Linux Commands A-Z Part 4: hostname, ip, journalctl, jq, kill, lsof, lvcreate आणि अजून, Examples सह

hostname सविस्तर: server चं नाव आणि IPs

हे का लागतं?

Prompts, logs, monitoring आणि certificates सगळीकडे host name दिसतं. चुकीच्या नावामुळे alerts चुकीच्या server वर जातात. Server चा IP पण बऱ्याचदा पटकन लागतो.

हे काय आहे?

hostname current host name print किंवा set करतो. फक्त hostname ने केलेला बदल reboot वर जातो; systemd systems वर कायमसाठी hostnamectl. hostname -I machine चे सगळे IP addresses देतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. मी कोणत्या server वर?

hostname

Output:

web01

याचा अर्थ: Risky commands आधी नेहमी तपासा.

2. पूर्ण नाव.

hostname -f

Output:

web01.prod.example.in

याचा अर्थ: छोटं नाव आणि domain.

3. माझे IPs.

hostname -I

Output:

10.0.1.15 172.17.0.1

याचा अर्थ: Server IP आणि docker bridge.

4. तात्पुरता बदल.

sudo hostname test01; hostname

Output:

test01

याचा अर्थ: Reboot नंतर जातो. कायमसाठी hostnamectl.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

hostnamectl सविस्तर: नाव कायमचं set करा आणि system info बघा

हे का लागतं?

नवे VMs ip-10-0-1-15 सारख्या random नावांनी येतात. Reboot नंतरही टिकणारं अर्थपूर्ण नाव हवं, आणि OS, kernel आणि hardware चा पटकन view.

हे काय आहे?

hostnamectl systemd-hostnamed शी बोलतो. तो /etc/hostname लिहितो, चालू नाव set करतो आणि एकाच screen वर OS, kernel, architecture, virtualization आणि machine ID दाखवतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. System info बघा.

hostnamectl

Output:

  Static hostname: ip-10-0-1-15
Operating System: Rocky Linux 9.4 (Blue Onyx)
          Kernel: Linux 5.14.0-427.el9.x86_64
  Virtualization: amazon
    Architecture: x86-64

याचा अर्थ: OS, kernel आणि cloud एकाच view मधे.

2. खरं नाव set.

sudo hostnamectl set-hostname pay-api01.prod.example.in

याचा अर्थ: /etc/hostname मधे save आणि आत्ताच live.

3. तपासा.

cat /etc/hostname; hostname

Output:

pay-api01.prod.example.in
pay-api01.prod.example.in

याचा अर्थ: Reboot नंतर टिकेल.

4. /etc/hosts मधे पण.

echo "127.0.1.1 pay-api01.prod.example.in pay-api01" | sudo tee -a /etc/hosts

Output:

127.0.1.1 pay-api01.prod.example.in pay-api01

याचा अर्थ: sudo चे "unable to resolve host" warnings थांबतात.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

htop सविस्तर: CPU, memory आणि processes चा सोपा live view

हे का लागतं?

Server slow असतो तेव्हा कोणता process CPU किंवा memory खातोय, प्रत्येक core प्रमाणे, एका नजरेत बघून action घ्यायचीय. htop top पेक्षा वाचायला आणि वापरायला सोपा.

हे काय आहे?

htop interactive process viewer (RHEL वर EPEL मधून install). प्रत्येक CPU core, memory आणि swap चे bars, मग sortable processes list. Function keys ने search, filter, tree, priority बदल आणि kill करता येतं.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Install.

sudo dnf install -y epel-release && sudo dnf install -y htop

Output:

Complete!

याचा अर्थ: Ubuntu वर: sudo apt install htop.

2. उघडा आणि memory ने sort.

htop  (press F6, pick PERCENT_MEM)

Output:

  1[|||||||       32%]  Mem[||||||||  5.1G/7.6G]
  PID USER  %CPU %MEM COMMAND
  811 mysql  3.1 41.0 /usr/sbin/mysqld

याचा अर्थ: mysqld 41% RAM वापरतो.

3. फक्त web user.

htop -u nginx

Output:

(only nginx processes listed)

याचा अर्थ: कमी गोंधळ.

4. Tree view.

htop  (press F5)

Output:

nginx: master
 ├─ nginx: worker
 └─ nginx: worker

याचा अर्थ: Parents आणि children दाखवतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

id सविस्तर: user ID, group IDs आणि SELinux context

हे का लागतं?

Permission problems म्हणजे "मी कोण आणि माझे groups कोणते". id names आणि numbers सह उत्तर देतो, जे NFS, containers आणि file ownership साठी महत्त्वाचे.

हे काय आहे?

id current किंवा दिलेल्या user चा user ID (uid), main group (gid) आणि सगळे groups print करतो. -Z ने SELinux context पण. Numbers महत्त्वाचे कारण files नाव नाही, number साठवतात.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. मी कोण?

id

Output:

uid=1001(ravi) gid=1001(ravi) groups=1001(ravi),10(wheel),3000(devs)

याचा अर्थ: UID 1001; wheel म्हणजे sudo.

