Shell Scripting Complete 6: Bash Functions, local, return आणि Reusable Script Libraries

By Ravindra Bagale, trainer · LinkedIn · Last updated: 25 October 2026

1. रोजचं उदाहरण: pressure cooker recipe card

हे का लागतं?

पुण्याच्या प्रत्येक घरात काही ठरलेल्या steps असतात: 'फोडणी देणं' वरण, भाजी आणि पोह्यासाठी सारखंच. आई दर वेळी समजावत नाही; फक्त 'फोडणी कर' म्हणते. Function म्हणजे ती नावाची step. सगळ्या कुटुंबाने share केलेली recipe file म्हणजे library, आणि प्रत्येक recipe card फक्त 'फोडणी step वापर' म्हणू शकतं.

हे काय आहे?

नावाची step = function. देता ते साहित्य = arguments $1 $2. 'छान झालं' की 'करपलं' = return code. शिजलेला पदार्थ = echo चा output. तुमची स्वतःची वाटी = local variable. कुटुंबाची recipe file = source करायची library.

कसं करायचं (step by step)

2. Function define आणि call करा

हे का लागतं?

Repeated blocks मुळे scripts लांब आणि bugs पण repeat. एक function म्हणजे fix करायची एक जागा.

हे काय आहे?

name() { commands; } लिहा आणि command सारखं call करा: name. function name { } प्रकारही bash मधे चालतो. नावात letters, digits आणि _. Call करणारी line चालण्याआधी function define हवा. declare -f name code दाखवतो; type name function आहे हे सांगतो.

कसं करायचं (step by step)

1. Define आणि call.

greet() { echo "Namaskar from $(hostname)"; }; greet

Output:

Namaskar from web01

याचा अर्थ: कोणत्याही command सारखं call.

2. बघा.

type greet

Output:

greet is a function
greet () 
{ 
    echo "Namaskar from $(hostname)"
}

याचा अर्थ: Bash ने code साठवला.

3. खूप लवकर call.

bash -c 'early; early(){ echo hi; }'

Output:

bash: line 1: early: command not found

याचा अर्थ: आधी define.

4. One-line body ला ;

bad(){ echo x }

Output:

bash: syntax error near unexpected token `}'

याचा अर्थ: } आधी ;.

3. Functions मधे arguments

हे का लागतं?

Server नाव किंवा path घेऊ शकणारा function प्रत्येक server आणि path साठी चालतो.

हे काय आहे?

Function मधे $1, $2, $#, $@ function चे स्वतःचे arguments, script चे नाहीत. Script चे arguments वापरायचे तर द्या: main "$@". $0 अजूनही script नाव; FUNCNAME[0] function नाव. Required arguments ${1:?usage} किंवा $# ने तपासा.

कसं करायचं (step by step)

1. दोन arguments.

add_user(){ echo "adding $1 to group $2"; }; add_user meera devs

Output:

adding meera to group devs

याचा अर्थ: $1 आणि $2 call चे.

2. सगळे arguments.

each(){ for x in "$@"; do echo "- $x"; done; }; each 'Pune Camp' Kothrud

Output:

- Pune Camp
- Kothrud

याचा अर्थ: "$@" spaces ठेवतो.

3. Required.

need(){ local f=${1:?need a file}; echo "using $f"; }; need

Output:

bash: 1: need a file

याचा अर्थ: Message सह थांबतो.

4. स्वतःचं नाव.

whoami_fn(){ echo "in ${FUNCNAME[0]} with $# args"; }; whoami_fn a b

Output:

in whoami_fn with 2 args

याचा अर्थ: Log lines मधे उपयोगी.

4. return codes vs output

हे का लागतं?

Beginners return ने text परत द्यायचा प्रयत्न करतात. return फक्त 0-255 number देतो, success किंवा failure.

हे काय आहे?

return N function exit code N ने संपवतो (0 success). return नसेल तर शेवटच्या command चा code. Data परत द्यायचा तर echo किंवा printf ने print करा आणि पकडा: x=$(fn). Yes/no साठी code आणि values साठी output, म्हणजे function if मधे आणि $( ) मधे दोन्हीकडे वापरता येतो.

