Linux Commands A-Z Part 1: alias, apt, awk, bc, cat, chattr आणि अजून, Examples सह

alias सविस्तर: छोटी नावं, list आणि काढणे

हे का लागतं?

रोज तेच लांब commands type करावे लागतात, जसं ls -lah किंवा लांब ssh line. Alias त्यांना छोट्या शब्दात बदलतो, त्यामुळे कमी type करावं लागतं आणि typing चुका कमी होतात.

हे काय आहे?

alias हा shell builtin आहे. तो एका नावाला command text जोडतो. चालवण्याआधी shell ते नाव text ने बदलतो. ~/.bashrc मधे save केलं नाही तर alias फक्त current shell पुरता राहतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Long listing साठी alias बनवा.

alias ll='ls -lah'

याचा अर्थ: काही print होत नाही. आतापासून ll म्हणजे ls -lah.

2. ते कशाला point करतं ते तपासा.

alias ll

Output:

alias ll='ls -lah'

याचा अर्थ: Shell साठवलेला text दाखवतो.

3. Shell त्या नावाला कसं बघतो ते शोधा.

type ll

Output:

ll is aliased to `ls -lah'

याचा अर्थ: type सांगतो की ll हा alias आहे, disk वरची file नाही.

4. कायमचं करा.

echo "alias ll='ls -lah'" >> ~/.bashrc && source ~/.bashrc

याचा अर्थ: Alias save होतो आणि प्रत्येक नव्या shell मधे load होतो.

5. rm साठी safety alias जोडा.

alias rm='rm -i'

याचा अर्थ: आता rm प्रत्येक file delete करण्याआधी विचारतो. बऱ्याच RHEL root accounts मधे हे आधीच असतं.

6. परत काढा.

unalias rm

याचा अर्थ: या shell मधे rm परत normal.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

apropos सविस्तर: नाव विसरलात तर command शोधा

हे का लागतं?

काय करायचं ते माहीत आहे, जसं "compress" किंवा "partition", पण command नाव आठवत नाही. apropos त्या शब्दासाठी man page summaries शोधतो.

हे काय आहे?

apropos म्हणजेच man -k. तो man page database (mandb ने बनलेला) वाचतो आणि प्रत्येक जुळणारं page section number आणि एका line च्या summary सह print करतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Compression tools शोधा.

apropos compress

Output:

bzip2 (1)  - a block-sorting file compressor
gzip (1)   - compress or expand files
xz (1)     - Compress or decompress .xz and .lzma files

याचा अर्थ: प्रत्येक line म्हणजे command, त्याचा man section आणि तो काय करतो.

2. Partitions बद्दल फक्त admin commands.

apropos -s 8 partition

Output:

fdisk (8)  - manipulate disk partition table
parted (8) - a partition manipulation program

याचा अर्थ: Section 8 मधे system admin commands असतात.

3. "nothing appropriate" आलं तर database build करा.

sudo mandb

Output:

Processing manual pages under /usr/share/man...

याचा अर्थ: Fresh cloud images वर database बऱ्याचदा रिकामा असतो.

4. दोन words एकत्र.

apropos -a copy file

Output:

cp (1) - copy files and directories

याचा अर्थ: -a म्हणजे सगळे words जुळले पाहिजेत.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

apt सविस्तर: Ubuntu वर update, install, remove आणि search

हे का लागतं?

Cloud चा मोठा भाग Ubuntu आणि Debian servers वर चालतो. Software install करणं, security fixes लावणं आणि जुने packages सुरक्षित काढणं लागतं.

हे काय आहे?

apt हा Debian package system (dpkg) चा सोपा front end आहे. तो /etc/apt/sources.list आणि /etc/apt/sources.list.d/ मधल्या repositories मधून .deb packages download करतो आणि dependencies पण आणतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. आधी lists refresh.

sudo apt update

Output:

Hit:1 http://archive.ubuntu.com/ubuntu jammy InRelease
...
12 packages can be upgraded.

याचा अर्थ: आता apt ला latest versions माहीत आहेत. अजून काही install झालं नाही.