2. Script मधे मी root आहे का?

[ "$(id -u)" -eq 0 ] && echo root || echo "not root"

Output:

not root

याचा अर्थ: UID 0 म्हणजे नेहमी root.

3. App user आहे का?

id app

Output:

uid=990(app) gid=988(app) groups=988(app)

याचा अर्थ: कमी UID असलेलं system account.

4. NFS file owner म्हणून number दाखवते.

ls -ln /mnt/share/report.xlsx; id -u priya

Output:

-rw-r--r-- 1 1502 1502 ... report.xlsx
1003

याचा अर्थ: Servers मधे UID वेगळा; म्हणून access fail.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

ifconfig सविस्तर: जुनं network tool (आणि त्याचा ip replacement)

हे का लागतं?

बरेच guides, जुन्या scripts आणि काही interviewers अजून ifconfig वापरतात. त्याचा output वाचता यायला हवा, आणि modern Linux वर त्याची जागा घेणारा ip command माहीत हवा.

हे काय आहे?

ifconfig जुन्या net-tools package मधला आहे आणि RHEL 8+ आणि नव्या Ubuntu वर default install नसतो. Interfaces, IPs, MAC, MTU आणि packet counters दाखवतो, आणि तात्पुरता IP set करू शकतो. त्याऐवजी ip addr आणि ip link वापरा.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. नव्या server वर सापडत नाही?

ifconfig

Output:

bash: ifconfig: command not found

याचा अर्थ: net-tools install करा किंवा ip वापरा.

2. गरज असेल तर install.

sudo dnf install -y net-tools

Output:

Complete!

याचा अर्थ: ifconfig, netstat आणि route मिळतात.

3. एक interface वाचा.

ifconfig eth0

Output:

eth0: flags=4163<UP,BROADCAST,RUNNING,MULTICAST>  mtu 9001
        inet 10.0.1.15  netmask 255.255.255.0
        ether 0a:1b:2c:3d:4e:5f
        RX errors 0  dropped 0

याचा अर्थ: UP आणि RUNNING, IP 10.0.1.15, errors नाहीत.

4. ip ने तेच.

ip -br addr show eth0

Output:

eth0  UP  10.0.1.15/24 fe80::81b:2cff:fe3d:4e5f/64

याचा अर्थ: -br एक छोटी line देतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

iostat सविस्तर: disk bottleneck आहे का?

हे का लागतं?

Database slow आहे, CPU idle दिसतो, पण load जास्त. बहुतेक disk खूप busy असते. iostat प्रत्येक disk किती busy आणि requests किती थांबतात ते दाखवतो.

हे काय आहे?

iostat sysstat package मधे आहे. तो CPU iowait आणि -x ने प्रत्येक disk चे reads, writes, throughput, average wait (r_await, w_await) आणि %util सांगतो. पहिला report boot पासूनचा; interval द्या आणि नंतरचे reports बघा.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Install.

sudo dnf install -y sysstat

Output:

Complete!

याचा अर्थ: sar आणि mpstat पण मिळतात.

2. Disks बघा.

iostat -xz 2 3

Output:

Device   r/s   w/s  rkB/s  wkB/s r_await w_await %util
nvme1n1 820.0 410.0 52480 26240   18.40   25.10  99.2

याचा अर्थ: 99% util आणि 18 ते 25 ms waits: data disk भरून गेली.

3. CPU iowait तपासा.

iostat -c 2 2

Output:

avg-cpu:  %user %system %iowait  %idle
           6.1     2.4    38.7   52.8

याचा अर्थ: CPU चा 38% वेळ disk साठी थांबतो.

4. Process शोधा.

sudo iotop -o -b -n 1 | head -4

Output:

Total DISK READ: 51.2 M/s
  PID  USER  DISK READ  COMMAND
  811 mysql  49.8 M/s   mysqld

याचा अर्थ: mysqld वाचतोय; त्याच्या slow queries तपासा.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

ip सविस्तर: addresses, links, routes आणि neighbours

हे का लागतं?

प्रत्येक network problem याने सुरू होतो: server ला योग्य IP आहे का, link up आहे का, आणि route बरोबर आहे का? कोणत्याही modern Linux वर ip तिन्हींची उत्तरं देतो.

हे काय आहे?

iproute2 मधला ip ifconfig, route आणि arp ची जागा घेतो. Objects: addr (IP addresses), link (interfaces), route (routing table), neigh (ARP), rule. बदल live असतात पण save होत नाहीत; nmcli किंवा netplan ने save करा.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Brief view.

ip -br a

Output:

lo      UNKNOWN 127.0.0.1/8 ::1/128
eth0    UP      10.0.1.15/24

याचा अर्थ: eth0 up, 10.0.1.15 सह.