कसं करायचं (step by step)

1. Yes/no.

is_root(){ [[ $EUID -eq 0 ]]; }; if is_root; then echo root; else echo 'not root'; fi

Output:

not root

याचा अर्थ: शेवटचा test हाच return code.

2. echo ने value.

disk_pct(){ df --output=pcent "${1:-/}" | tail -1 | tr -dc 0-9; }; p=$(disk_pct /); echo "root at $p%"

Output:

root at 41%

याचा अर्थ: $( ) ने पकडलं.

3. return text सह fail.

bad(){ return hello; }; bad

Output:

bash: return: hello: numeric argument required

याचा अर्थ: return फक्त numbers.

4. 255 पेक्षा जास्त wrap.

f(){ return 300; }; f; echo $?

Output:

44

याचा अर्थ: 300 mod 256 = 44.

5. local variables आणि scope

हे का लागतं?

i किंवा file नावाचा global variable बदलणारा function caller ला विचित्र प्रकारे बिघडवू शकतो.

हे काय आहे?

Default ने bash मधले सगळे variables global, functions मधे set केलेलेसुद्धा. local name=value variable फक्त function आणि तो call करतो त्या functions मधे ठेवतो. प्रत्येक helper variable local करा. लक्षात ठेवा: local x=$(cmd) cmd चा exit code लपवतो; तो लागत असेल तर local x; x=$(cmd).

कसं करायचं (step by step)

1. Global leak.

count=10; f(){ count=0; }; f; echo $count

Output:

0

याचा अर्थ: Caller ची value बदलली.

2. local.

count=10; g(){ local count=0; }; g; echo $count

Output:

10

याचा अर्थ: Caller safe.

3. लपलेला exit code.

h(){ local out=$(false); echo "code $?"; }; h

Output:

code 0

याचा अर्थ: local स्वतः यशस्वी.

4. बरोबर प्रकार.

k(){ local out; out=$(false); echo "code $?"; }; k

Output:

code 1

याचा अर्थ: आता खरा code दिसतो.

6. अनेक values परत: nameref आणि globals

हे का लागतं?

कधी function ला array भरायचा किंवा दोन values set करायच्या असतात, आणि echo साठी अवघड.

हे काय आहे?

local -n ref=$1 (bash 4.3+) ref ला caller च्या variable चं दुसरं नाव बनवतो ज्याचं नाव तुम्ही देता. ref ला assign केलं की caller चा variable बदलतो. Loops टाळायला स्पष्ट नाव (caller सारखं नको). जुना प्रकार: RESULT सारखा documented global.

कसं करायचं (step by step)

1. Variable भरा.

get_os(){ local -n _out=$1; _out=$(. /etc/os-release; echo $ID); }; get_os os; echo $os

Output:

rhel

याचा अर्थ: Caller चा os set.

2. Array भरा.

list_users(){ local -n _arr=$1; mapfile -t _arr < <(cut -d: -f1 /etc/passwd | head -3); }; list_users u; echo "${#u[@]}: ${u[*]}"

Output:

3: root bin daemon

याचा अर्थ: Arrays chapter 7 मधे.

3. echo आणि read ने दोन values.

mem(){ free -m | awk '/Mem/{print $2, $3}'; }; read -r total used < <(mem); echo "$used of $total MB"

Output:

3100 of 7820 MB

याचा अर्थ: read output तोडतो.

7. main function आणि script structure

हे का लागतं?

वर settings, मधे functions आणि खाली main ला एक call असेल तर मोठे scripts वाचायला सोपे.

हे काय आहे?

क्रम: shebang, set -euo pipefail, constants, functions, मग शेवटची line main "$@". main चालण्याआधी bash पूर्ण file वाचतो म्हणून functions कोणत्याही क्रमात. Guard [[ ${BASH_SOURCE[0]} == $0 ]] && main "$@" file execute केली तरच main चालवतो, source केली तर नाही (testing साठी उपयोगी).

कसं करायचं (step by step)

1. Skeleton.

cat deploy.sh

Output:

#!/usr/bin/env bash
set -euo pipefail
APP=shop
log(){ echo "[$(date +%T)] $*"; }
build(){ log "building $APP"; }
ship(){ log "shipping to $1"; }
main(){ build; ship "${1:-stage}"; }
main "$@"

याचा अर्थ: Settings, functions, main.