2. nginx install करा.

sudo apt install -y nginx

Output:

Setting up nginx (1.18.0-6ubuntu14) ...

याचा अर्थ: nginx आणि dependencies install होतात आणि service सुरू होते.

3. कोणतं version मिळालं ते तपासा.

apt show nginx | head -3

Output:

Package: nginx
Version: 1.18.0-6ubuntu14
Priority: optional

याचा अर्थ: apt show package details वाचतो.

4. सगळे security आणि bug fixes लावा.

sudo apt upgrade -y

Output:

12 upgraded, 0 newly installed, 0 to remove

याचा अर्थ: Installed packages latest versions ला जातात.

5. न वापरलेले packages साफ.

sudo apt autoremove -y

Output:

Removing linux-image-5.15.0-91-generic ...

याचा अर्थ: जुने kernels आणि orphan libraries काढून disk मोकळी होते.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

at सविस्तर: नंतर एकदाच job चालवा

हे का लागतं?

कधी कधी task एकदाच ठराविक वेळी चालवायचा असतो, जसं रात्री 2 ला restart किंवा उद्या temporary access काढणे. cron repeating jobs साठी; at एकदाच होणाऱ्या jobs साठी.

हे काय आहे?

at keyboard किंवा file मधून commands वाचतो आणि queue करतो. atd service दिलेल्या वेळी ते चालवते. Output user ला mail होतो, mail नसेल तर file मधे redirect करा.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. atd चालू आहे का बघा.

sudo systemctl enable --now atd

याचा अर्थ: at daemon चालू आहे आणि boot वर सुरू होतो.

2. एकदाचा job queue करा.

echo 'systemctl restart nginx' | sudo at 02:00

Output:

job 4 at Tue Oct 27 02:00:00 2026

याचा अर्थ: Job ला number 4 आणि चालण्याची वेळ मिळते.

3. Queue बघा.

sudo atq

Output:

4	Tue Oct 27 02:00:00 2026 a root

याचा अर्थ: Job 4 queue a मधे root user साठी थांबलाय.

4. Cancel करा.

sudo atrm 4

याचा अर्थ: Job 4 गेला. atq काही दाखवत नाही.

5. स्वतःहून निघणारा temporary access द्या.

echo 'gpasswd -d vendor wheel' | sudo at now + 4 hours

Output:

job 5 at Mon Oct 26 05:10:00 2026

याचा अर्थ: चार तासांनी vendor चे sudo rights आपोआप जातात.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

awk deep dive: fields, patterns, sums, groups आणि reports

हे का लागतं?

Logs, CSV files आणि command outputs म्हणजे columns मधला text. awk ने columns निवडता येतात, rows filter करता येतात, numbers add करता येतात आणि reports print करता येतात, एका line मधे, Excel उघडता किंवा Python script न लिहिता. Linux interviews मधे सगळ्यात जास्त विचारल्या जाणाऱ्या commands पैकी ही एक.

हे काय आहे?

awk ही text साठी छोटी programming language आहे. ती input line by line वाचते. प्रत्येक line म्हणजे एक record ($0). Default ला spaces ने, किंवा -F ने दिलेल्या separator ने, line fields $1, $2 ... मधे तोडते. Program म्हणजे pattern { action }. Pattern जुळला की action चालते. BEGIN पहिल्या line आधी आणि END शेवटच्या line नंतर चालतो. NR म्हणजे line number, NF म्हणजे fields ची संख्या.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. /etc/passwd मधून user नावं print करा.

awk -F: '{print $1}' /etc/passwd | head -3

Output:

root
bin
daemon

याचा अर्थ: -F: colons वर तोडतो. $1 म्हणजे user नाव.

2. फक्त खऱ्या login users साठी नाव आणि shell.

awk -F: '$3>=1000 {print $1, $7}' /etc/passwd

Output:

arjun /bin/bash
priya /bin/bash

याचा अर्थ: $3 म्हणजे UID. बहुतेक distros वर normal users 1000 पासून.

