range print.

sed -n "100,103p" app.log

Output:

2026-10-27 20:10:01 INFO ...
2026-10-27 20:10:02 WARN slow query
2026-10-27 20:10:02 INFO ...
2026-10-27 20:10:03 ERROR timeout

याचा अर्थ: -n normal printing थांबवतो; p फक्त range print.

5. दोन patterns मधल्या lines.

sed -n "/BEGIN CERT/,/END CERT/p" bundle.pem | head -2

Output:

-----BEGIN CERTIFICATE-----
MIIDdzCCAl+gAwIBAgIE...

याचा अर्थ: Regex ranges files मधून blocks कापतात.

6. स्वच्छ config view.

sed -e "/^\s*#/d" -e "/^\s*$/d" /etc/ssh/sshd_config | head -3

Output:

Include /etc/ssh/sshd_config.d/*.conf
AuthorizedKeysFile .ssh/authorized_keys
Subsystem sftp /usr/libexec/openssh/sftp-server

याचा अर्थ: Comments आणि blank lines काढल्या.

7. दुसऱ्या delimiter सह paths.

echo "root=/var/www/old" | sed "s|/var/www/old|/srv/www/new|"

Output:

root=/srv/www/new

याचा अर्थ: प्रत्येक slash escape करायची गरज नाही.

8. Groups ने क्रम बदला.

echo "2026-10-27" | sed -E "s/([0-9]{4})-([0-9]{2})-([0-9]{2})/\3\/\2\/\1/"

Output:

27/10/2026

याचा अर्थ: \1 \2 \3 पकडलेले भाग.

9. फक्त matching lines बदला.

sed "/^env=/s/dev/prod/" app.ini

Output:

name=dev-tools
env=prod

याचा अर्थ: Address replace ला env= lines पुरतं ठेवतो.

10. Insert आणि append.

sed -e "1i # managed by ansible" -e "/^\[mysqld\]/a max_connections=500" my.cnf | head -3

Output:

# managed by ansible
[mysqld]
max_connections=500

याचा अर्थ: Editor न उघडता lines जोडतो.

11. पूर्ण line replace.

sed "/^PermitRootLogin/c PermitRootLogin no" sshd_config | grep PermitRootLogin

Output:

PermitRootLogin no

याचा अर्थ: c पूर्ण line बदलतो, जुनी value काहीही असो.

12. CSV चा header delete.

sed "1d" sales.csv | head -2

Output:

2026-10-01,Pune,18200
2026-10-01,Nashik,9100

याचा अर्थ: Line 1 काढली.

13. अनेक files एकदम.

grep -rl "db-old.internal" /etc/myapp | xargs sed -i.bak "s/db-old.internal/db-new.internal/g"; grep -rc db-new /etc/myapp

Output:

/etc/myapp/api.conf:1
/etc/myapp/worker.conf:2

याचा अर्थ: grep files शोधतो, sed edit करतो, प्रत्येकी .bak सह.

14. Spaces trim.

printf "  web01   \n" | sed -E "s/^\s+|\s+$//g" | cat -A

Output:

web01$

याचा अर्थ: सुरुवातीचे आणि शेवटचे spaces गेले.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

semanage सविस्तर: SELinux rules कायमचे बदला

हे का लागतं?

nginx port 8443 वर हवा किंवा web files /srv/www खाली. Policy ला सांगेपर्यंत SELinux दोन्ही block करतो. semanage, chcon विपरीत, बदल कायमचा करतो.

हे काय आहे?

semanage local SELinux policy edit करतो. port -a type (http_port_t) ला port जोडतो, fcontext -a path rule जोडतो (मग restorecon लागू करतो), boolean -l booleans list. policycoreutils-python-utils मधे.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. नव्या port वर nginx fail.

sudo journalctl -u nginx -n 2 --no-pager

Output:

nginx: [emerg] bind() to 0.0.0.0:8443 failed (13: Permission denied)

याचा अर्थ: bind वर Permission denied: SELinux.

2. Port allow.

sudo semanage port -a -t http_port_t -p tcp 8443; sudo semanage port -l | grep ^http_port_t

Output:

http_port_t  tcp  8443, 80, 81, 443, 488, 8008, 8009, 8443, 9000

याचा अर्थ: 8443 आता web port.

3. नव्या web folder चा rule.

sudo semanage fcontext -a -t httpd_sys_content_t "/srv/www(/.*)?"; sudo restorecon -Rv /srv/www

Output:

Relabeled /srv/www/index.html from var_t to httpd_sys_content_t

याचा अर्थ: पूर्ण relabel नंतरही टिकतो.