2. Routes.

ip r

Output:

default via 10.0.1.1 dev eth0 proto dhcp metric 100
10.0.1.0/24 dev eth0 proto kernel scope link src 10.0.1.15

याचा अर्थ: Internet traffic gateway 10.0.1.1 ला जातो.

3. DB कडे कोणता मार्ग?

ip route get 10.0.2.15

Output:

10.0.2.15 via 10.0.1.1 dev eth0 src 10.0.1.15

याचा अर्थ: Gateway मधून जातो.

4. Link वर errors?

ip -s link show eth0

Output:

RX: bytes  packets  errors  dropped
 9128371   71233    0       0

याचा अर्थ: Zero errors: cable किंवा virtual NIC ठीक.

5. Test IP जोडा.

sudo ip addr add 10.0.1.99/24 dev eth0; ip -br a show eth0

Output:

eth0  UP  10.0.1.15/24 10.0.1.99/24

याचा अर्थ: Reboot वर जातो; कायमसाठी nmcli.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

iptables सविस्तर: packet filter rules वाचा आणि जोडा

हे का लागतं?

Docker, Kubernetes, जुने servers आणि बऱ्याच cloud images अजून iptables rules वापरतात. Traffic block होतो किंवा port forward fail होतो तेव्हा ते वाचता यायला हवेत.

हे काय आहे?

iptables kernel netfilter rules tables (filter, nat, mangle) आणि chains (INPUT, OUTPUT, FORWARD, PREROUTING, POSTROUTING) मधे manage करतो. Rules वरून खाली तपासले जातात; पहिला match जिंकतो. RHEL 8+ वर हा nftables चा front end, आणि firewalld preferred.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Input rules list.

sudo iptables -L INPUT -n -v --line-numbers

Output:

Chain INPUT (policy ACCEPT)
num pkts bytes target prot source    destination
1   1200 88K  ACCEPT tcp  0.0.0.0/0 0.0.0.0/0  tcp dpt:22
2     45 2700 DROP   tcp  0.0.0.0/0 0.0.0.0/0  tcp dpt:8080

याचा अर्थ: Port 8080 drop होतो; 45 packets त्या rule ला लागले.

2. DROP च्या वर फक्त office मधून 8080 allow.

sudo iptables -I INPUT 2 -p tcp -s 203.0.113.0/24 --dport 8080 -j ACCEPT

याचा अर्थ: Position 2 वर insert, म्हणून DROP आधी तपासला जातो.

3. Docker port forwards बघा.

sudo iptables -t nat -L DOCKER -n

Output:

DNAT  tcp  0.0.0.0/0  0.0.0.0/0  tcp dpt:8081 to:172.17.0.2:80

याचा अर्थ: Host 8081 container च्या port 80 ला जातो.

4. Rules backup.

sudo iptables-save > /root/iptables-$(date +%F).rules

याचा अर्थ: iptables-restore ने restore.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

jobs सविस्तर: हा shell काय चालवतोय ते list करा

हे का लागतं?

काही commands & ने सुरू केले किंवा Ctrl+Z ने थांबवले आणि track सुटला. jobs ते दाखवतो म्हणजे एक परत आणता येतो किंवा kill करता येतो.

हे काय आहे?

jobs हा shell builtin. तो फक्त current shell चे jobs, job number, state (Running, Stopped, Done) आणि command सह list करतो. fg, bg आणि kill सह %N वापरा. nohup, disown किंवा tmux शिवाय jobs shell सोबत मरतात.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. दोन jobs सुरू.

tar czf /tmp/a.tgz /srv/app & sleep 900 &

Output:

[1] 5102
[2] 5103

याचा अर्थ: Job numbers आणि PIDs.

2. PIDs सह list.

jobs -l

Output:

[1]- 5102 Running   tar czf /tmp/a.tgz /srv/app &
[2]+ 5103 Running   sleep 900 &

याचा अर्थ: दोन्ही अजून चालू.

3. sleep job थांबवा.

kill %2; jobs

Output:

[1]-  Running   tar czf ...
[2]+  Terminated  sleep 900

याचा अर्थ: Job 2 गेला.

4. Logout नंतर tar ठेवा.

disown %1

याचा अर्थ: Shell तो विसरतो, म्हणून logout त्याला kill करत नाही.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

journalctl सविस्तर: systemd logs जलद वाचा

हे का लागतं?

Service start fail झाली, server रात्री reboot झाला, किंवा SSH logins fail होतायत. systemd systems वर हे सगळे logs journal मधे असतात, आणि journalctl service, वेळ आणि severity ने filter करतो.