3. 80 टक्क्यांपेक्षा जास्त भरलेले filesystems.

df -h | awk 'NR>1 && $5+0>80 {print $6, $5}'

Output:

/var 91%

याचा अर्थ: NR>1 header skip करतो. $5+0 91% ला 91 number मधे बदलतो.

4. Web log मधे प्रत्येक IP चे requests मोजा.

awk '{c[$1]++} END{for(ip in c) print c[ip], ip}' access.log | sort -rn | head -3

Output:

812 10.0.4.17
310 10.0.4.22
95 10.0.9.3

याचा अर्थ: c हा IP key असलेला array. END totals print करतो; sort rank लावतो.

5. CSV column चा total आणि average.

awk -F, 'NR>1 {s+=$3; n++} END{printf "total=%d avg=%.2f\n", s, s/n}' sales.csv

Output:

total=48200 avg=1606.67

याचा अर्थ: Header skip, column 3 add, rows मोजा, मग printf ने print.

6. प्रत्येक city ची sales बेरीज (group by).

awk -F, 'NR>1 {t[$2]+=$3} END{for(k in t) print k, t[k]}' sales.csv

Output:

Pune 21000
Nashik 9800
Nagpur 17400

याचा अर्थ: t[city] प्रत्येक city साठी चालू बेरीज ठेवतो.

7. प्रत्येक line चा शेवटचा field.

echo 'a b c d' | awk '{print $NF, NF}'

Output:

d 4

याचा अर्थ: $NF म्हणजे शेवटचा field; नुसता NF म्हणजे count.

8. दोन markers मधल्या lines.

awk '/BEGIN CERT/,/END CERT/' bundle.pem | wc -l

Output:

30

याचा अर्थ: Range pattern पहिल्या match पासून दुसऱ्या पर्यंत print करतो.

9. Shell variable सुरक्षित पास करा.

limit=500; awk -v l="$limit" '$2>l' orders.txt

Output:

ORD-9 750
ORD-14 1200

याचा अर्थ: -v awk variable set करतो. Shell variables quotes मधे चिकटवू नका.

10. Order ठेवून duplicate lines काढा, पहिली ठेवा.

awk '!seen[$0]++' emails.txt

Output:

a@x.com
b@y.com

याचा अर्थ: seen प्रत्येक line मोजतो. फक्त पहिल्यांदा (0, म्हणजे false, मग !) print होतं.

11. CSV column बदला आणि commas ठेवा.

awk -F, -v OFS=, 'NR>1 {$3=$3*1.18} 1' sales.csv | head -2

Output:

date,city,amount
2026-10-01,Pune,1180

याचा अर्थ: OFS output मधे commas ठेवतो. एकटा 1 म्हणजे प्रत्येक line print.

12. शेवटच्या field मधे response time असलेल्या log मधून slow requests.

awk '$NF>2.0 {print $7, $NF}' access.log | head -2

Output:

/api/report 3.41
/api/export 2.77

याचा अर्थ: Numbers numbers सारखे compare होतात, त्यामुळे 3.41 > 2.0 चालतं.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

base64 सविस्तर: encode, decode आणि Kubernetes secrets

हे का लागतं?

काही systems फक्त plain text घेतात, जसं JSON, YAML, email किंवा HTTP headers. base64 कोणतेही bytes सुरक्षित text मधे आणि परत बदलतो. Kubernetes secrets, basic auth आणि certificates मधे हे दिसतं.

हे काय आहे?

base64 म्हणजे encoding, encryption नाही. कोणीही decode करू शकतो. तो 64 safe characters (A-Z, a-z, 0-9, + आणि /) आणि padding साठी = वापरतो. Output साधारण एक तृतीयांश वाढतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Kubernetes secret साठी password encode.

echo -n 'Pune@2026' | base64

Output:

UHVuZUAyMDI2

याचा अर्थ: -n echo ला newline जोडू देत नाही, नाहीतर result बदलतो.

2. परत decode.

echo 'UHVuZUAyMDI2' | base64 -d

Output:

Pune@2026

याचा अर्थ: -d decode करतो. म्हणूनच base64 म्हणजे security नाही.