4. App backend ला call करतं.

sudo setsebool -P httpd_can_network_connect on

याचा अर्थ: nginx ला upstream apps ला proxy करू देतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

seq सविस्तर: loops साठी number sequences

हे का लागतं?

50 test users बनवा, web01 ते web20 हे 20 hosts ping करा, किंवा dated folders बनवा: numbers ची list लागते. seq ती print करतो.

हे काय आहे?

seq FIRST STEP LAST numbers print करतो. -w zeros ने समान width, -s separator, -f printf format. Fixed ranges साठी Bash {1..10} तेच करतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. साधं.

seq 3

Output:

1
2
3

याचा अर्थ: प्रत्येकी एक line.

2. Padded hosts.

seq -f "web%02g" 1 3

Output:

web01
web02
web03

याचा अर्थ: Loop साठी नावं.

3. Loop.

for h in $(seq -f "web%02g" 1 3); do ping -c1 -W1 $h >/dev/null && echo "$h up"; done

Output:

web01 up
web02 up
web03 up

याचा अर्थ: Hosts ची range तपासा.

4. Comma list.

seq -s, 1 5

Output:

1,2,3,4,5

याचा अर्थ: CSV किंवा URLs साठी.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

setfacl सविस्तर: एका जास्तीच्या user ला access द्या

हे का लागतं?

Auditor ला /srv/finance वर read access हवाय, पण owner किंवा group बदलता येत नाही. ACLs normal permissions वर per-user rights जोडतात.

हे काय आहे?

setfacl Access Control List entries set करतो. -m modify (u:user:rwx, g:group:rx), -x एक काढा, -b सगळे काढा, -R recursive, -d नव्या files ना मिळणारे defaults. getfacl (Part 3) वाचतो. ls -l permissions नंतर + म्हणजे ACL आहे.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. एका user ला read.

sudo setfacl -R -m u:auditor:rX /srv/finance

याचा अर्थ: Capital X फक्त folders ला execute.

2. नव्या files ला पण.

sudo setfacl -d -m u:auditor:rX /srv/finance

याचा अर्थ: Default ACL inherit होतो.

3. तपासा.

getfacl -p /srv/finance | grep auditor; ls -ld /srv/finance

Output:

user:auditor:r-x
default:user:auditor:r-x
drwxrwx---+ 4 root finance 4096 Oct 27 /srv/finance

याचा अर्थ: + ACL दाखवतो.

4. Audit नंतर काढा.

sudo setfacl -R -x u:auditor /srv/finance; sudo setfacl -R -x d:u:auditor /srv/finance

याचा अर्थ: Access संपतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

sestatus सविस्तर: SELinux चालू आहे का?

हे का लागतं?

विचित्र "Permission denied" debug करण्याआधी SELinux enforcing आहे का ते बघा. sestatus mode आणि policy एका नजरेत दाखवतो.

हे काय आहे?

sestatus SELinux status, current mode (enforcing, permissive, disabled), config मधला mode, आणि policy print करतो. getenforce फक्त mode; setenforce 0 testing साठी reboot पर्यंत permissive. -b booleans list.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. तपासा.

sestatus

Output:

SELinux status:                 enabled
Loaded policy name:             targeted
Current mode:                   enforcing
Mode from config file:          enforcing

याचा अर्थ: Targeted policy सह enforcing.

2. पटकन check.

getenforce

Output:

Enforcing

याचा अर्थ: Scripts साठी एक शब्द.

3. SELinux कारण आहे का test.

sudo setenforce 0; curl -s -o /dev/null -w "%{http_code}\n" localhost; sudo setenforce 1

Output:

200

याचा अर्थ: Permissive मधे चालतं: label किंवा port fix करा, मग परत enforcing.

4. Denial शोधा.

sudo ausearch -m avc -ts recent | tail -1

Output:

type=AVC msg=audit(...): avc:  denied  { read } for comm="nginx" name="index.html" scontext=system_u:system_r:httpd_t:s0 tcontext=unconfined_u:object_r:user_home_t:s0

याचा अर्थ: चुकीचा file label.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

sha256sum सविस्तर: file integrity verify करा

हे का लागतं?

Download केलेला ISO, release artifact किंवा backup अगदी जसा हवा तसाच असायला हवा. sha256sum fingerprint देतो जो published शी compare करता येतो.