2. चालवा.

./deploy.sh prod

Output:

[10:15:02] building shop
[10:15:02] shipping to prod

याचा अर्थ: main ला script चे arguments.

3. Source guard.

printf 'hi(){ echo hi; }\n[[ ${BASH_SOURCE[0]} == $0 ]] && hi\n' | tee g.sh; source g.sh; bash g.sh

Output:

hi

याचा अर्थ: Source ने चाललं नाही; execute ने चाललं.

8. Libraries: shared file source करा

हे का लागतं?

Logging, alerts आणि checks अनेक scripts ना लागतात. एका file मधे ठेवा आणि सगळीकडे load करा.

हे काय आहे?

source file (किंवा . file) file current shell मधे चालवतो, म्हणून त्याचे functions आणि variables मिळतात. Library मधे फक्त functions आणि constants, top level वर actions नाहीत. Script च्या relative शोधा: source "$(dirname "${BASH_SOURCE[0]}")/lib/common.sh". Clashes टाळायला function नावांना prefix (log_info, net_check). git मधे आणि servers साठी /usr/local/lib मधे ठेवा.

कसं करायचं (step by step)

1. Library लिहा.

mkdir -p lib; printf 'log_info(){ printf "%%s INFO %%s\\n" "$(date +%%F_%%T)" "$*"; }\nlog_err(){ printf "%%s ERROR %%s\\n" "$(date +%%F_%%T)" "$*" >&2; }\n' | tee lib/common.sh

याचा अर्थ: फक्त functions, top वर actions नाहीत.

2. वापरा.

source lib/common.sh; log_info 'backup started'; log_err 'disk full'

Output:

2026-10-25_10:20:01 INFO backup started
2026-10-25_10:20:01 ERROR disk full

याचा अर्थ: दोन्ही functions load.

3. Relative path.

here=$(dirname "${BASH_SOURCE[0]}"); echo "$here/lib/common.sh"

Output:

./lib/common.sh

याचा अर्थ: कोणत्याही folder मधून चालतं.

4. Load झालेले functions.

declare -F | grep log_

Output:

declare -f log_err
declare -f log_info

याचा अर्थ: declare -F फक्त नावं.

9. trap: cleanup आणि error handlers

हे का लागतं?

Script fail झाला किंवा user ने Ctrl+C दाबलं तरी temp files आणि lock files काढायला हव्यात.

हे काय आहे?

trap 'commands' SIGNALS signal आला की commands चालवतो. EXIT प्रत्येक शेवटी (normal किंवा error). ERR command fail झाल्यावर (set -E सह functions मधेही). INT म्हणजे Ctrl+C, TERM म्हणजे kill. Cleanup function मधे: trap cleanup EXIT. $LINENO आणि $BASH_COMMAND error messages ला मदत.

कसं करायचं (step by step)

1. Cleanup.

bash -c 't=$(mktemp); cleanup(){ rm -f "$t"; echo "removed $t"; }; trap cleanup EXIT; echo work; false; echo never' 

Output:

work
removed /tmp/tmp.Q8x1

याचा अर्थ: इथे false ने काही थांबलं नाही तरी cleanup प्रत्येक exit ला चालतो.

2. Error line.

bash -c 'set -eE; trap "echo failed at line \$LINENO: \$BASH_COMMAND" ERR; ls /nope'

Output:

ls: cannot access '/nope': No such file or directory
failed at line 1: ls /nope

याचा अर्थ: कोणती command fail झाली ते दाखवतो.

3. Ctrl+C.

trap 'echo " stopping nicely"; exit 130' INT; sleep 100

Output:

^C stopping nicely

याचा अर्थ: Exit 130 = 128 + signal 2.

10. अनेक industries मधली खरी उदाहरणं

हे का लागतं?

तेच Linux skill प्रत्येक प्रकारच्या company मध्ये लागतं. वेगवेगळ्या ठिकाणी पाहिलं की लक्षात राहतं.

हे काय आहे?

प्रत्येक row म्हणजे एक काल्पनिक team. कोण हे वापरतं आणि कसं ते दाखवते.

कसं करायचं (step by step)

11. नेहमीच्या errors आणि त्यांचे fixes

हे का लागतं?