3. छोटी file एका line वर encode.

base64 -w 0 logo.png | head -c 40

Output:

iVBORw0KGgoAAAANSUhEUgAAAEAAAABACAYAAAC

याचा अर्थ: -w 0 एक line देतो, JSON मधे paste करायला सोपं.

4. Cluster मधून secret वाचा.

kubectl get secret db -o jsonpath='{.data.password}' | base64 -d

Output:

S3cret!

याचा अर्थ: Kubernetes secret values base64 मधे ठेवतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

basename सविस्तर: path मधून file नाव

हे का लागतं?

Scripts ला बऱ्याचदा पूर्ण path मिळतो पण फक्त file नाव हवं असतं, उदा. backup किंवा log line ला नाव द्यायला.

हे काय आहे?

basename शेवटच्या slash पर्यंतचं सगळं काढतो. .log सारखा suffix पण काढू शकतो. File आहे का ते तपासत नाही; फक्त text वर काम करतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. File नाव मिळवा.

basename /var/log/nginx/access.log

Output:

access.log

याचा अर्थ: शेवटच्या slash आधीचं सगळं गेलं.

2. Extension पण काढा.

basename /var/log/nginx/access.log .log

Output:

access

याचा अर्थ: दुसरा argument म्हणजे कापायचा suffix.

3. एकाच वेळी अनेक files.

basename -s .csv /data/jan.csv /data/feb.csv

Output:

jan
feb

याचा अर्थ: -s दिलेल्या प्रत्येक path वर चालतो.

4. Backup script मधे वापरा.

f=/srv/app/config.yml; cp "$f" "/backup/$(basename "$f").$(date +%F)"

याचा अर्थ: Copy चं नाव config.yml.2026-10-26 होतं.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

bc सविस्तर: shell मधे decimal maths

हे का लागतं?

Bash maths $(( )) फक्त पूर्ण numbers वर चालतो. GST, percentages, averages किंवा disk sizes साठी decimals लागतात. bc अचूक decimal maths देतो.

हे काय आहे?

bc ही arbitrary-precision calculator language आहे. ती input मधून expressions वाचते. scale decimal places ठरवतो. -l maths library load करतो आणि scale 20 करतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Bash का पुरत नाही ते बघा.

echo $((10/3))

Output:

3

याचा अर्थ: Decimals गेले.

2. bc ने करा.

echo 'scale=3; 10/3' | bc

Output:

3.333

याचा अर्थ: scale=3 तीन decimals ठेवतो.

3. 18 टक्के GST जोडा.

echo 'scale=2; 1499*1.18' | bc

Output:

1768.82

याचा अर्थ: अचूक पैशाचं maths.

4. Script मधे decimals compare.

load=2.75; if (( $(echo "$load > 2.0" | bc) )); then echo high; fi

Output:

high

याचा अर्थ: bc 1 किंवा 0 print करतो, जे bash (( )) तपासू शकतो.

5. Number binary मधे.

echo 'obase=2; 192' | bc

Output:

11000000

याचा अर्थ: Subnet masks साठी उपयोगी.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

bg सविस्तर: थांबलेला job background मधे चालू

हे का लागतं?

लांब copy सुरू केली आणि & विसरलात. Kill करून परत सुरू करण्याऐवजी, pause करून background ला ढकलू शकता.

हे काय आहे?

bg हा job control साठी shell builtin आहे. Ctrl+Z SIGTSTP पाठवतो आणि foreground job थांबवतो. bg SIGCONT पाठवतो आणि तो background मधे चालू देतो. Job अजून तुमच्या shell चाच असतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. & शिवाय लांब job सुरू.

rsync -a /data/ /backup/data/

याचा अर्थ: Terminal busy आहे.

2. Pause करा.

Ctrl+Z

Output:

[1]+  Stopped                 rsync -a /data/ /backup/data/

याचा अर्थ: Job 1 थांबला, kill झाला नाही.

3. Background ला पाठवा.

bg

Output:

[1]+ rsync -a /data/ /backup/data/ &

याचा अर्थ: तो परत चालतो, आणि prompt परत मिळतो.

