EC2 वर Python Flask App: Gunicorn आणि Nginx सह Hosting

By Ravindra Bagale, trainer · LinkedIn · Last updated: 18 October 2026

1. Website की API

का: Laptop screen साठी बनवलेलं web page Android phone, iPhone आणि tablet ला एकाच वेळी बसत नाही. आजचे apps यावर उपाय म्हणून server कडे फक्त data मागतात.

काय:

1. Website पूर्ण HTML page ने उत्तर देते: layout, text आणि images एकत्र. Browser फक्त ते दाखवतो.
2. API (Application Programming Interface) फक्त data ने उत्तर देतो. प्रत्येक app, Android, iPhone किंवा web, त्या data वरून स्वतःची screen काढतो.
3. Data बहुतेक वेळा JSON म्हणून जातो: curly braces { } मधल्या key: value जोड्या. Text values double quotes मध्ये, numbers quotes शिवाय, आणि जोड्यांमध्ये comma.

Worked example: short-video app मधली एक reel. App server कडे पुढची reel मागतो आणि त्याला मिळतं:

{
  "username": "ravi",
  "profile_pic": "https://.../ravi.jpg",
  "caption": "on the top",
  "video_url": "https://.../reel42.mp4",
  "likes": 50
}

1. App username आणि profile_pic screen च्या वर दाखवतो.
2. video_url मधला video मध्यभागी चालवतो.
3. caption आणि likes चा आकडा video खाली लिहितो.

या chapter च्या पुढच्या भागात तुम्ही असाच छोटा API Python मध्ये बनवाल आणि EC2 वर host कराल.

2. Python app hosting ला काय लागतं

का: Python app म्हणजे एक program नाही, stack आहे. सहा भाग माहीत असले की काय install करायचं ते कळतं, आणि app बंद पडलं की कोणता भाग तपासायचा ते कळतं.

काय: खालून वर, सहा भाग:

1. python3, भाषा स्वतः. Python 2 retire झालाय; Python 3 मध्ये इतके बदल झाले की दोघांच्या commands वेगळ्या आहेत, python2 आणि python3. Amazon Linux 2023 मध्ये फक्त python3 येतो.
2. pip, Python चा package manager. तो Flask सारख्या libraries download करतो.
3. Virtual environment (venv), एक folder ज्यात एका app च्या libraries असतात, बाकी सगळ्या apps पासून वेगळ्या.
4. App: Flask मध्ये लिहिलेला app.py, आणि त्याला लागणाऱ्या libraries ची यादी असलेला requirements.txt.
5. gunicorn, production app server. तो WSGI server आहे: Flask आणि Django सारखे Python web apps चालवतो. FastAPI सारख्या async frameworks साठी uvicorn सारखा ASGI server वापरतात.
6. समोर port 80 वर nginx, जो requests gunicorn ला देतो.

तुम्हाला भेटणारे package managers:

1. yum (किंवा dnf) Amazon Linux वर Linux packages install करतो: sudo yum install nginx -y.
2. pip Python libraries install करतो: pip install flask.
3. npm Node.js libraries install करतो, आणि composer PHP libraries.

बहुतेक Linux systems वर आणि macOS वर Python आधीच install असतो; Windows वर तो स्वतः install करावा लागतो.

3. Server launch करा आणि Python तपासा

का: खालचं सगळं याच server वर चालतं. आधी Python version तपासलं की नवीन Python लागणाऱ्या libraries install करायचं टळतं.

कसं:

1. EC2 instance launch करा: Amazon Linux 2023, t2.micro किंवा t3.micro, तुमची key pair, 8 GiB gp3 disk, आणि SSH (22) My IP वरून आणि HTTP (80) सगळीकडून allow करणारा security group.

2. Laptop वरून connect करा:

   ssh -i mykey.pem ec2-user@PUBLIC_IP
   

3. Python तपासा आणि pip install करा:

   python3 -V
   sudo yum install python3-pip -y
   pip3 -V
   

4. python3 -V Python 3.9.x सारखं version दाखवतो. नुसतं python लिहिलं तर command not found येतं, कारण command python3 आहे.