हे काय आहे?

journalctl systemd-journald चा binary journal वाचतो. Unit (-u), boot (-b), वेळ (--since, --until), priority (-p) ने filter करतो, आणि live follow (-f). Storage=persistent नसेल तर reboot वर logs जातात.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. nginx fail का?

sudo journalctl -u nginx -n 5 --no-pager

Output:

nginx[2210]: nginx: [emerg] bind() to 0.0.0.0:80 failed (98: Address already in use)
systemd[1]: nginx.service: Failed with result 'exit-code'.

याचा अर्थ: Port 80 आधीच दुसऱ्या process ने घेतलाय.

2. या boot चे errors.

sudo journalctl -b -p err --no-pager | tail -3

Output:

kernel: nvme1n1: I/O error, dev nvme1n1, sector 1024
...

याचा अर्थ: Disk I/O error: hardware तपासा.

3. काल रात्री काय झालं?

sudo journalctl --since "2026-10-25 23:00" --until "2026-10-26 01:00" -p warning

Output:

(warnings and errors in that window)

याचा अर्थ: Incident window पुरतं.

4. Failed SSH logins.

sudo journalctl -u sshd --since today | grep -c "Failed password"

Output:

312

याचा अर्थ: आज 312 failed password attempts: fail2ban तपासा.

5. Journal किती मोठा?

journalctl --disk-usage

Output:

Archived and active journals take up 585.0M in the file system.

याचा अर्थ: Disk कमी असेल तर --vacuum-size ने छोटा करा.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

jq सविस्तर: command line वर JSON वाचा आणि filter करा

हे का लागतं?

Cloud CLIs, APIs आणि Kubernetes सगळे JSON देतात. 500 lines चा JSON डोळ्यांनी वाचणं हळू. jq हवे ते fields एका line मधे काढतो.

हे काय आहे?

jq हा JSON processor. .name किंवा .items[].id सारखा filter structure मधून फिरतो. select() ने निवडतो, नवे objects बनवतो, length ने मोजतो, आणि scripts साठी -r ने raw strings print करतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. API reply pretty print.

curl -s https://api.example.in/health | jq .

Output:

{
  "status": "ok",
  "db": "up",
  "version": "2.4.1"
}

याचा अर्थ: Indented आणि colored.

2. Script साठी एक field.

curl -s https://api.example.in/health | jq -r .status

Output:

ok

याचा अर्थ: -r quotes काढतो.

3. Running instance IDs.

aws ec2 describe-instances | jq -r '.Reservations[].Instances[] | select(.State.Name=="running") | .InstanceId'

Output:

i-0a1b2c3d4e5f60718
i-0f9e8d7c6b5a40312

याचा अर्थ: Arrays फिरा, filter, print.

4. Running नसलेले pods मोजा.

kubectl get pods -o json | jq '[.items[] | select(.status.phase!="Running")] | length'

Output:

2

याचा अर्थ: [ ] ने list बनवा, मग length.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

kill सविस्तर: process थांबवायला किंवा reload करायला signals पाठवा

हे का लागतं?

Process अडकतो, CPU खातो, किंवा downtime शिवाय config reload करायचा असतो. kill त्याला signal पाठवतो, सभ्य विनंतीपासून जबरदस्तीच्या stop पर्यंत.

हे काय आहे?

kill PID ला signal पाठवतो. Default SIGTERM (15): कृपया cleanup करून बाहेर पडा. SIGHUP (1) बऱ्याचदा reload. SIGKILL (9) पकडता येत नाही: kernel लगेच process थांबवतो, cleanup नाही. 9 आधी नेहमी 15 करून बघा.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. PID शोधा.

pgrep -a java

Output:

4121 java -jar /opt/report/report.jar

याचा अर्थ: PID 4121.

2. थांबायला सांगा.

kill 4121; sleep 5; kill -0 4121 && echo alive || echo gone

Output:

gone

याचा अर्थ: तो नीट बाहेर पडला.

3. Users न तोडता nginx config reload.

sudo kill -HUP $(cat /run/nginx.pid)

याचा अर्थ: Workers नव्या config सह restart; connections राहतात.

4. अडकलेल्या process साठी शेवटचा उपाय.

kill -9 4121

याचा अर्थ: Cleanup नाही: temp files आणि locks राहू शकतात.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

killall सविस्तर: नावाने processes ना signal

हे का लागतं?

एका program ने 20 worker processes सुरू केले आणि सगळे अडकले. 20 PIDs एक एक kill करणं हळू. killall नाव वापरतो.

हे काय आहे?

killall (psmisc package) त्या exact नावाच्या प्रत्येक process ला signal पाठवतो. pkill सारखाच पण patterns match करतो. Shared servers वर काळजी: -u न दिल्यास त्या नावाचे सगळ्या users चे processes लागतात.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. किती workers?

pgrep -c php-fpm

Output:

21

याचा अर्थ: 21 processes.