हे errors सगळ्यांना येतात. कारण माहीत असलं की तास वाचतात.

हे काय आहे?

आधी नेमका message वाचा. मग खालच्या row शी जुळवा.

कसं करायचं (step by step)

12. Troubleshooting step by step

हे का लागतं?

कोणते functions आहेत ते बघा, calls trace करा आणि return codes तपासा.

हे काय आहे?

वरून खाली जा. ज्या step ला problem दिसतो तिथे थांबा.

कसं करायचं (step by step)

1. Functions list.

declare -F

2. एक दाखवा.

declare -f log_info

3. Function नावांसह trace.

PS4='+${FUNCNAME[0]:-main}:$LINENO: ' bash -x s.sh

4. Call stack.

echo "${FUNCNAME[*]}"

5. Return code.

myfn; echo $?

6. Lint.

shellcheck s.sh lib/*.sh

13. Lab 1: छोटी library बनवा

हे का लागतं?

log, die आणि need_cmd functions सह lib/ops.sh बनवा, मग दोन scripts मधून वापरा.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

1. Folder.

mkdir -p ~/lab42/lib && cd ~/lab42

2. Library.

printf 'log(){ echo "[$(date +%%T)] $*"; }\ndie(){ echo "FATAL: $*" >&2; exit 1; }\nneed_cmd(){ command -v "$1" &>/dev/null || die "$1 not installed"; }\n' | tee lib/ops.sh

3. Script A.

printf '#!/bin/bash\nsource "$(dirname "$0")/lib/ops.sh"\nneed_cmd tar\nlog "tar is ready"\n' | tee a.sh && chmod +x a.sh && ./a.sh

Output:

[10:30:11] tar is ready

4. Script B नीट fail.

printf '#!/bin/bash\nsource "$(dirname "$0")/lib/ops.sh"\nneed_cmd nosuchtool\n' | tee b.sh && chmod +x b.sh && ./b.sh; echo $?

Output:

FATAL: nosuchtool not installed
1

5. दुसरीकडून चालवा.

cd /tmp && ~/lab42/a.sh

Output:

[10:30:20] tar is ready

6. Functions list.

bash -c 'source ~/lab42/lib/ops.sh; declare -F'

Output:

declare -f die
declare -f log
declare -f need_cmd

14. Lab 2: main, local आणि trap एकत्र

हे का लागतं?

main function, local variables, value परत देणारा function आणि temp file काढणारा trap सह report.sh लिहा.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

1. लिहा.

cd ~/lab42 && printf '#!/usr/bin/env bash\nset -euo pipefail\ntmp=$(mktemp)\ncleanup(){ rm -f "$tmp"; echo "cleaned"; }\ntrap cleanup EXIT\ncount_files(){ local d=$1; find "$d" -maxdepth 1 -type f | wc -l; }\nmain(){ local dir=${1:-/etc}; local n; n=$(count_files "$dir"); echo "$dir has $n files" | tee "$tmp"; }\nmain "$@"\n' | tee report.sh && chmod +x report.sh

2. चालवा.

./report.sh /etc

Output:

/etc has 94 files
cleaned

3. Default.

./report.sh

Output:

/etc has 94 files
cleaned

4. Failure तरी clean.

./report.sh /nope; echo $?

Output:

find: '/nope': No such file or directory
cleaned
1

5. Temp गेली.

ls /tmp/tmp.* 2>/dev/null | wc -l

Output:

0

6. dir local राहिला.

bash -c 'source <(sed "\$d" report.sh); main /tmp; echo "[${dir:-}]"'

Output:

/tmp has 3 files
[]
cleaned

15. नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

16. मुलाखत प्रश्न आणि उत्तरं

Beginner level

Mid level level

Senior level

17. संबंधित chapters

• DevOps साठी Linux Ops Refresh
• Automation साठी Bash Scripting
• Linux grep आणि find Commands Examples सह
• Linux Servers मध्ये Passwordless SSH

उजळणी, तुलना आणि मुलाखत cards

हा lesson काही मिनिटांत revise करा. Cards phone वर save करा किंवा PNG download करा. प्रत्येक card वरचा QR हा lesson उघडतो.

अजून cards: Ravi Sir's Cards.