4. Virtual environment बनवा

का: एका server वर बऱ्याचदा अनेक Python apps चालतात. App A ला Flask 3.1 आणि app B ला Django 4.2 लागू शकतो, त्याच helper libraries च्या वेगळ्या versions सह. एकत्र install केले तर clash होतो. System Python OS आणि yum पण वापरतात, म्हणून app च्या libraries तिथे नकोत.

काय: venv म्हणजे स्वतःचा python, स्वतःचा pip आणि स्वतःच्या libraries असलेला folder. venv module python3 मध्येच असतो; वेगळं package लागत नाही.

कसं:

mkdir ~/pythonapp
cd ~/pythonapp
python3 -m venv myenv
ls
source myenv/bin/activate

1. ls आता myenv नावाचा folder दाखवतो.
2. source नंतर prompt (myenv) ने सुरू होतो. आता python आणि pip म्हणजे myenv मधले.
3. deactivate venv मधून बाहेर काढतो.
4. Venv मध्ये कधीच sudo pip किंवा sudo python वापरू नका: sudo root म्हणून root च्या PATH ने चालतो आणि venv टाळतो, म्हणून libraries system Python मध्ये जातात.
5. pip install ने Permission denied दिलं, तर folder sudo ने बनवला होता. तो परत तुमच्या user ला द्या, मग sudo शिवाय pip install चालवा:

   sudo chown -R ec2-user:ec2-user ~/pythonapp
   

5. requirements.txt आणि app.py लिहा

का: requirements.txt मुळे कोणीही app ला लागणाऱ्या नेमक्या libraries एका command ने install करू शकतो. app.py म्हणजे app स्वतः.

कसं: ~/pythonapp मध्ये, venv active ठेवून:

1. nano requirements.txt आणि दोन ओळी लिहा:

   Flask
   gunicorn
   

2. nano app.py आणि लिहा:

   from flask import Flask
   
   app = Flask(__name__)
   
   @app.route('/')
   def home():
       return 'Hello from Python on EC2'
   
   @app.route('/hi')
   def hi():
       return 'Hi! This is the second page.'
   
   if __name__ == '__main__':
       app.run(host='0.0.0.0', port=5000)
   

प्रत्येक भाग काय करतो:

1. app = Flask(__name__) Flask app object बनवतो, नाव app.
2. @app.route('/') URL path त्याखालच्या function ला जोडतो. / म्हणजे page चं नाव नसलेला नुसता address; /hi म्हणजे http://ADDRESS/hi.
3. Python code group करायला indentation वापरतो. return च्या ओळी spaces ने एकसारख्या indent हव्यात; एक जास्त space दिली की IndentationError येतो.
4. host='0.0.0.0' server च्या कुठल्याही address वर आलेल्या requests घेतो; port=5000 म्हणजे test server ज्या port वर ऐकतो तो.

6. Libraries install करा आणि Flask server ने test करा

का: आधी Flask च्या स्वतःच्या server ने app चालवलं की code आणि libraries चालतात हे सिद्ध होतं, gunicorn आणि nginx मुळे चूक व्हायच्या आणखी जागा वाढण्याआधी.

कसं:

1. काहीही install करण्याआधी app चालवून बघा:

   python3 app.py
   

   तो ModuleNotFoundError: No module named 'flask' देऊन fail होतो. Venv active नसेल तेव्हाही हाच error येतो.

2. Libraries venv मध्ये install करा, आणि नेमक्या versions नोंदवा:

   pip install -r requirements.txt
   pip freeze > requirements.txt
   

   pip freeze Flask==3.1.x सारख्या ओळी लिहितो, म्हणून पुढच्या server ला त्याच versions मिळतात.

3. Test server सुरू करा:

   python3 app.py
   

   तो Running on http://127.0.0.1:5000 आणि एक warning दाखवतो: "This is a development server. Do not use it in a production deployment." Flask server फक्त testing साठी आहे.

4. EC2 console मध्ये security group ला तात्पुरता inbound rule टाका: Custom TCP, port 5000, source 0.0.0.0/0.

5. Browser मध्ये http://PUBLIC_IP:5000 आणि http://PUBLIC_IP:5000/hi उघडा. नुसता http://PUBLIC_IP अजून चालत नाही, कारण port 80 कोणी serve करत नाही.
6. Terminal आता busy आहे: server foreground मध्ये चालतोय. Ctrl+C दाबलं की तो थांबतो, आणि site पण बंद पडते. SSH window बंद केली तरी तो थांबतो.