4. तपासा.

jobs -l

Output:

[1]+ 41822 Running                 rsync -a /data/ /backup/data/ &

याचा अर्थ: PID 41822 सह background मधे चालू.

5. Logout नंतर जिवंत ठेवा.

disown %1

याचा अर्थ: Logout करताना shell त्याला SIGHUP पाठवणार नाही.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

blkid सविस्तर: UUIDs आणि filesystem types

हे का लागतं?

/dev/sdb सारखी device नावं reboot नंतर किंवा disks जोडल्यावर बदलू शकतात. /etc/fstab मधे UUIDs वापरावेत. blkid प्रत्येक partition चा UUID आणि type सांगतो.

हे काय आहे?

blkid block devices चा metadata वाचतो आणि UUID, TYPE (xfs, ext4, swap, LVM2_member), LABEL आणि PARTUUID सारखे attributes print करतो. पूर्ण, fresh results साठी root म्हणून चालवा.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. सगळं list.

sudo blkid

Output:

/dev/nvme0n1p1: UUID="9c1e..." TYPE="xfs"
/dev/nvme1n1: UUID="4a7d..." TYPE="ext4"

याचा अर्थ: प्रत्येक device त्याच्या UUID आणि filesystem type सह.

2. fstab साठी फक्त UUID.

sudo blkid -s UUID -o value /dev/nvme1n1

Output:

4a7d6f2b-1c3e-4d8a-9b0f-2e5c7a1d3f60

याचा अर्थ: स्वच्छ value, paste करायला तयार.

3. fstab line लिहा.

echo "UUID=$(sudo blkid -s UUID -o value /dev/nvme1n1) /data ext4 defaults,nofail 0 2" | sudo tee -a /etc/fstab

Output:

UUID=4a7d... /data ext4 defaults,nofail 0 2

याचा अर्थ: Disk नसली तर nofail boot failure थांबवतो.

4. सगळे swap areas.

sudo blkid -t TYPE=swap

Output:

/dev/vdb2: UUID="e2f..." TYPE="swap"

याचा अर्थ: Type नुसार filter.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

bunzip2 सविस्तर: .bz2 files unpack

हे का लागतं?

जुने log archives, source code आणि data dumps बऱ्याचदा .bz2 मधे येतात. ते सुरक्षित उघडावे लागतात, कधी original ठेवून.

हे काय आहे?

bunzip2 म्हणजे bzip2 -d. Original ठेवायला सांगितलं नाही तर तो file.bz2 ला uncompressed file ने बदलतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. उघडण्याआधी test.

bunzip2 -tv dump.sql.bz2

Output:

  dump.sql.bz2: ok

याचा अर्थ: Archive corrupt नाही.

2. Original ठेवून unpack.

bunzip2 -k dump.sql.bz2 && ls dump.sql*

Output:

dump.sql  dump.sql.bz2

याचा अर्थ: आता दोन्ही files आहेत.

3. Unpack न करता पहिल्या lines.

bzcat app-2025.log.bz2 | head -2

Output:

2025-01-01 00:00:01 INFO start
2025-01-01 00:00:02 INFO ready

याचा अर्थ: मोठ्या archives साठी उपयोगी.

4. tar.bz2 extract.

tar xjf source.tar.bz2 && ls

Output:

source  source.tar.bz2

याचा अर्थ: j tar ला bzip2 वापरायला सांगतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

bzip2 सविस्तर: gzip पेक्षा चांगल्या ratio ने compress

हे का लागतं?

Disk आणि bandwidth ला पैसे लागतात. bzip2 logs आणि SQL dumps सारख्या text files बऱ्याच छोट्या करतो, साधारण gzip पेक्षा छोट्या, पण CPU वेळ जास्त लागतो.

हे काय आहे?

bzip2 एका वेळी एक file compress करतो आणि .bz2 जोडतो. Default ला original काढतो. Levels -1 ते -9 block size ठरवतात; -9 default. Folders साठी tar सोबत j वापरा.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Log compress करा आणि ठेवा.

bzip2 -kv app.log

Output:

  app.log:  9.812:1,  0.815 bits/byte, 89.81% saved

याचा अर्थ: File साधारण दहा पट छोटी.

2. Sizes compare.

ls -lh app.log app.log.bz2

Output:

-rw-r--r-- 1 arjun arjun 120M app.log
-rw-r--r-- 1 arjun arjun  13M app.log.bz2

याचा अर्थ: 120 MB चे 13 MB झाले.

3. Folder archive.

tar cjf reports.tar.bz2 reports/ && ls -lh reports.tar.bz2

Output:

-rw-r--r-- 1 arjun arjun 2.1M reports.tar.bz2

याचा अर्थ: c create, j bzip2, f file नाव.

4. नंतर decompress.

bzip2 -d app.log.bz2

याचा अर्थ: app.log परत आली (app.log आधीच असेल तर error).

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

cal सविस्तर: terminal मधे झटपट calendar

हे का लागतं?

Maintenance windows किंवा cron schedules plan करताना कोणती date रविवार आहे किंवा महिन्याचा शेवटचा दिवस कोणता, हे server न सोडता माहीत हवं.

हे काय आहे?

cal default ला current महिन्याचं calendar print करतो. महिना, वर्ष किंवा आजच्या आसपासचे तीन महिने मागू शकता. काही systems वर ते ncal किंवा util-linux मधून येतं.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. हा महिना.

cal

Output:

    October 2026
Su Mo Tu We Th Fr Sa
             1  2  3
...
25 26 27 28 29 30 31

याचा अर्थ: बहुतेक terminals वर आज highlight असतो.

2. रविवारची window plan.

cal 11 2026

Output:

   November 2026
Su Mo Tu We Th Fr Sa
 1  2  3  4  5  6  7

याचा अर्थ: रविवार पहिला column.

3. सोमवारपासूनचा view.

cal -m 11 2026

Output:

   November 2026
Mo Tu We Th Fr Sa Su
                   1

याचा अर्थ: Indian office आठवड्याशी जुळतो.

4. तीन महिने एकत्र.

cal -3

याचा अर्थ: Release planning साठी चांगलं.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

cat सविस्तर: print, number, join आणि hidden characters शोधा

हे का लागतं?

cat ही छोटी file बघण्याची, parts एका file मधे जोडण्याची, किंवा scripts तोडणारे hidden Windows line endings शोधण्याची सगळ्यात जलद पद्धत.

हे काय आहे?

cat म्हणजे concatenate. तो files क्रमाने वाचतो आणि standard output वर लिहितो. File नसेल तर keyboard वाचतो. मोठ्या files साठी less वापरा. > आणि >> ने लिहिणं खाली link केलेल्या redirect section मधे आहे.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Line numbers सह config.

cat -n /etc/hostname

Output:

     1	web01

याचा अर्थ: "line 12 बघा" म्हटलं की line numbers मदत करतात.

2. Windows line endings शोधा.

cat -A deploy.sh | head -2

Output:

#!/bin/bash^M$
echo start^M$

याचा अर्थ: $ आधी ^M म्हणजे CRLF. Bash $'\r': command not found देऊन fail होईल.

3. Split parts जोडा.

cat backup.part* > backup.tar && ls -lh backup.tar

Output:

-rw-r--r-- 1 arjun arjun 3.0G backup.tar

याचा अर्थ: Parts नावाच्या क्रमाने जुळतात.

4. Newest आधी बघायला log उलटा.

tac app.log | head -1

Output:

2026-10-26 00:50:12 INFO done

याचा अर्थ: tac म्हणजे उलटा cat.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

chage सविस्तर: password expiry आणि account ageing

हे का लागतं?

Audits (ISO 27001, PCI, banks साठी RBI rules) passwords expire व्हावेत आणि contractor accounts एका date ला संपावेत असं मागतात. chage हे rules प्रत्येक user साठी set करतो.