2. थांबवा आणि थांबा.

sudo killall -w php-fpm

याचा अर्थ: सगळे बाहेर पडल्यावर परत येतो.

3. फक्त एका user चे.

killall -u ravi python3

याचा अर्थ: इतर users ना हात लागत नाही.

4. Script नाव match.

pkill -f "report_job.py"

याचा अर्थ: killall ला फक्त "python3" दिसेल; -f arguments match करतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

last सविस्तर: कोण login झालं आणि server कधी reboot झाला

हे का लागतं?

Incident नंतर कोणी विचारतं: server वर कोण होतं, आणि तो कधी reboot झाला? last login records मधून उत्तर देतो.

हे काय आहे?

last /var/log/wtmp वाचून logins, logouts, reboots आणि shutdowns, नवे आधी, source IP आणि duration सह list करतो. lastb /var/log/btmp मधून failed logins वाचतो. lastlog प्रत्येक user चा शेवटचा login दाखवतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. अलीकडचे logins.

last -n 3

Output:

ravi   pts/0  49.36.12.8   Mon Oct 26 01:02   still logged in
priya  pts/1  10.0.1.5     Sun Oct 25 22:10 - 23:40  (01:30)
reboot system boot 5.14.0-427  Sun Oct 25 21:58   still running

याचा अर्थ: ravi आत्ता आहे; priya 1.5 तास होती; 21:58 ला reboot.

2. कधी reboot झाला?

last reboot | head -2

Output:

reboot system boot 5.14.0-427 Sun Oct 25 21:58 still running
reboot system boot 5.14.0-427 Tue Oct 20 03:00 - 21:57 (5+18:57)

याचा अर्थ: काल रात्रीआधी जवळजवळ 6 दिवस चालू.

3. Failed login attempts.

sudo lastb -n 3

Output:

root ssh:notty 185.220.1.2 Mon Oct 26 00:59 - 00:59
admin ssh:notty 185.220.1.2 Mon Oct 26 00:59 - 00:59

याचा अर्थ: Bot passwords guess करतोय.

4. प्रत्येक user चा शेवटचा login.

lastlog | grep -v "Never"

Output:

Username Port From        Latest
ravi     pts/0 49.36.12.8  Mon Oct 26 01:02:11

याचा अर्थ: Disable करायला न वापरलेली accounts शोधा.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

less सविस्तर: मोठ्या files आणि outputs page by page वाचा

हे का लागतं?

2 million lines चा log cat ने screen भरून टाकेल आणि editor अडकवेल. less तो लगेच उघडतो आणि search, jump आणि follow करू देतो.

हे काय आहे?

less हा pager: एका वेळी एक screen दाखवतो आणि लागेल तेवढंच वाचतो. Keys: Space पुढचं page, b मागे, /word search, n पुढचा match, G शेवट, g सुरुवात, F tail -f सारखं follow, q बाहेर. man less वापरतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. मोठा log उघडा.

less -N /var/log/app/app.log

Output:

      1 2026-10-26 00:00:01 INFO start
      2 2026-10-26 00:00:02 INFO db connected
:

याचा अर्थ: Gigabytes असले तरी लगेच उघडतो.

2. Error search.

/ERROR  then n

Output:

2026-10-26 00:41:10 ERROR payment timeout id=7781

याचा अर्थ: n पुढच्या match ला, N मागे.

3. Wrap न करता wide CSV.

less -S sales.csv

Output:

date,region,store,amount,tax,discount,channel...

याचा अर्थ: Arrow keys ने बाजूला scroll.

4. Live log follow.

less +F /var/log/nginx/access.log

Output:

Waiting for data... (interrupt to abort)

याचा अर्थ: Ctrl+C follow थांबवतो म्हणजे search करता येतं; F परत सुरू.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

ln सविस्तर: hard links आणि symbolic links

हे का लागतं?

/opt/app/current सारखा एक stable path latest release ला point करायला हवा, किंवा copy न करता config दोन ठिकाणी. Links हे करतात, आणि release बदलणं एक command होतं.

हे काय आहे?

ln links बनवतो. Hard link म्हणजे त्याच inode चं दुसरं नाव (तोच data); filesystems पार करू शकत नाही किंवा folders ला point करू शकत नाही. Symbolic link (-s) म्हणजे path ठेवणारी छोटी file; कुठेही point करू शकते पण target काढल्यास तुटते.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. current ला release कडे point.

sudo ln -s /opt/app/releases/v41 /opt/app/current; ls -l /opt/app/current

Output:

lrwxrwxrwx 1 root root 24 Oct 26 01:30 /opt/app/current -> /opt/app/releases/v41

याचा अर्थ: Arrow target दाखवतो.

2. Link बदलून v42 deploy.

sudo ln -sfn /opt/app/releases/v42 /opt/app/current; readlink -f /opt/app/current

Output:

/opt/app/releases/v42

याचा अर्थ: -n जुन्या link ला file मानतो, म्हणून आत जात नाही, replace होते.

3. Hard link: तोच inode.

ln data.csv data-copy.csv; ls -li data*.csv

Output:

1310722 -rw-r--r-- 2 ravi ravi 9.1M data.csv
1310722 -rw-r--r-- 2 ravi ravi 9.1M data-copy.csv

याचा अर्थ: तोच inode number, link count 2, जास्त जागा नाही.

4. तुटलेल्या links.

find /etc -xtype l

Output:

/etc/nginx/sites-enabled/old-site

याचा अर्थ: Target delete झालं; link काढा किंवा fix करा.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

locate सविस्तर: database मधून files लगेच शोधा

हे का लागतं?

पूर्ण disk वर find ला minutes लागू शकतात. फक्त "X नावाची file कुठे" हवं असेल तर locate milliseconds मधे उत्तर देतो.

हे काय आहे?

locate (mlocate किंवा plocate package) updatedb ने बनवलेल्या file names च्या database मधे शोधतो, साधारण दिवसातून एकदा timer ने. जलद पण जुना असू शकतो: नव्या files नसतात आणि deleted files अजून दिसू शकतात. Refresh साठी sudo updatedb.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Install आणि build.

sudo dnf install -y mlocate && sudo updatedb

Output:

Complete!

याचा अर्थ: पहिला build पूर्ण disk एकदा वाचतो.

2. File शोधा.

locate sshd_config

Output:

/etc/ssh/sshd_config
/usr/share/man/man5/sshd_config.5.gz

याचा अर्थ: Instant, नाव असलेला प्रत्येक path.

3. आत्ता बनवलेली file नाही.

touch /tmp/newfile.txt; locate newfile.txt; echo "code=$?"

Output:

code=1

याचा अर्थ: Database file पेक्षा जुना.

4. Refresh करून परत.

sudo updatedb; locate newfile.txt

Output:

/tmp/newfile.txt

याचा अर्थ: आता सापडली.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

logger सविस्तर: system log मधे स्वतःचे messages लिहा

हे का लागतं?

Backup script रात्री 2 ला चालली. चालली का? ती system log मधे लिहिते असेल तर result इतर प्रत्येक event च्या शेजारी असतो, central logging ला पोहोचतो आणि alerts trigger करू शकतो.

हे काय आहे?

logger syslog आणि systemd journal ला message पाठवतो. -t tag set करतो (program name म्हणून दिसतो), -p user.err सारखी facility आणि priority. journalctl -t tag ने किंवा /var/log/messages मधे परत वाचा.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Success log करा.

logger -t backup "nightly backup ok size=4.2G"

याचा अर्थ: काही print होत नाही; log मधे गेलं.

2. वाचा.

journalctl -t backup -n 1 --no-pager

Output:

Oct 26 02:00:41 web01 backup[5541]: nightly backup ok size=4.2G

याचा अर्थ: Tag, PID आणि वेळ जोडले.

3. Error priority सह failure.

logger -t backup -p user.err "nightly backup FAILED rc=23"

याचा अर्थ: err level बघणारं monitoring alert देईल.

4. Script मधे वापरा.

rsync -a /srv/ backup01:/b/ && logger -t backup ok || logger -t backup -p user.err failed

याचा अर्थ: एक line, दोन्ही results log.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

logrotate सविस्तर: logs ने disk भरू देऊ नका

हे का लागतं?

App रोज 2 GB logs लिहितं. Rotation शिवाय आठवड्यात disk भरते आणि app crash होतं. logrotate schedule प्रमाणे जुने logs rename, compress आणि delete करतो.

हे काय आहे?

logrotate रोज (cron किंवा systemd timer) चालतो आणि /etc/logrotate.conf आणि /etc/logrotate.d/ मधल्या files वाचतो. प्रत्येक block मधे log paths आणि rules: daily किंवा weekly, rotate N, compress, missingok, notifempty, आणि app ला logs reopen करायला सांगायला postrotate. Reopen न करू शकणाऱ्या apps साठी copytruncate.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. App साठी rule लिहा.

printf '/var/log/app/*.log {\n daily\n rotate 14\n compress\n delaycompress\n missingok\n notifempty\n maxsize 500M\n copytruncate\n}\n' | sudo tee /etc/logrotate.d/app

Output:

/var/log/app/*.log {
 daily
 rotate 14
 ...

याचा अर्थ: Daily, 14 ठेवा, compress, किंवा 500 MB ला आधी.

2. Dry run.

sudo logrotate -d /etc/logrotate.d/app

Output:

considering log /var/log/app/app.log
  log needs rotating

याचा अर्थ: काय होईल ते दाखवतो; काही बदलत नाही.

3. एकदा force.

sudo logrotate -f /etc/logrotate.d/app; ls /var/log/app

Output:

app.log  app.log.1

याचा अर्थ: आत्ता rotate; पुढच्या run ला app.log.1 compress.

4. शेवटचं कधी चाललं?

sudo grep app.log /var/lib/logrotate/logrotate.status

Output:

"/var/log/app/app.log" 2026-10-26-1:35:0

याचा अर्थ: State file प्रत्येक log ची नोंद ठेवते.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

ls सविस्तर: admins सारख्या files list करा

हे का लागतं?

प्रत्येक task "या folder मधे काय आहे" ने सुरू होतो: sizes, owners, permissions, नव्या files, hidden files. ls -l हे interviewers ला सगळ्यात आधी वाचता यायला हवं.

हे काय आहे?

ls folder contents list करतो. -l long format देतो: type आणि permissions, link count, owner, group, size, change time, name. -a hidden dot files, -h human sizes, -t time ने sort, -S size ने, -r उलटं, -d folder स्वतः, -i inode, -Z SELinux label.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Long format वाचा.

ls -lh /etc/ssh/sshd_config

Output:

-rw-------. 1 root root 3.6K Oct 20 10:12 /etc/ssh/sshd_config

याचा अर्थ: - file; फक्त root ला rw; . म्हणजे SELinux label; 3.6 KB.

2. नव्या files आधी.

ls -lt /var/log | head -4

Output:

total 98340
-rw-r----- 1 root root 2.1M Oct 26 01:40 secure
-rw-r----- 1 root root 8.4M Oct 26 01:40 messages
-rw------- 1 root root  12K Oct 26 01:30 cron

याचा अर्थ: आत्ता कोणते logs लिहिले जातायत.

3. मोठे आधी, hidden सकट.

ls -lAhS ~ | head -4

Output:

total 2.2G
-rw-r--r-- 1 ravi ravi 2.0G Oct 12 old.iso
-rw------- 1 ravi ravi  41K Oct 26 .bash_history

याचा अर्थ: Home folder मधला जागा खाणारा शोधा.

4. Folder, त्यातलं नाही.

ls -ld /srv/devs

Output:

drwxrws--- 2 root devs 4096 Oct 26 01:10 /srv/devs

याचा अर्थ: Group भागातला s म्हणजे setgid.

5. SELinux labels.

ls -Z /var/www/html

Output:

unconfined_u:object_r:httpd_sys_content_t:s0 index.html

याचा अर्थ: httpd_sys_content_t मुळे web server वाचू शकतो.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

lsblk सविस्तर: disks, partitions आणि mounts tree म्हणून बघा

हे का लागतं?

काहीही format, mount, extend किंवा dd करण्याआधी कोणती disk कोणती ते माहीत हवं. lsblk प्रत्येक block device, size आणि कुठे mounted ते स्पष्ट tree मधे दाखवतो.

हे काय आहे?

lsblk sysfs वाचून disks, partitions, LVM volumes, RAID आणि loop devices list करतो. -f filesystem type, label आणि UUID जोडतो; -o columns निवडतो. काहीच बदलत नाही, म्हणून नेहमी safe.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. सगळं बघा.

lsblk

Output:

NAME          SIZE TYPE MOUNTPOINTS
nvme0n1        20G disk
├─nvme0n1p1     1G part /boot
└─nvme0n1p2    19G part
  ├─rl-root    17G lvm  /
  └─rl-swap     2G lvm  [SWAP]
nvme1n1        50G disk

याचा अर्थ: दुसरी disk nvme1n1 ला partitions किंवा mounts नाहीत: तीच नवी.

2. fstab साठी filesystems आणि UUIDs.

lsblk -f /dev/nvme1n1

Output:

NAME      FSTYPE UUID                                 MOUNTPOINTS
nvme1n1p1 xfs    7c1e2f3a-9b8d-4e5f-a1b2-c3d4e5f60718 /data

याचा अर्थ: /etc/fstab मधे device name नाही, UUID वापरा.

3. फक्त disks.

lsblk -d -o NAME,SIZE,MODEL

Output:

NAME    SIZE MODEL
nvme0n1  20G Amazon Elastic Block Store
nvme1n1  50G Amazon Elastic Block Store

याचा अर्थ: पटकन inventory.

4. Cloud disk वाढवल्यानंतर.

lsblk /dev/nvme1n1

Output:

nvme1n1      80G disk
└─nvme1n1p1  50G part /data

याचा अर्थ: Disk 80G पण partition अजून 50G: growpart ने वाढवा.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

lscpu सविस्तर: या server ला कोणता CPU आहे?

हे का लागतं?

Database sizing, per core software licensing, किंवा VM ला पैसे दिलेले cores मिळाले का तपासणं, सगळ्याला CPU facts लागतात. lscpu ते नीट दाखवतो.

हे काय आहे?

lscpu /proc/cpuinfo आणि sysfs वाचून architecture, CPU count, threads per core, cores per socket, sockets, model, speed, caches, NUMA nodes आणि virtualization summarize करतो.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Summary.

lscpu | grep -E "^(Architecture|CPU\(s\)|Thread|Core|Socket|Model name)"

Output:

Architecture:            x86_64
CPU(s):                  4
Model name:              Intel(R) Xeon(R) Platinum 8259CL CPU @ 2.50GHz
Thread(s) per core:      2
Core(s) per socket:      2
Socket(s):               1

याचा अर्थ: 4 vCPUs = 2 cores x 2 threads.

2. Script साठी फक्त count.

nproc

Output:

4

याचा अर्थ: Worker counts set करायला, जसं make -j$(nproc).

3. हा VM आहे का?

lscpu | grep -i hypervisor

Output:

Hypervisor vendor:       KVM

याचा अर्थ: KVM (AWS Nitro) वर चालतोय.

4. ARM की Intel?

lscpu | head -1

Output:

Architecture:            aarch64

याचा अर्थ: aarch64 म्हणजे ARM (AWS Graviton सारखा): ARM images वापरा.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

lsof सविस्तर: open files, ports आणि deleted files list करा

हे का लागतं?

Disk full पण du कमी दाखवतो, port busy आहे, किंवा "too many open files" errors येतात. तिन्ही open files बद्दल आहेत, आणि lsof ते दाखवतो.

हे काय आहे?

Linux मधे सगळं file आहे: regular files, folders, sockets, pipes आणि devices. lsof process प्रमाणे PID, user, file descriptor आणि name सह list करतो. Filters: -p PID, -u user, -i network, +D folder, +L1 deleted पण open.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. 443 वर कोण ऐकतो?

sudo lsof -i :443 -sTCP:LISTEN -P -n

Output:

COMMAND  PID USER FD  TYPE NODE NAME
nginx   1043 root 7u  IPv4 TCP  *:443 (LISTEN)

याचा अर्थ: nginx, PID 1043.

2. Disk full: deleted open files शोधा.

sudo lsof +L1 | head -3

Output:

COMMAND  PID USER FD  SIZE/OFF NLINK NAME
java    4121 app  12w 7340032000  0 /var/log/app/debug.log (deleted)

याचा अर्थ: 7 GB अजून java धरून आहे. जागा मोकळी करायला restart (किंवा fd truncate).

3. Process ने किती files उघडल्या?

sudo lsof -p 4121 | wc -l

Output:

1019

याचा अर्थ: 1024 limit जवळ: LimitNOFILE वाढवा.

4. Database ला connections.

sudo lsof -i TCP:5432 -P -n | grep -c ESTABLISHED

Output:

48

याचा अर्थ: 48 open DB connections.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks

lvcreate सविस्तर: LVM logical volumes बनवा

हे का लागतं?

Partitions resize करणं कठीण. LVM ने disks volume group मधे pool करता आणि नंतर online सुद्धा वाढवता येणारे flexible logical volumes कापता. lvcreate ते volumes बनवतो.

हे काय आहे?

LVM चे तीन layers: physical volumes (disk किंवा partition वर pvcreate), त्यांना pool करणारा volume group (vgcreate), आणि format करून mount करायचे logical volumes (lvcreate). -L size, -l extents किंवा 100%FREE सारखा percent, -n नाव, -s snapshot.

नेहमीचे options

कसं करायचं (step by step)

1. Disk आणि group तयार.

sudo pvcreate /dev/nvme1n1 && sudo vgcreate vgdata /dev/nvme1n1

Output:

Physical volume "/dev/nvme1n1" successfully created.
Volume group "vgdata" successfully created

याचा अर्थ: vgdata नावाचा 50 GB pool.

2. 20 GB volume बनवा.

sudo lvcreate -L 20G -n lvapp vgdata

Output:

Logical volume "lvapp" created.

याचा अर्थ: Device /dev/vgdata/lvapp.

3. Format आणि mount.

sudo mkfs.xfs /dev/vgdata/lvapp && sudo mkdir -p /app && sudo mount /dev/vgdata/lvapp /app && df -h /app

Output:

/dev/mapper/vgdata-lvapp   20G  175M   20G   1% /app

याचा अर्थ: वापरायला तयार; /etc/fstab मधे जोडा.

4. नंतर online वाढवा.

sudo lvextend -r -L +10G /dev/vgdata/lvapp

Output:

Size of logical volume vgdata/lvapp changed from 20.00 GiB to 30.00 GiB.
data blocks changed from 5242880 to 7864320

याचा अर्थ: -r filesystem पण वाढवतो. Downtime नाही.

5. तपासा.

sudo lvs

Output:

  LV    VG     Attr       LSize
  lvapp vgdata -wi-ao---- 30.00g

याचा अर्थ: 30 GB, active आणि open.

खालच्या tasks मधे सराव करा: सराव tasks