7. gunicorn ने app background मध्ये चालवा

का: Live app logout नंतरही चालू राहायला हवा, आणि एकदम अनेक requests सांभाळायला हवा. gunicorn दोन्ही करतो.

कसं: Venv active ठेवून, ~/pythonapp मध्ये:

gunicorn --bind 0.0.0.0:5000 --workers 2 --daemon app:app
curl http://127.0.0.1:5000
curl http://127.0.0.1:5000/hi

1. app:app म्हणजे "app.py file, त्यातला app नावाचा Flask object".
2. --bind address आणि port ठरवतो. तो नसेल तर gunicorn त्याच्या default 127.0.0.1:8000 वर ऐकतो.
3. --workers 2 एका master process खाली दोन worker processes सुरू करतो.
4. --daemon तो background मध्ये चालवतो: prompt परत येतो, आणि logout नंतरही app चालू राहतो.
5. curl browser शिवाय server वरूनच app test करतो.
6. SSH तुटलं, तर नवीन session मध्ये venv active नसतो. कुठल्याही python, pip किंवा gunicorn command आधी परत cd ~/pythonapp आणि source myenv/bin/activate चालवा.

8. समोर nginx reverse proxy म्हणून ठेवा

का: Visitors नी port 5000 नाही, port 80 वर (आणि नंतर HTTPS साठी 443 वर) नुसता http://ADDRESS वापरायला हवा. nginx internet समोर उभं राहायलाच बनलाय: तो हजारो connections सांभाळतो, static files देतो, आणि नंतर HTTPS पण सांभाळतो.

काय:

1. nginx reverse proxy आहे: front desk सारखा, तो प्रत्येक request घेतो आणि app च्या requests proxy_pass ने gunicorn ला, म्हणजे back office ला, देतो. Visitor फक्त nginx शीच बोलतो.
2. nginx काही worker processes चालवतो; worker_processes auto प्रत्येक CPU ला एक सुरू करतो. प्रत्येक worker एक event loop चालवतो जो एकदम अनेक connections सांभाळतो, worker_connections पर्यंत, जे Amazon Linux च्या nginx.conf मध्ये 1024 आहे.

कसं:

1. nginx install करा आणि start करा:

   sudo yum install nginx -y
   sudo service nginx start
   

2. sudo nano /etc/nginx/nginx.conf ने config उघडा. आधीच्या server { ... } block मध्ये, root च्या ओळीनंतर, हे टाका:

   location / {
       proxy_pass http://127.0.0.1:5000;
       proxy_set_header Host $host;
       proxy_set_header X-Real-IP $remote_addr;
       proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
       proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;
   }
   

3. प्रत्येक directive ; ने संपतो आणि प्रत्येक { ला त्याचा } हवा. File तपासा, मग reload करा:

   sudo nginx -t
   sudo service nginx reload
   

4. nginx -t ने syntax is ok आणि test is successful म्हटलं पाहिजे. Error दाखवला तर nginx जुन्या config ने चालू राहतो; त्याने सांगितलेली ओळ दुरुस्त करा आणि परत test करा.

5. Port शिवाय http://PUBLIC_IP उघडा: Flask app nginx मधून उत्तर देतो.

proxy_set_header च्या ओळी खरा visitor address आणि मूळ host name app पर्यंत पोचवतात; त्या नसतील तर प्रत्येक request nginx कडूनच आल्यासारखी वाटते.

Port 5000 बंद करा: आता nginx समोर आहे, बाहेरच्या कोणालाही port 5000 ची गरज नाही.

1. Test चा gunicorn थांबवा (त्याचा PID कसा शोधायचा ते section 9 दाखवतो) आणि तो फक्त server पुरता bind करून सुरू करा:

   gunicorn --bind 127.0.0.1:5000 --workers 2 --daemon app:app
   

2. Security group मधून port 5000 चा rule delete करा. 22 My IP वरून, 80, आणि HTTPS टाकलं तर 443 ठेवा.

3. http://PUBLIC_IP अजून चालतो; http://PUBLIC_IP:5000 आता उत्तर देत नाही.

9. API route टाका आणि gunicorn reload करा

का: API म्हणजे फक्त data परत देणारा route. तो टाकला की background server चं सगळ्यात नेहमीचं आश्चर्य दिसतं: server reload करेपर्यंत नवीन code काहीच करत नाही.

कसं:

1. app.py मध्ये if __name__ च्या ओळीच्या वर एक route टाका:

   @app.route('/getusers')
   def get_users():
       return {"username": "ravi", "likes": 50, "caption": "on the top"}
   

2. Flask परत दिलेल्या dictionary चं JSON करतो आणि application/json content type लावतो.

3. http://PUBLIC_IP/getusers उघडा: 404 Not Found दिसतं. gunicorn ने workers सुरू होताना app.py load केला, आणि तो अजून जुनाच code चालवतोय.

4. gunicorn चे processes शोधा:

   ps aux | grep gunicorn
   ps -ef | grep gunicorn
   

5. ps aux सगळे processes दाखवतो: a सगळे users, u user-oriented columns, x terminal नसलेले processes पण. ps -ef parent PID चा column दाखवतो: ज्या gunicorn process चा parent दुसरा gunicorn नाही तो master; workers त्याची मुलं.

6. Master च्या PID ने code हळूच reload करा:

   kill -HUP 4101
   

7. HUP मुळे master नवीन code सह नवीन workers सुरू करतो आणि जुने त्यांच्या requests संपल्यावर थांबवतो. /getusers परत उघडा: तो {"caption":"on the top","likes":50,"username":"ravi"} देतो.

8. gunicorn थांबवायला kill 4101 (TERM) चालवा: तो व्यवस्थित बंद होतो. kill -9 फक्त तो अडकला तरच.

10. gunicorn systemd service म्हणून चालवा

का: --daemon वाला gunicorn reboot किंवा crash नंतर परत सुरू होत नाही, आणि तो सांभाळायला PIDs शोधावे लागतात. systemd service तिन्ही सोडवते. Live app चालवायचा हा योग्य मार्ग आहे.

कसं:

1. --daemon वाला gunicorn kill <master PID> ने थांबवा.

2. sudo nano /etc/systemd/system/gunicorn.service ने unit file बनवा:

   [Unit]
   Description=Gunicorn for pythonapp
   After=network.target
   
   [Service]
   User=ec2-user
   Group=ec2-user
   WorkingDirectory=/home/ec2-user/pythonapp
   ExecStart=/home/ec2-user/pythonapp/myenv/bin/gunicorn --workers 2 --bind 127.0.0.1:5000 app:app
   ExecReload=/bin/kill -s HUP $MAINPID
   Restart=on-failure
   
   [Install]
   WantedBy=multi-user.target
   

3. ExecStart venv मधल्या gunicorn चा पूर्ण path वापरतो, म्हणून activate लागत नाही. --daemon नाही: systemd स्वतः तो background मध्ये ठेवतो.

4. Load करा, boot साठी enable करा, आणि start करा:

   sudo systemctl daemon-reload
   sudo systemctl enable gunicorn
   sudo service gunicorn start
   sudo service gunicorn status
   

5. Code बदलल्यावर: sudo service gunicorn reload (section 9 सारखाच HUP). Unit file बदलल्यावर: sudo systemctl daemon-reload, मग sudo service gunicorn restart.

6. त्याचे logs sudo journalctl -u gunicorn ने वाचा.

11. एका nginx वर अनेक sites

का: एक EC2 server अनेक apps आणि sites host करू शकतो. वेगवेगळे server { } blocks त्यांना वेगळं ठेवतात, म्हणून प्रत्येक site साठी वेगळ्या server चे पैसे भरावे लागत नाहीत.

काय: एक nginx अनेक sites serve करू शकतो, प्रत्येक स्वतःच्या server { } block मध्ये.

1. /etc/nginx/nginx.conf मधल्या पहिल्या block मध्ये server_name _; असतो. _ म्हणजे catch-all नाव: ज्या requests चं host name दुसऱ्या कुठल्याही block शी जुळत नाही, उदा. नुसता IP, त्यांना हा default block उत्तर देतो.

2. प्रत्येक site साठी एक block टाका, प्रत्येकाचा स्वतःचा server_name आणि स्वतःचा proxy_pass किंवा root:

   server {
       listen 80;
       server_name api.example.com;
       location / {
           proxy_pass http://127.0.0.1:5000;
       }
   }
   

3. दुसरा Python app दुसऱ्या port वर चालतो, उदा. 127.0.0.1:5001, स्वतःच्या venv आणि service सह.

4. प्रत्येक बदलानंतर sudo nginx -t आणि sudo service nginx reload चालवा.

12. काही चुकलं तर

1. python: command not found: python3 वापरा.
2. ModuleNotFoundError: No module named 'flask': venv activate करा, मग pip install -r requirements.txt.
3. pip install करताना Permission denied: folder sudo ने बनवला; sudo chown -R ec2-user:ec2-user ~/pythonapp चालवा, मग sudo शिवाय pip install.
4. SSH परत जोडल्यावर commands fail: परत cd ~/pythonapp आणि source myenv/bin/activate.
5. Testing करताना http://PUBLIC_IP:5000 उघडत नाही: host='0.0.0.0' आणि security group मधला port 5000 चा rule तपासा.
6. तुमच्या app ऐवजी nginx welcome page: location / { proxy_pass ...; } block नाही किंवा server block च्या बाहेर आहे, किंवा nginx reload केला नाही.
7. 502 Bad Gateway: nginx चालतोय पण gunicorn उत्तर देत नाही. gunicorn सुरू करा, किंवा proxy_pass मधला port दुरुस्त करा.
8. nginx -t म्हणतो unexpected end of file, expecting "}": बंद करणारा } नाही. तो टाका, sudo nginx -t चालवा, मग reload.
9. nginx -t म्हणतो invalid number of arguments: त्याने सांगितलेल्या ओळीच्या शेवटी ; नाही.
10. नवीन route 404 देतो: जुनाच code load आहे. kill -HUP <master PID> किंवा sudo service gunicorn reload चालवा.

Practice झाल्यावर EC2 instance stop करा.

13. पूर्ण class एका page वर

1. Website पूर्ण HTML pages देते; API data JSON मध्ये देतो, { } मधल्या key: value जोड्या, आणि प्रत्येक app स्वतःची screen काढतो.
2. Python hosting ला python3, pip, venv, app, gunicorn (WSGI) आणि nginx लागतात. yum, pip, npm आणि composer हे package managers.
3. Amazon Linux 2023 वर: python3 -V, sudo yum install python3-pip -y. Command python3 आहे, python नाही.
4. python3 -m venv myenv, source myenv/bin/activate, prompt (myenv). कधीच sudo pip नाही; Permission denied chown ने सोडवा.
5. requirements.txt मध्ये libraries ची यादी; pip install -r requirements.txt; pip freeze versions pin करतो.
6. Flask: @app.route('/'), indentation महत्त्वाचं, app.run(host='0.0.0.0', port=5000). Flask server फक्त testing साठी.
7. gunicorn --bind 127.0.0.1:5000 --workers 2 --daemon app:app; --bind नसेल तर 127.0.0.1:8000. SSH परत जोडल्यावर venv परत activate करा.
8. nginx reverse proxy: location / { proxy_pass http://127.0.0.1:5000; }, मग sudo nginx -t आणि sudo service nginx reload. Event loops असलेले workers, worker_connections 1024.
9. nginx मागे असताना security group मध्ये port 5000 बंद करा.
10. नवीन code ला reload लागतो: ps aux | grep gunicorn, kill -HUP <master PID>; kill थांबवतो, kill -9 फक्त अडकल्यावर.
11. योग्य मार्ग: venv मधल्या gunicorn सह systemd unit, systemctl enable, sudo service gunicorn start|reload|restart, journalctl -u gunicorn.
12. server_name _; हा catch-all default block; प्रत्येक site साठी एक server { } block टाका.

14. Hands-on lab: gunicorn आणि nginx मागे Flask app

हा lab का. हा lab stack खालून वर बनवतो आणि पुढचा layer जोडण्याआधी प्रत्येक layer curl ने तपासतो: Python, virtual environment, Flask, gunicorn, मग समोर nginx.

1. Python तपासा आणि pip install करा
   • Command: python3 -V && sudo yum install python3-pip -y
   • काय दिसेल: Python 3.x, मग Complete!.
   • Check करा: pip3 -V version print करतो.
   • का: Amazon Linux मध्ये python3 असतो पण pip नसतो. या server वर command python3, python नाही.
2. App folder आणि virtual environment बनवा
   • Command: mkdir ~/pythonapp && cd ~/pythonapp && python3 -m venv myenv && source myenv/bin/activate
   • काय दिसेल: Prompt (myenv) ने सुरू होतो.
   • Check करा: which python → /home/ec2-user/pythonapp/myenv/bin/python
   • का: प्रत्येक app ला स्वतःच्या libraries मिळतात, म्हणून वेगवेगळे Flask versions लागणारे दोन apps भांडत नाहीत.
3. requirements.txt आणि app.py लिहा
   • करा: nano requirements.txt मध्ये Flask आणि gunicorn या दोन ओळी; nano app.py मध्ये section 5 मधलं दोन routes चं app.
   • Check करा: ls → app.py myenv requirements.txt
   • का: requirements.txt मुळे कोणीही हीच libraries एका command ने install करू शकतो.
4. Libraries install करा
   • Command: pip install -r requirements.txt
   • काय दिसेल: Successfully installed ... flask ... gunicorn ... ने संपणाऱ्या download ओळी.
   • Check करा: pip list मध्ये Flask आणि gunicorn दिसतात.
   • का: (myenv) च्या आत त्या फक्त या app मध्ये install होतात, आणि sudo लागत नाही.
5. gunicorn ने background मध्ये चालवा
   • Command: gunicorn --bind 127.0.0.1:5000 --workers 2 --daemon app:app
   • काय दिसेल: काहीच नाही.
   • Check करा: curl http://127.0.0.1:5000 → Hello from Python on EC2; curl http://127.0.0.1:5000/hi → Hi! This is the second page.
   • का: app:app म्हणजे app.py मधलं app object. 127.0.0.1 port 5000 private ठेवतो, म्हणून फक्त त्याच server वरचा nginx पोहोचू शकतो; --daemon logout नंतरही चालू ठेवतो.
6. reverse proxy म्हणून nginx install करा
   • Command: sudo yum install nginx -y
   • काय दिसेल: Complete!
   • Check करा: nginx -v version print करतो.
   • का: Visitors port 80 वापरतात. nginx तिथे त्यांच्या requests घेतो आणि 5000 वरच्या gunicorn कडे देतो.
7. Proxy settings जोडा
   • करा: /etc/nginx/nginx.conf च्या server { } block मध्ये section 8 मधला location / { proxy_pass http://127.0.0.1:5000; ... } block जोडा.
   • Check करा: sudo nginx -t → syntax is ok आणि test is successful.
   • का: proxy_pass ही प्रत्येक request पुढे पाठवणारी ओळ. Start आधी test केल्याने राहिलेला semicolon पकडला जातो.
8. nginx start करा आणि app उघडा
   • Command: sudo service nginx start && curl http://localhost
   • काय दिसेल: Hello from Python on EC2
   • Check करा: Security group मध्ये HTTP allowed असेल तर browser मध्ये http://PUBLIC_IP/hi दुसरं page दाखवतो.
   • का: Port 80 वर तेच उत्तर आलं म्हणजे nginx gunicorn कडे पाठवतो. Port 5000 internet साठी कधीच उघडावा लागत नाही.
9. Reboot नंतरही चालू राहील असं करा
   • करा: Section 10 मधला gunicorn systemd service बनवा, मग sudo systemctl daemon-reload आणि sudo systemctl enable gunicorn चालवा.
   • Check करा: Instance stop आणि start केल्यावरही curl http://localhost उत्तर देतो (sudo systemctl enable nginx पण).
   • का: --daemon gunicorn reboot किंवा crash नंतर परत येत नाही; systemd तो परत start करतो. आधी --daemon वाली copy थांबवा, म्हणजे दोघं port 5000 साठी भांडणार नाहीत.

15. Try at home

Recap

उजळणी, तुलना आणि मुलाखत cards

हा lesson काही मिनिटांत revise करा. Cards phone वर save करा किंवा PNG download करा. प्रत्येक card वरचा QR हा lesson उघडतो.

अजून cards: Ravi Sir's Cards.