हे काय आहे?

sha256sum 64-hex SHA-256 hash आणि file name print करतो. -c checksum file वाचून OK किंवा FAILED सांगतो. md5sum (Part 5) विपरीत, SHA-256 मुद्दाम केलेल्या छेडछाडीविरुद्ध safe.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Hash.

sha256sum release.tar.gz

Output:

9f2c1e7a...4b10  release.tar.gz

याचा अर्थ: Deploy team ला हा द्या.

2. Checksum file बनवा.

sha256sum *.tar.gz > SHA256SUMS; cat SHA256SUMS

Output:

9f2c1e7a...4b10  release.tar.gz
77ad03b1...e2c9  config.tar.gz

याचा अर्थ: Files सोबत पाठवा.

3. Verify.

sha256sum -c SHA256SUMS

Output:

release.tar.gz: OK
config.tar.gz: OK

याचा अर्थ: सारखं.

4. खराब copy.

sha256sum -c SHA256SUMS

Output:

release.tar.gz: FAILED
sha256sum: WARNING: 1 computed checksum did NOT match

याचा अर्थ: परत download; deploy करू नका.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

shutdown सविस्तर: planned power off किंवा restart

हे का लागतं?

रात्री 11 चा maintenance window: users ना warning आणि server वेळेवर बंद, आणि cancel करता यायला हवं. shutdown schedule करतो.

हे काय आहे?

shutdown -h power off, -r reboot, वेळेवर (now, +15, 23:00), logged-in users ना optional message सह. shutdown -c cancel. 5 minutes आधी logins बंद.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Schedule.

sudo shutdown -r 23:00 "Kernel patch, back by 23:10"

Output:

Reboot scheduled for Tue 2026-10-27 23:00:00 IST, use 'shutdown -c' to cancel.

याचा अर्थ: Users ना message.

2. Cancel.

sudo shutdown -c

याचा अर्थ: Plan बदलला.

3. Test box power off.

sudo shutdown -h now

Output:

Connection to test01 closed by remote host.

याचा अर्थ: बंद. EC2 वर stop EBS ठेवतो.

4. Users ना दिसतं.

(on another terminal)

Output:

Broadcast message from root@web02:
Kernel patch, back by 23:10
The system will reboot at Tue 2026-10-27 23:00:00 IST!

याचा अर्थ: स्पष्ट warning.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

sleep सविस्तर: scripts मधे थांबा

हे का लागतं?

API दर 10 seconds ने retry, service सुरू व्हायची वाट, किंवा requests मधे अंतर: scripts ना pauses लागतात.

हे काय आहे?

sleep वेळेसाठी थांबतो: default seconds, किंवा s, m, h, d suffixes; 0.5 सारखे decimals चालतात. timeout (Part 7) उलट: command किती वेळ चालेल ते मर्यादित.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Retry loop.

for i in 1 2 3; do curl -sf localhost:8080/health && break; echo "try $i failed"; sleep 5; done

Output:

try 1 failed
OK

याचा अर्थ: App ला सुरू व्हायला वेळ.

2. Rate limit.

for id in 101 102; do curl -s api/orders/$id >/dev/null; sleep 0.5; done

याचा अर्थ: जास्तीत जास्त दोन requests per second.

3. Time बघा.

time sleep 2

Output:

real    0m2.003s

याचा अर्थ: बरोबर दोन seconds.

4. Container जिवंत ठेवा.

docker run -d alpine sleep infinity

Output:

3f1c2a9e0b7d

याचा अर्थ: Debugging साठी उपयोगी.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

sort सविस्तर: lines क्रमाने लावा

हे का लागतं?

Top IPs, सर्वात मोठे folders, sorted CSVs, आणि sorted input लागणारा uniq (Part 8): sort pipelines मधे सगळीकडे.

हे काय आहे?

sort default alphabetically लावतो. -n numeric, -h human sizes (2K, 1G), -r reverse, -k column, -t separator, -u duplicates काढा, -V version क्रम. -n शिवाय 10, 9 च्या आधी.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Numeric trap.

printf "9\n10\n2\n" | sort; printf "9\n10\n2\n" | sort -n

Output:

10
2
9
2
9
10

याचा अर्थ: Numbers साठी -n.

2. सर्वात मोठे folders.

du -sh /var/* 2>/dev/null | sort -rh | head -3

Output:

4.1G /var/log
2.3G /var/lib
120M /var/cache

याचा अर्थ: -h G आणि M समजतो.

3. Amount प्रमाणे CSV.

sort -t, -k3 -nr sales.csv | head -2

Output:

2026-10-01,Pune,18200
2026-10-01,Nashik,9100

याचा अर्थ: Column 3, numeric, उतरता.

4. Versions.

printf "v1.10\nv1.9\nv1.2\n" | sort -V

Output:

v1.2
v1.9
v1.10

याचा अर्थ: बरोबर release क्रम.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

source सविस्तर: current shell मधे file चालवा

हे का लागतं?

~/.bashrc edit केला आणि नवा alias आत्ता हवा, किंवा app चालवण्याआधी file मधून env variables load करायचे. File script म्हणून चालवल्याने ते टिकत नाहीत; source टिकवतो.

हे काय आहे?

source FILE (किंवा . FILE) commands current shell मधे वाचून चालवतो, म्हणून variables, functions, aliases आणि cd टिकतात. ./script.sh child shell मधे चालतो, म्हणून बदल नाहीसे. Python venvs source venv/bin/activate वापरतात.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. bashrc reload.

echo "alias k=kubectl" >> ~/.bashrc; source ~/.bashrc; type k

Output:

k is aliased to `kubectl'

याचा अर्थ: आत्ता उपलब्ध.

2. Script vs source.

echo "export STAGE=prod" > env.sh; bash env.sh; echo "[$STAGE]"; source env.sh; echo "[$STAGE]"

Output:

[]
[prod]

याचा अर्थ: फक्त source variable ठेवतो.

3. .env load.

set -a; source .env; set +a; env | grep DB_HOST

Output:

DB_HOST=db01.internal

याचा अर्थ: Child processes साठी export.

4. Python venv.

source venv/bin/activate; which python

Output:

/home/ravi/app/venv/bin/python

याचा अर्थ: venv चा python पहिला.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

split सविस्तर: मोठ्या files चे भाग करा

हे का लागतं?

Email limit 25 MB, upload API 100 MB parts घेतो, किंवा 1 कोटी lines चा CSV batches मधे load करायचा. split files size किंवा lines प्रमाणे कापतो.

हे काय आहे?

split -b bytes (100M), -l lines, -n N समान भाग. -d numeric suffixes, --additional-suffix .csv जोडतो. cat parts* > file ने परत जोडा आणि sha256sum ने तपासा.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Size प्रमाणे.

split -b 100M -d backup.tar.gz backup.part.; ls

Output:

backup.part.00  backup.part.01  backup.part.02

याचा अर्थ: तीन भाग.

2. जोडा आणि verify.

cat backup.part.* > restored.tar.gz; sha256sum backup.tar.gz restored.tar.gz

Output:

ab12...  backup.tar.gz
ab12...  restored.tar.gz

याचा अर्थ: सारखा hash.

3. Lines प्रमाणे.

tail -n +2 big.csv | split -l 500000 -d --additional-suffix=.csv - chunk_; ls chunk_* | head -2

Output:

chunk_00.csv
chunk_01.csv

याचा अर्थ: आधी header काढला, loading साठी batches.

4. समान भाग.

split -n l/4 urls.txt part_; wc -l part_*

Output:

2500 part_aa
2500 part_ab
2500 part_ac
2500 part_ad
10000 total

याचा अर्थ: चार workers, प्रत्येकी एक.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

ss सविस्तर: sockets आणि listening ports

हे का लागतं?

माझं app listen करतंय का? कोणत्या port आणि address वर? कोण connected? ss netstat (Part 5) ची जागा घेतो आणि busy servers वर जलद.

हे काय आहे?

ss sockets list करतो. -t TCP, -u UDP, -l listening, -n numbers, -p process. -s summary. state established किंवा dport = :443 सारखे filters list कमी करतात.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. कोण listen करतं.

sudo ss -tlnp

Output:

State  Recv-Q Send-Q Local Address:Port  Peer Address:Port Process
LISTEN 0      511    0.0.0.0:80          0.0.0.0:*     users:(("nginx",pid=901,fd=6))
LISTEN 0      128    127.0.0.1:8080      0.0.0.0:*     users:(("java",pid=4388,fd=12))

याचा अर्थ: java फक्त localhost वर.

2. DB ला connections.

ss -tn state established "( dport = :5432 )" | wc -l

Output:

41

याचा अर्थ: 40 connections आणि header.

3. Summary.

ss -s

Output:

Total: 612
TCP:   488 (estab 402, closed 60, orphaned 0, timewait 58)

याचा अर्थ: पटकन health view.

4. Port आधीच वापरात.

sudo ss -tlnp | grep :8080

Output:

LISTEN 0 128 *:8080 *:* users:(("node",pid=7712,fd=19))

याचा अर्थ: जुना node process धरून आहे.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

ssh सविस्तर: secure remote login आणि commands

हे का लागतं?

प्रत्येक Linux server SSH वरून manage होतो. Login, 20 servers वर एक command, किंवा bastion मधून jump: ssh सगळं करतो.

हे काय आहे?

ssh user@host encrypted shell उघडतो. -i key, -p port, -J jump host, -v debug. ssh host "cmd" एक command चालवतो. ~/.ssh/config hosts save करतो. Keys, agents आणि tunnels SSH chapter मधे सविस्तर.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Key ने login.

ssh -i ~/.ssh/prod.pem ec2-user@15.0.0.10

Output:

[ec2-user@ip-10-0-1-11 ~]$

याचा अर्थ: तुम्ही server वर.

2. अनेकांवर एक command.

for h in web01 web02; do ssh $h "uptime"; done

Output:

10:01 up 41 days, load average: 0.20
10:01 up 12 days, load average: 0.31

याचा अर्थ: पटकन fleet check.

3. Bastion मधून.

ssh -J ravi@bastion.example.in ravi@10.0.2.15

Output:

[ravi@db01 ~]$

याचा अर्थ: db01 ला public IP नको.

4. Failure debug.

ssh -v app01 2>&1 | grep -i "permission\|offering"

Output:

debug1: Offering public key: /home/ravi/.ssh/id_ed25519
ravi@app01: Permission denied (publickey).

याचा अर्थ: Server कडे ही key नाही.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

ssh-keygen सविस्तर: SSH keys बनवा आणि manage करा

हे का लागतं?

SSH वरचे passwords brute-force होतात. Keys जास्त safe आणि automation शक्य. ssh-keygen त्या बनवतो आणि fingerprints दाखवतो आणि जुन्या host entries काढतो.

हे काय आहे?

ssh-keygen -t ed25519 key pair बनवतो: private (गुप्त, chmod 600) आणि .pub (share). -C comment, -f file name, -l -f fingerprint, -R host जुनी known_hosts entry काढतो, -p passphrase बदलतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. बनवा.

ssh-keygen -t ed25519 -C "ravi@laptop" -f ~/.ssh/id_ed25519

Output:

Your identification has been saved in /home/ravi/.ssh/id_ed25519
Your public key has been saved in /home/ravi/.ssh/id_ed25519.pub

याचा अर्थ: दोन files: private safe ठेवा.

2. Install करा.

ssh-copy-id -i ~/.ssh/id_ed25519.pub ravi@app01

Output:

Number of key(s) added: 1

याचा अर्थ: आता password शिवाय login.

3. Fingerprint.

ssh-keygen -l -f ~/.ssh/id_ed25519.pub

Output:

256 SHA256:Xk3...Q9 ravi@laptop (ED25519)

याचा अर्थ: Server logs शी compare.

4. Host key बदलली.

ssh-keygen -R app01

Output:

# Host app01 found: line 12
/home/ravi/.ssh/known_hosts updated.

याचा अर्थ: Server rebuild झाल्याची खात्री झाल्यावरच.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

stat सविस्तर: file ची प्रत्येक माहिती

हे का लागतं?

ही config शेवटची कधी बदलली? Exact permissions numbers मधे? Symlink आहे का? ls लपवतं ते सगळं stat दाखवतो.

हे काय आहे?

stat size, blocks, inode, links, permissions (octal आणि text), owner, SELinux context, आणि तीन वेळा दाखवतो: Access, Modify (content), Change (metadata). -c custom format; -f filesystem info.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Details.

stat /etc/nginx/nginx.conf

Output:

  File: /etc/nginx/nginx.conf
  Size: 2334      Blocks: 8   IO Block: 4096 regular file
Access: (0644/-rw-r--r--)  Uid: (0/root)  Gid: (0/root)
Modify: 2026-10-27 18:02:11 +0530
Change: 2026-10-27 18:02:11 +0530

याचा अर्थ: आज 18:02 ला बदलली.

2. Octal permissions.

stat -c "%a %U:%G %n" ~/.ssh/id_ed25519

Output:

600 ravi:ravi /home/ravi/.ssh/id_ed25519

याचा अर्थ: Private key साठी बरोबर.

3. Script साठी size.

[ $(stat -c %s app.log) -gt 104857600 ] && echo "rotate"

Output:

rotate

याचा अर्थ: 100 MB पेक्षा जास्त.

4. Symlink.

stat -c "%F %N" /opt/app/current

Output:

symbolic link '/opt/app/current' -> '/opt/app/releases/v42'

याचा अर्थ: v42 कडे.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks