बिघडलेल्या EC2 Instance मधून Data कसा परत मिळवायचा

By Ravindra Bagale, trainer · LinkedIn · Last updated: 18 October 2026

1. Root volume आणि data volumes

का: Data server पासून वेगळ्या volume वर असतो म्हणूनच recovery शक्य होते. कोणत्या volume वर काय आहे हे माहीत असलं की काय वाचवता येईल ते कळतं.

काय: EBS volume म्हणजे EC2 server ची disk. Root volume मध्ये operating system असते; Linux त्यावरून boot होतं. बाकीच्या जास्तीच्या disks म्हणजे data volumes.

1. Size: Amazon Linux default 8 GiB gp3 root volume ने सुरू होतं; Windows Server 30 GiB ने.
2. Device name: Amazon Linux चा root volume /dev/xvda असतो. Data volumes ना /dev/sdf सारखी नावं मिळतात.
3. Data volumes launch करताना Configure storage > Add new volume मध्ये जोडतात, किंवा नंतर attach करतात.

EBS चा खर्च, आणि stop आणि terminate ला त्याचं काय होतं, हे EBS चं bill: खरे आकडे आणि Step 6: Storage मध्ये आहे.

2. Interview प्रश्न: terminate झालेल्या server चा data परत मिळेल का?

का: Terminate default नुसार root volume delete करतो हे तुम्हाला माहीत आहे का, हे बघायला interviewers हा प्रश्न विचारतात. पहिल्या दिवसापासून data कसा जपायचा हे या उत्तरावर ठरतं.

प्रामाणिक उत्तर: फक्त disk अजून असेल तर. Default ने root volume चं Delete on termination: Yes असतं, म्हणून server terminate झाला की त्याचा root volume पण त्याच्यासोबत delete होतो, आणि data जातो.

Terminate नंतर data चार परिस्थितींत वाचतो:

1. Terminate करण्याआधी तुम्ही root volume detach केला (या chapter चा lab).

2. त्या volume चं Delete on termination No केलं होतं. Launch ला ते Configure storage > Advanced मध्ये असतं. चालू server साठी AWS CLI वापरा:

   aws ec2 modify-instance-attribute --instance-id INSTANCE_ID --block-device-mappings '[{"DeviceName":"/dev/xvda","Ebs":{"DeleteOnTermination":false}}]'
   

3. तुमच्याकडे volume चा snapshot आहे.

4. तुमच्याकडे server ची AMI आहे.

Launch नंतर attach केलेल्या data volumes चं default No असतं, म्हणून terminate नंतर ते Available म्हणून मागे राहतात (आणि bill लावत राहतात).

3. Lab: website आणि काही files असलेला server

काय: Default 8 GiB root volume असलेला Amazon Linux 2023 चा एक t3.micro, एक web page आणि तीन files, म्हणजे त्या परत आल्या हे दिसेल.

कसं:

sudo yum install httpd -y
echo "<h1>Hello from the old disk</h1>" | sudo tee /var/www/html/index.html
sudo service httpd start
sudo systemctl enable httpd
touch f1 f2 f3
ls

1. sudo service httpd start Redirecting to /bin/systemctl start httpd.service दाखवतो. हा error नाही: Amazon Linux 2023 वर जुनी service command काम systemctl कडे देते, आणि Apache सुरू होतो.
2. sudo systemctl enable httpd ने Apache प्रत्येक boot ला सुरू होतो, ही disk नंतर दुसऱ्या server वर boot झाली तरी.
3. Files /home/ec2-user मध्ये आहेत. sudo su - ने root झालात, तर बनवलेल्या files त्याऐवजी /root मध्ये जातात.
4. Security group मध्ये Anywhere-IPv4 कडून HTTP, port 80 चा inbound rule जोडा, मग browser मध्ये http://PUBLIC_IP/ उघडा.

Apache चा पूर्ण set-up AWS EC2 वर Apache ने Website कशी Host करायची मध्ये आहे, आणि port 80 चा rule Step 6: port 80 उघडा मध्ये.

4. Volume states, आणि Availability Zone चा नियम

का: Volume फक्त त्याच्याच AZ मधल्या server ला attach होतो. हे विसरलं म्हणूनच हवा असलेला server attach list मध्ये दिसत नाही.

काय: Elastic Block Store > Volumes मध्ये प्रत्येक volume त्याच्या Volume state सह दिसतो.

1. In-use: instance ला attach आहे.
2. Available: कशालाच attach नाही; attach करायला मोकळा. तरीही bill लागतं.
3. थोड्या वेळासाठी Creating आणि Deleting पण दिसतात.

Availability Zone चा नियम: volume एका Availability Zone (AZ) मध्ये असतो, उदा. ap-southeast-1c, आणि तो फक्त त्याच AZ मधल्या instance ला attach होतो. 1c मधला volume 1a मधल्या instance ला attach करायला गेलात तर तो दिसत पण नाही.

5. कसं: root volume बदलून data परत मिळवा

का: Server boot होत नसला तरी त्याची disk सहसा ठीक असते. Disk निरोगी server वर हलवली की काही files नाही, पूर्ण system परत येते.

कल्पना: एका server ला नेमका एकच root volume असतो. जुन्या server चा root volume घ्या, आणि तो नवीन server चा root volume बनवा.

Part A: जुनी disk मोकळी करा.

1. जुना server select करा, Instance state > Stop, आणि Stopped होईपर्यंत थांबा. Root volume फक्त stopped instance वरूनच detach होतो.
2. त्याचा Networking tab उघडा आणि Availability Zone लिहून ठेवा, उदा. ap-southeast-1c.
3. त्याचा Storage tab उघडा आणि root volume वर click करा. Volumes मध्ये त्याला old-root सारखं Name द्या (Name column मधली pencil), म्हणजे volumes ओळखता येतील.
4. old-root select करा, Actions > Detach volume, आणि confirm करा. State In-use वरून Available होते.
5. आता जुना server terminate करता येतो; detach केलेला volume राहतो.

Part B: same AZ मध्ये नवीन server.

1. Launch instances, Amazon Linux 2023, जुन्या server ची तीच key pair, म्हणजे तुमची .pem जुन्या disk वर पण चालेल.

2. Network settings > Edit > Subnet: जुन्या server च्या AZ मधला subnet निवडा. (किंवा subnet list खाली Availability Zone set करा; "No preference" कुठेही जाऊ शकतं.)

3. Launch करा, Running होईपर्यंत थांबा, मग Instance state > Stop, आणि Stopped होईपर्यंत थांबा.

4. त्याच्या Storage tab मध्ये त्याच्या root volume वर click करा, त्याला spare-root नाव द्या, आणि Actions > Detach volume.

Part C: जुनी disk root volume म्हणून attach करा.

1. old-root select करा, Actions > Attach volume.
2. Instance: नवीन, stopped server निवडा. तो same AZ मध्ये असेल तरच list मध्ये दिसतो.
3. Device name: /dev/xvda, Reserved for root volume खाली दिसतो. मग Attach volume. State In-use होते.

Part D: start करा आणि तपासा.

1. Instance state > Start. नवीन server ला नवीन public IP मिळतो.

2. Connect करा, मग:

   ls
   sudo service httpd status
   

3. f1 f2 f3 तिथे आहेत. httpd active (running) दाखवतो कारण तो enable केला होता; inactive (dead) दाखवला, तर sudo service httpd start चालवा.

4. http://NEW_PUBLIC_IP/ उघडा: जुनं page परत आलं.
5. spare-root delete करा (Actions > Delete volume), नाहीतर तो bill लावत राहतो.

6. सोपा मार्ग: जुनी disk दुसरी disk म्हणून attach करा

का: बिघडलेल्या disk वरून थोड्या files copy करायला त्यावरून boot करायची गरज नाही. Same AZ मधल्या कुठल्याही चालू server ला ती data volume म्हणून attach करा आणि वाचा.

कसं:

1. old-root select करा, Actions > Attach volume, same AZ मधला चालू server निवडा, device name /dev/sdf. Stop करायची गरज नाही.

2. त्या server वर:

   lsblk
   sudo mkdir /mnt/old
   sudo mount -o nouuid /dev/nvme1n1p1 /mnt/old
   ls /mnt/old/home/ec2-user /mnt/old/var/www/html
   

3. t3 servers वर disk sdf नाही तर nvme1n1 म्हणून दिसते; तिच्या पहिल्या partition nvme1n1p1 मध्ये files असतात.

4. -o nouuid का: Amazon Linux 2023 XFS filesystem वापरतं. त्याच AMI मधून बनलेल्या disk चा filesystem UUID server च्या स्वतःच्या root disk सारखाच असतो, आणि same UUID असलेली दुसरी filesystem XFS mount करू देत नाही: mount wrong fs type, bad option, bad superblock देऊन fail होतं, आणि sudo dmesg मध्ये Filesystem has duplicate UUID ... can't mount दिसतं. nouuid XFS ला तो check टाळायला सांगतो.
5. हवं ते copy करा, मग sudo umount /mnt/old आणि Actions > Detach volume.
6. तो server reboot करण्याआधी disk detach करा. दोन्ही disks चा UUID same आहे, आणि server आपला root UUID ने boot करतो, म्हणून तो चुकीच्या disk वरून सुरू होऊ शकतो.

7. AMI म्हणजे काय, आणि ती का बनवायची

का: Server setup करायला वेळ लागतो. AMI ते setup एकदाच save करतो, म्हणून पुढचा server तयार अवस्थेत, काही seconds मध्ये सुरू होतो.

काय: AMI (Amazon Machine Image) म्हणजे server चा template: OS, install केलेलं software (Apache, Jenkins), files आणि settings, आणि प्रत्येक volume चा snapshot आणि size. AWS तुम्हाला AMIs देतं (Amazon Linux, Ubuntu); तुम्ही स्वतःच्या पण बनवू शकता.

ती कशासाठी:

1. अनेक एकसारखे servers: एक set up करा, तिच्या AMI मधून दहा launch करा.
2. दुसरा Region: AMI copy करा, तिथे launch करा.
3. Recovery: server गेला किंवा delete झाला, तर त्याच्या AMI मधून परत launch करा.

आणखी उदाहरणं AMI म्हणजे काय आणि ती का बनवतो मध्ये आहेत.

8. कसं: AMI बनवा आणि My AMIs मधून launch करा

1. ओळखता येईल असं काहीतरी server वर ठेवा: touch file1 file2 file3 file4 आणि mkdir dir1 dir2 dir3.
2. Instance select करा, Actions > Image and templates > Create image, नाव image-1 द्या, आणि Create image.
3. Reboot instance default ने tick असतं: snapshot घेताना files disk वर पूर्ण असाव्यात म्हणून EC2 server reboot करतो. Reboot परवडत नसेल तरच untick करा; मग copy मध्ये लिहिल्या जात असलेल्या files सुटू शकतात. Form तुमच्या server ची image (AMI) बनवा मध्ये दाखवला आहे.
4. Images > AMIs: image-1 Pending वरून Available होईपर्यंत थांबा.
5. Launch instances > Application and OS Images > My AMIs, image-1 निवडा, आणि launch करा.
6. Connect करून ls चालवा: files तिथे आहेत.

Interview चे दोन मुद्दे:

1. कुठलाही instance type चालतो. t3.micro मधून बनलेली AMI t3.small म्हणून छान launch होते; type launch ला निवडतात.
2. AMI मध्ये key pair नसते. Launch ला तुम्ही एक निवडता, आणि ती key login करते. (जुनी public key पण disk वरच्या authorized_keys मध्ये असते, म्हणून जुनी key पण चालते.)

9. AMI vs launch template

का: दोन्हीत गोंधळ होणं सोपं, आणि ते वेगळे प्रॉब्लेम सोडवतात: AMI म्हणजे disk चा content; launch template म्हणजे launch च्या settings.

काय: दोन्ही servers launch करायला मदत करतात, पण त्यांच्यात वेगवेगळ्या गोष्टी असतात.

10. AMI दुसऱ्या Region ला copy करा

का: Server दुसऱ्या Region मध्ये हलवायला, किंवा पूर्ण Region च्या प्रॉब्लेमपासून copy सुरक्षित ठेवायला, AMI त्या Region मध्ये हवा.

AMI एका Region ची असते. AMIs, ती select करा, Actions > Copy AMI, destination Region निवडा, मग तिथे copy मधून launch करा. पूर्ण steps, आणि काय परत set करावं लागतं, EC2 server दुसऱ्या Region मध्ये न्या मध्ये आहे.

11. Snapshot vs AMI

का: दोन्ही backups, वेगळ्या आकाराचे: एक disk विरुद्ध launch करता येणारा पूर्ण server. योग्य निवडला की खर्च आणि restore चा वेळ वाचतो.

काय: Snapshot म्हणजे एका EBS volume चा एका क्षणाचा backup. AMI म्हणजे पूर्ण server चा launch करता येणारा template; तिच्या मागे snapshots असतात, प्रत्येक volume चा एक.

1. AMI बनवताना server च्या प्रत्येक volume चा snapshot आपोआप बनतो. Elastic Block Store > Snapshots मध्ये बघा: description मध्ये Created by CreateImage असतं.
2. Snapshots incremental असतात: पहिला सगळे वापरलेले blocks ठेवतो, पुढचे फक्त बदललेले blocks. तरीही प्रत्येक एक पूर्ण disk restore करतो. आकड्यांसह उदाहरण: Snapshots incremental असतात.

12. कसं: volume चा किंवा instance चा snapshot बनवा

का: धोकादायक बदलाआधी snapshot हा स्वस्त विमा. तो घ्यायला एकच click लागतो, म्हणून टाळायचं कारण नाही.

1. Elastic Block Store > Snapshots > Create snapshot.
2. Resource type:
   1. Volume: एका volume चा एक snapshot. Volume ID निवडा: त्याचा root कुठला ते बघायला आधी server चा Storage tab उघडा.
   2. Instance: instance च्या प्रत्येक volume चा snapshot, सगळे एकाच क्षणी, म्हणून ते जुळतात. Root volume किंवा निवडलेले data volumes वगळता येतात.
3. Description आणि ec2-snapshot सारखा Name tag द्या, मग Create snapshot. Status Pending वरून Completed होतं.

13. Interview प्रश्न: snapshot मधून थेट EC2 launch करता येतो का?

का: Snapshot पासून volume किंवा AMI, आणि मगच server, ही साखळी माहीत आहे का ते हा प्रश्न तपासतो.

नाही. Snapshot म्हणजे एका disk चा backup; त्यात boot settings नसतात. दोन रस्ते आहेत.

रस्ता 1: snapshot ते AMI ते EC2.

1. Snapshots, root volume चा snapshot select करा, Actions > Create image from snapshot.
2. नाव द्या, उदा. image-snapshot. Architecture मूळ server सारखंच ठेवा (t3.micro साठी x86_64) आणि Root device name /dev/xvda; बाकी जसं आहे तसं ठेवा. Create image.
3. AMIs: Available होईपर्यंत थांबा, मग Launch instance from AMI.

रस्ता 2: snapshot ते volume, मग attach.

1. Actions > Create volume from snapshot. Availability Zone ज्या server ला attach करणार त्याचा AZ ठेवा; size तसाच ठेवा किंवा वाढवा.
2. नवीन volume attach करा: stopped server ला /dev/xvda वर root म्हणून (section 5, Part C), किंवा /dev/sdf वर दुसरी disk म्हणून (section 6).

AMI मधून बनलेल्या server वर disk वर जे होतं नेमकं तेच असतं. Files बनवण्याआधी snapshot घेतला असेल, तर नवीन server चं ls रिकामं.

14. Task: snapshot, नवीन volume, root swap

का: Original volume गेला असेल किंवा त्याला हात लावायचा नसेल तेव्हा हाच recovery मार्ग: snapshot वरून काम करा.

Task: मूळ disk ऐवजी snapshot मधून server च्या files परत मिळवा.

1. server-a launch करा, touch f1 f2 f3 चालवा.
2. त्याच्या root volume चा snapshot बनवा (Resource type: Volume).
3. नवीन server ज्या AZ मध्ये चालणार तिथे Create volume from snapshot, उदा. ap-southeast-1c.
4. त्याच key pair ने त्या AZ मध्ये server-b launch करा, Running होईपर्यंत थांबा, मग Stop करा.

5. server-b चा स्वतःचा root volume detach करा.

6. Snapshot मधून बनलेला volume server-b ला /dev/xvda वर attach करा.

7. server-b start करा, connect करा, ls: f1 f2 f3 तिथे आहेत.
8. Clean up करा (section 16).

15. AMI साठी Deregister vs Disable

1. Disable AMI (Actions > Disable AMI): AMI ने नवीन servers launch होत नाहीत आणि ती नेहमीच्या list मधून बाहेर जाते (ती बघायला Disabled images filter करा). ती public असेल तर private होते. Re-enable AMI ने परत येते. तिचे snapshots राहतात, आणि bill लावत राहतात.
2. Deregister AMI (Actions > Deregister AMI): AMI कायमची जाते. Delete associated snapshots tick केल्याशिवाय तिचे snapshots delete होत नाहीत; नाहीतर Snapshots मध्ये ते स्वतः delete करा.
3. AMI मधून आधीच launch झालेले servers दोन्ही बाबतीत चालू राहतात.

Deregister dialog Clean up: AMI deregister करा आणि तिचे snapshots delete करा मध्ये दाखवला आहे.

16. Clean up: काय bill लावत राहतं

का: Servers गेल्यानंतरही volumes, snapshots आणि AMIs पैसे घेत राहतात. प्रत्येक list तपासणं हाच अनपेक्षित bill टाळायचा मार्ग.

Lab नंतर console मधली प्रत्येक list तपासा:

1. Instances: test servers terminate करा. Stopped server च्या volumes चं bill चालूच राहतं.
2. Volumes: नको असलेला प्रत्येक Available volume delete करा (spare-root, snapshots मधून बनलेले volumes).
3. AMIs: test AMIs Delete associated snapshots tick करून deregister करा.
4. Snapshots: हाताने बनवलेले delete करा.
5. Elastic IPs: allocate केलेले release करा.

17. काहीतरी चुकलेलं दिसतं तेव्हा

1. नवीन server Attach volume list मध्ये नाही: तो volume पेक्षा वेगळ्या AZ मध्ये आहे. Volume च्या AZ मध्ये launch करा, किंवा snapshot बनवून योग्य AZ मध्ये volume बनवा.
2. Root volume detach fail होतो किंवा अडकतो: server अजून चालू आहे. आधी stop करा.
3. /dev/xvda वर attach fail होतं कारण नाव वापरात आहे: नवीन server चा स्वतःचा root volume अजून attach आहे. आधी तो detach करा.
4. Swap नंतर SSH fail होतो: जुना server ज्या key pair ने launch झाला ती, नवीन public IP वापरा, आणि security group मध्ये port 22 तपासा.
5. Swap नंतर website उघडत नाही: sudo service httpd status. Inactive असेल तर start करा, आणि पुढच्या वेळेसाठी sudo systemctl enable httpd. Security group मध्ये port 80 तपासा.
6. दुसऱ्या disk वर mount wrong fs type देऊन fail होतं: -o nouuid जोडा (section 6); sudo dmesg | tail duplicate UUID दाखवतो.
7. तुमच्या AMI मधून launch केलेल्यात files नाहीत: AMI किंवा snapshot files बनवण्याआधी बनला, किंवा तुम्ही root म्हणून काम केल्यामुळे files /root मध्ये आहेत.

18. पूर्ण class एका page वर

1. Root volume मध्ये OS असते (/dev/xvda, Amazon Linux वर 8 GiB gp3); data volumes मध्ये जास्तीचा data (/dev/sdf).
2. Root volumes चं default Delete on termination: Yes. Terminate नंतर data तेव्हाच वाचतो जेव्हा आधी detach केलं, No केलं, किंवा snapshot किंवा AMI आहे.
3. In-use म्हणजे attach; Available म्हणजे मोकळा (तरी bill). Volume फक्त स्वतःच्या AZ मध्येच attach होतो.
4. Swap ने recovery: जुना server stop करा, त्याचा root detach करा; same AZ मध्ये नवीन server launch करा, stop करा, त्याचा root detach करा; जुना volume /dev/xvda वर attach करा; start करा.
5. फक्त जुन्या files वाचायला, दुसरी disk म्हणून attach करून sudo mount -o nouuid /dev/nvme1n1p1 /mnt/old; reboot आधी detach करा.
6. AMI म्हणजे server template; Create image default ने reboot करतो; My AMIs मधून कुठल्याही instance type आणि कुठल्याही key pair ने launch करा.
7. AMI = disk वर काय आहे; launch template = launch कसं करायचं (type, key pair, subnet, security groups, user data).
8. Snapshot एका volume चा backup (incremental); AMI प्रत्येक volume च्या एका snapshot कडे निर्देश करते.
9. Create snapshot: एका disk साठी Volume, सगळ्या disks एकाच क्षणी साठी Instance.
10. Snapshot मधून launch नाही: snapshot ते image ते EC2, किंवा snapshot ते volume ते attach.
11. Disable AMI लपवतो आणि undo होतो; Deregister ती काढून टाकतो; सांगितल्याशिवाय कुठलाच snapshots delete करत नाही.
12. Instances, Available volumes, AMIs, snapshots आणि Elastic IPs clean up करा.

19. Hands-on lab: बंद server च्या disk वरून files वाचा

हा lab का. Server बिघडला तरी files सहसा त्याच्या disk वर असतात. हा lab ते करून बघतो: server A वर files ठेवतो, तो stop करतो, त्याची root disk server B ला attach करतो, आणि तिथे files वाचतो.

1. server A वर file ठेवा
   • Command: echo "important data" > ~/keep.txt
   • काय दिसेल: काहीच नाही.
   • Check करा: cat ~/keep.txt → important data
   • का: ओळखीची file नंतर सिद्ध करते की तुम्ही योग्य disk recover केली.
2. server A stop करा आणि root volume detach करा
   • करा: server A stop करा. त्याच्या Storage tab मध्ये root volume उघडा, मग Actions → Detach volume. त्याचं नाव old-root ठेवा.
   • Check करा: Volumes मध्ये old-root Available दिसतो.
   • का: Root volume फक्त stop केलेल्या server पासून detach होतो. Terminate सारखं नाही, stop volume ठेवतो.
3. server B ला attach करा
   • करा: old-root select करा → Actions → Attach volume → server B निवडा (चालू, तोच AZ) → device /dev/sdf → Attach.
   • Check करा: Volume state In-use होतो.
   • का: Volume फक्त त्याच्या AZ मध्ये attach होतो. server B list मध्ये नसेल तर तो दुसऱ्या AZ मध्ये आहे.
4. server B वर नवीन disk शोधा
   • Command: lsblk
   • काय दिसेल: nvme0n1 (server B ची स्वतःची disk) आणि नवीन nvme1n1, त्यात partition nvme1n1p1.
   • Check करा: nvme1n1 ला अजून mount point नाही.
   • का: t3 servers वर /dev/sdf nvme1n1 म्हणून दिसतो. Files त्याच्या पहिल्या partition मध्ये असतात.
5. Mount करा
   • Command: sudo mkdir /mnt/old && sudo mount -o nouuid /dev/nvme1n1p1 /mnt/old
   • काय दिसेल: काहीच नाही.
   • Check करा: df -h /mnt/old मध्ये जुनी disk तिथे mount दिसते.
   • का: दोन्ही disks एकाच AMI मधून आल्या आणि त्यांचा XFS UUID एकच. -o nouuid शिवाय mount wrong fs type, bad option, bad superblock ने fail होतं.
6. File वाचा
   • Command: cat /mnt/old/home/ec2-user/keep.txt
   • काय दिसेल: important data
   • Check करा: बाहेर copy करा: cp /mnt/old/home/ec2-user/keep.txt ~/.
   • का: जुन्या server ची पूर्ण filesystem /mnt/old खाली आहे, म्हणून त्याचं home /mnt/old/home/ec2-user.
7. Unmount आणि detach करा
   • Command: cd ~ && sudo umount /mnt/old
   • काय दिसेल: काहीच नाही.
   • Check करा: मग old-root वर Actions → Detach volume; state परत Available होतो.
   • का: server B reboot करण्याआधी detach करा: एकच UUID असलेल्या दोन disks मुळे तो चुकीच्या disk वरून boot होऊ शकतो.
8. साफ करा
   • करा: दोन्ही servers terminate करा आणि Volumes मध्ये old-root delete करा.
   • Check करा: Volumes मध्ये एकही available volume उरला नाही.
   • का: Detach केलेला volume server नसतानाही दर महिन्याला पैसे घेत राहतो.

20. Try at home

Recap

झटपट उजळणी cards

हा lesson दोन मिनिटांत revise करा. Cards phone वर save करा किंवा PNG download करा. प्रत्येक card वरचा QR त्याचा lesson उघडतो.

अजून cards: Ravi Sir's Cards.