हे काय आहे?

chage /etc/shadow मधले ageing fields बदलतो: last change, minimum आणि maximum days, warning days, inactive days आणि account expiry. नव्या users चे defaults /etc/login.defs मधून येतात.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. सध्याचे rules.

sudo chage -l priya

Output:

Last password change			: Oct 20, 2026
Password expires			: never
Account expires				: never

याचा अर्थ: अजून expiry set नाही.

2. 7 दिवस warning सह 90 दिवसांची policy.

sudo chage -M 90 -W 7 priya

याचा अर्थ: Priya ला दर 90 दिवसांनी password बदलावा लागेल.

3. Contractor account संपवा.

sudo chage -E 2026-12-31 vendor1

याचा अर्थ: त्या date नंतर vendor1 login करू शकणार नाही.

4. पहिल्या login ला नवा password.

sudo chage -d 0 newjoin

याचा अर्थ: Login करताना user ला स्वतःचा password set करावा लागतो.

5. परत तपासा.

sudo chage -l vendor1 | grep Account

Output:

Account expires				: Dec 31, 2026

याचा अर्थ: Rule /etc/shadow मधे save झाला.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

chattr सविस्तर: immutable आणि append-only files

हे का लागतं?

Root पण चुकून files delete करू शकतो, आणि attackers ना logs किंवा /etc/resolv.conf edit करायला आवडतं. chattr file lock करू शकतो, lock काढेपर्यंत कोणीही, root सुद्धा, बदलू किंवा delete करू शकत नाही.

हे काय आहे?

chattr ext4 आणि xfs वर filesystem attributes set करतो. +i file immutable करतो. +a फक्त append करू देतो, logs साठी चांगलं. lsattr attributes दाखवतो. i आणि a फक्त root set करू शकतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. DNS settings lock.

sudo chattr +i /etc/resolv.conf

याचा अर्थ: आता ही file कोणी overwrite करू शकत नाही.

2. तपासा.

lsattr /etc/resolv.conf

Output:

----i---------e------- /etc/resolv.conf

याचा अर्थ: i flag set आहे. ext4 वर e normal (extents).

3. Root म्हणून delete करून बघा.

sudo rm /etc/resolv.conf

Output:

rm: cannot remove '/etc/resolv.conf': Operation not permitted

याचा अर्थ: Root पण blocked.

4. खरंच edit करायचं असेल तेव्हा unlock.

sudo chattr -i /etc/resolv.conf

याचा अर्थ: परत normal.

5. Audit log append-only.

sudo chattr +a /var/log/app-audit.log && echo 'x' | sudo tee /var/log/app-audit.log

Output:

tee: /var/log/app-audit.log: Operation not permitted

याचा अर्थ: Overwrite fail होतं; tee -a ने append अजून चालतं.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

chgrp सविस्तर: फक्त group बदला

हे का लागतं?

Team च्या shared folders ला योग्य group हवा, म्हणजे प्रत्येक member files वर काम करू शकतो. chgrp owner ला न हात लावता group बदलतो.

हे काय आहे?

chgrp files आणि folders चा group owner set करतो. Normal user फक्त स्वतः असलेल्या group मधेच बदलू शकतो. -R पूर्ण tree वर चालतो. chown :group तेच काम करतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Team folder बनवा.

sudo mkdir /srv/finance && sudo groupadd finance

याचा अर्थ: Folder आणि group तयार.

2. Group ला द्या.

sudo chgrp -R finance /srv/finance

याचा अर्थ: आतल्या प्रत्येक file चा group finance.

3. तपासा.

ls -ld /srv/finance

Output:

drwxr-xr-x. 2 root finance 6 Oct 26 01:10 /srv/finance

याचा अर्थ: Owner root च राहतो, group finance.

4. Group writing आणि नव्या files वर group टिकवा.

sudo chmod 2775 /srv/finance

याचा अर्थ: 2 (setgid) मुळे नव्या files finance group inherit करतात.

5. फक्त काय बदललं.

sudo chgrp -c finance /srv/finance/*

Output:

changed group of '/srv/finance/q3.xlsx' from root to finance

याचा अर्थ: -c फक्त खरे changes print करतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks