Shell Scripting Complete 14: Ops, DevOps आणि Data Teams साठी 30 Real-World Bash Scripts

By Ravindra Bagale, trainer · LinkedIn · Last updated: 25 October 2026

1. रोजचं उदाहरण: घरातली toolbox

हे का लागतं?

प्रत्येक पुणेरी घरात छोटी toolbox असते: screwdriver, tester, tape, spanner. Tap गळतो म्हणून प्रत्येक वेळी नवीन tool घेत नाही; आहे तेच वापरतो. या 30 scripts तुमची toolbox आहे. Disk भरला, site down झाली किंवा report द्यायचा असेल तर योग्य script निवडा, दोन lines बदला आणि वापरा.

हे काय आहे?

Toolbox = हा script collection. प्रत्येक tool = एक script. वापरण्याआधी tool तपासणं = bash -n आणि shellcheck. Safety gloves = set -euo pipefail, quotes आणि dry run. Tools जागेवर ठेवणं = trap cleanup आणि logs.

कसं करायचं (step by step)

2. प्रत्येक script सुरू होते तो template

हे का लागतं?

प्रत्येक script मधे same header, logging आणि cleanup असलं की वाचायला सोपं आणि चालवायला safe.

हे काय आहे?

Script 1 एक template आहे: strict mode, log function, die, usage line, trap cleanup सह temp folder, आणि flock guard. या chapter मधल्या इतर scripts हे भाग गृहीत धरतात म्हणून छोट्या आहेत.

कसं करायचं (step by step)

1. Script 1: template.sh.

#!/usr/bin/env bash
set -Eeuo pipefail
log(){ printf '%(%F %T)T [%s] %s\n' -1 "$1" "${*:2}" >&2; }
die(){ log ERROR "$*"; exit 1; }
(( $# >= 1 )) || { echo "usage: ${0##*/} TARGET" >&2; exit 2; }
exec 9>"/tmp/${0##*/}.lock"; flock -n 9 || die 'already running'
tmp=$(mktemp -d); trap 'rm -rf "$tmp"' EXIT
trap 'log ERROR "line $LINENO: $BASH_COMMAND"' ERR
log INFO "start target=$1"

Output:

2026-10-25 12:00:00 [INFO] start target=web1

याचा अर्थ: आधी हा copy करा.

3. Backup आणि cleanup (scripts 2-6)

हे का लागतं?

हरवलेला data आणि भरलेला disk या दोन सगळ्यात common emergencies.

हे काय आहे?

या scripts dated archives बनवतात, फक्त शेवटचे N ठेवतात, आधी dry run करून जुन्या files delete करतात, logs rotate करतात आणि folders दुसऱ्या server ला sync करतात.

कसं करायचं (step by step)

1. Script 2: dated backup.

src=${1:?folder}; dst=/backup
f="$dst/${src##*/}-$(date +%F_%H%M).tgz"
tar czf "$f" -C "${src%/*}" "${src##*/}" && echo "saved $f $(du -h "$f" | cut -f1)"

Output:

saved /backup/www-2026-10-25_0200.tgz 412M

याचा अर्थ: नावात date आणि time.

2. Script 3: शेवटचे 7 ठेवा.

ls -1t /backup/www-*.tgz | tail -n +8 | xargs -r rm -v --

Output:

removed '/backup/www-2026-10-17_0200.tgz'

याचा अर्थ: सगळ्यात जुनं गेलं.

3. Script 4: dry run सह जुनं delete.

dir=${1:?}; days=${2:-30}; mode=${3:-dry}
if [[ $mode == run ]]; then find "$dir" -type f -mtime +"$days" -delete -print; else find "$dir" -type f -mtime +"$days" -print; fi | wc -l

Output:

148

याचा अर्थ: Check करूनच 'run' ने.

4. Script 5: log rotate.

l=/var/log/app/app.log
cp "$l" "$l.$(date +%F)" && : > "$l" && gzip "$l.$(date +%F)"; ls /var/log/app

Output:

app.log  app.log.2026-10-25.gz

याचा अर्थ: Copy, रिकामा, compress.

5. Script 6: backup server ला sync.

rsync -az --delete --exclude '*.tmp' /srv/data/ backup@10.0.2.9:/vault/data/ && echo synced

Output:

synced

याचा अर्थ: फक्त बदल जातात.

4. Health checks (scripts 7-12)

हे का लागतं?

Users call करण्याआधी problem शोधणं हे monitoring चं मुख्य काम.

हे काय आहे?

प्रत्येक check clear line print करतो आणि काही चुकलं तर exit 1, म्हणून cron, timer किंवा monitor alert करू शकतो.

कसं करायचं (step by step)

1. Script 7: सगळे disks.

rc=0; while read -r use mnt; do use=${use%\%}; (( use > 85 )) && { echo "FULL $mnt ${use}%"; rc=1; }; done < <(df -P -x tmpfs -x devtmpfs | awk 'NR>1{print $5, $6}'); exit $rc

Output:

FULL /var 91%

याचा अर्थ: प्रत्येक mount check.

2. Script 8: memory.

avail=$(awk '/MemAvailable/{print int($2/1024)}' /proc/meminfo); (( avail < 300 )) && { echo "LOW MEM ${avail}MB"; exit 1; }; echo "mem ok ${avail}MB"

Output:

mem ok 1840MB

याचा अर्थ: MemAvailable योग्य number.

3. Script 9: load vs CPUs.

read -r l1 _ < /proc/loadavg; c=$(nproc); (( $(echo "$l1 > $c" | bc) )) && echo "HIGH load $l1 on $c cpus" || echo "load ok $l1"

Output:

load ok 0.42

याचा अर्थ: CPU count पेक्षा जास्त load busy.

4. Script 10: services up.

for s in nginx sshd crond; do systemctl is-active --quiet "$s" || { echo "DOWN $s"; sudo systemctl restart "$s"; }; done

Output:

DOWN nginx

याचा अर्थ: Down असेल तर restart.

5. Script 11: URL check.

while read -r u; do code=$(curl -s -o /dev/null -w '%{http_code} %{time_total}' --max-time 10 "$u"); echo "$u $code"; done < urls.txt

Output:

https://shop.example.in 200 0.31
https://api.example.in/health 503 0.05

याचा अर्थ: Status आणि time.

6. Script 12: SSL expiry.

h=${1:?host}; end=$(echo | openssl s_client -servername "$h" -connect "$h:443" 2>/dev/null | openssl x509 -noout -enddate | cut -d= -f2)
days=$(( ( $(date -d "$end" +%s) - $(date +%s) ) / 86400 )); echo "$h $days days"; (( days > 15 ))

Output:

shop.example.in 54 days

याचा अर्थ: 15 दिवसांखाली exit 1.

5. Log reports (scripts 13-16)

हे का लागतं?

Managers 'आज किती errors' आणि 'कोण hit करतंय' विचारतात; logs मधे उत्तर असतं.

हे काय आहे?

grep, awk, sort आणि uniq वापरून web आणि app logs count, rank आणि summarise करतात, आणि keyword साठी log live बघतात.

कसं करायचं (step by step)

1. Script 13: top IPs आणि URLs.

log=${1:-/var/log/nginx/access.log}
echo 'Top IPs'; awk '{print $1}' "$log" | sort | uniq -c | sort -rn | head -5
echo 'Top URLs'; awk '{print $7}' "$log" | sort | uniq -c | sort -rn | head -5

Output:

Top IPs
    540 49.36.12.8
Top URLs
    902 /

याचा अर्थ: दोन rankings.

2. Script 14: status code summary.

awk '{c[$9]++} END{for(k in c) printf "%s %d\n", k, c[k]}' /var/log/nginx/access.log | sort

Output:

200 8812
404 120
500 7

याचा अर्थ: आज किती healthy.

3. Script 15: तासाप्रमाणे errors.

grep ' ERROR ' app.log | awk '{print substr($2,1,2)":00"}' | sort | uniq -c

Output:

     3 09:00
    41 10:00

याचा अर्थ: 10 ला spike.

4. Script 16: बघा आणि alert.

tail -Fn0 /var/log/app/app.log | while read -r line; do [[ $line == *'OutOfMemory'* ]] && logger -t oomwatch -p user.err "$line"; done

याचा अर्थ: कायम चालतो; service वापरा.

6. Users आणि security (scripts 17-20)

हे का लागतं?

Audits कोण login करू शकतं, कोणाचं login fail झालं, आणि कोणत्या files सगळ्यांना उघड्या ते विचारतात.

हे काय आहे?

या scripts खरे users list करतात, IP प्रमाणे failed SSH logins मोजतात, CSV मधून users बनवतात, आणि world-writable files शोधतात.

कसं करायचं (step by step)

1. Script 17: human users.

awk -F: '$3>=1000 && $7 !~ /nologin|false/ {print $1, $6, $7}' /etc/passwd

Output:

ec2-user /home/ec2-user /bin/bash
asha /home/asha /bin/bash

याचा अर्थ: Shell सह UID 1000+.

2. Script 18: IP प्रमाणे failed SSH.

journalctl -u sshd --since today | grep -oP 'Failed password .* from \K[0-9.]+' | sort | uniq -c | sort -rn | head

Output:

    212 185.220.101.4
     18 45.95.147.2

याचा अर्थ: Attackers rank.

3. Script 19: CSV मधून users.

while IFS=, read -r user group; do [[ $user == user ]] && continue; id "$user" &>/dev/null || sudo useradd -m -G "$group" "$user" && echo "ok $user"; done < new-users.csv

Output:

ok rahul
ok meera

याचा अर्थ: Header आणि existing skip.

4. Script 20: world-writable files.

sudo find / -xdev -type f -perm -0002 ! -path '/proc/*' -print 2>/dev/null | head

Output:

/opt/app/conf/db.yml

याचा अर्थ: chmod o-w ने fix.

7. Deploy helpers (scripts 21-24)

हे का लागतं?

Quick rollback सह repeatable deploy नेहमीच careful manual deploy पेक्षा चांगला.

हे काय आहे?

current symlink सह release folders instant rollback देतात. Switch नंतरचा health check ठेवायचं की rollback ते ठरवतो. Parallel command runner आणि wait-for-port helper set पूर्ण करतात.

कसं करायचं (step by step)

1. Script 21: symlink deploy.

rel=/srv/app/releases/$(date +%Y%m%d%H%M); mkdir -p "$rel"
tar xzf app.tgz -C "$rel"
ln -sfn "$rel" /srv/app/current && sudo systemctl reload app && echo "live $rel"

Output:

live /srv/app/releases/202610251230

याचा अर्थ: Atomic switch.

2. Script 22: rollback.

prev=$(ls -1d /srv/app/releases/* | sort | tail -2 | head -1); ln -sfn "$prev" /srv/app/current && sudo systemctl reload app && echo "rolled back to $prev"

Output:

rolled back to /srv/app/releases/202610241100

याचा अर्थ: आधीचा release.

3. Script 23: अनेक hosts वर.

cmd=${1:?command}; while read -r h; do ssh -o ConnectTimeout=5 "$h" "$cmd" 2>&1 | sed "s/^/[$h] /" & done < hosts.txt; wait

Output:

[web1] active
[web2] active

याचा अर्थ: Prefix सह output.

4. Script 24: port साठी थांबा.

h=${1:?}; p=${2:?}; for i in {1..30}; do (echo > "/dev/tcp/$h/$p") 2>/dev/null && { echo "$h:$p open"; exit 0; }; sleep 2; done; echo "$h:$p closed"; exit 1

Output:

db1:5432 open

याचा अर्थ: nc नको.

8. Files आणि data (scripts 25-28)

हे का लागतं?

Teams ना रोज CSVs, images आणि dumps मिळतात ज्यांना same छोटं processing लागतं.

हे काय आहे?

या scripts key प्रमाणे CSV column total करतात, checksum ने duplicate files शोधतात, safely bulk rename करतात, आणि dated, compressed नावाने database dump करतात.

कसं करायचं (step by step)

1. Script 25: शहराप्रमाणे CSV totals.

awk -F, 'NR>1{s[$2]+=$3} END{for(c in s) printf "%-10s %10.2f\n", c, s[c]}' sales.csv | sort -k2 -nr

Output:

Pune         184500.00
Nagpur        92010.50

याचा अर्थ: Key प्रमाणे बेरीज.

2. Script 26: duplicate files.

find "${1:-.}" -type f -exec md5sum {} + | sort | awk '$1==p{print $2} {p=$1}'

Output:

./photos/IMG_0012 (1).jpg

याचा अर्थ: Same checksum, extra copy.

3. Script 27: safe bulk rename.

for f in *' '*; do n=${f// /_}; [[ -e $n ]] && { echo "skip $f"; continue; }; mv -- "$f" "$n"; done

Output:

skip Q3 report.pdf

याचा अर्थ: कधीच overwrite नाही.

4. Script 28: database dump.

f=/backup/shop-$(date +%F).sql.gz; mysqldump --single-transaction shop | gzip > "$f" && echo "dump $(du -h "$f" | cut -f1)"

Output:

dump 88M

याचा अर्थ: pipefail dump errors पकडतो.

9. छोटी रोजची tools (scripts 29-30)

हे का लागतं?

एका command मधला server summary आणि quick menu रोज अनेक छोटी मिनिटं वाचवतात.

हे काय आहे?

Script 29 server report card print करते. Script 30 select आणि case सह menu आहे जो commands माहित नसलेल्या support staff साठी इतर scripts wrap करतो.

कसं करायचं (step by step)

1. Script 29: server report card.

printf '%-10s %s\n' Host "$(hostname)" Uptime "$(uptime -p)" Load "$(cut -d' ' -f1-3 /proc/loadavg)" Mem "$(free -h | awk '/Mem/{print $3"/"$2}')" Disk "$(df -h / | awk 'NR==2{print $5}')" IP "$(hostname -I | cut -d' ' -f1)"

Output:

Host       ip-10-0-1-5
Uptime     up 9 days, 3 hours
Load       0.12 0.20 0.18
Mem        1.1Gi/3.8Gi
Disk       41%
IP         10.0.1.5

याचा अर्थ: एका नजरेत summary.

2. Script 30: support menu.

PS3='Choose: '
select o in 'Disk check' 'Restart nginx' 'Last errors' Quit; do
  case $REPLY in
    1) df -h ;;
    2) sudo systemctl restart nginx && echo restarted ;;
    3) journalctl -p err -n 20 --no-pager ;;
    4) break ;;
  esac
done

Output:

1) Disk check
2) Restart nginx
3) Last errors
4) Quit
Choose: 2
restarted

याचा अर्थ: फक्त safe actions.

10. अनेक industries मधली खरी उदाहरणं

हे का लागतं?

तेच Linux skill प्रत्येक प्रकारच्या company मध्ये लागतं. वेगवेगळ्या ठिकाणी पाहिलं की लक्षात राहतं.

हे काय आहे?

प्रत्येक row म्हणजे एक काल्पनिक team. कोण हे वापरतं आणि कसं ते दाखवते.

कसं करायचं (step by step)

11. नेहमीच्या errors आणि त्यांचे fixes

हे का लागतं?

हे errors सगळ्यांना येतात. कारण माहीत असलं की तास वाचतात.

हे काय आहे?

आधी नेमका message वाचा. मग खालच्या row शी जुळवा.

कसं करायचं (step by step)

12. Troubleshooting step by step

हे का लागतं?

घेतलेली script fail झाली तर logic आधी तिची assumptions तपासा.

हे काय आहे?

वरून खाली जा. ज्या step ला problem दिसतो तिथे थांबा.

कसं करायचं (step by step)

1. Paths आहेत?

ls -ld /backup /srv/app

2. Tools install?

command -v rsync bc openssl mysqldump

3. Permissions?

id; sudo -l

4. Lint.

shellcheck script.sh

5. Trace.

PS4='+ ${LINENO}: ' bash -x script.sh

6. Logs.

journalctl -t script -n 50

13. Lab 1: Retention आणि report सह backup

हे का लागतं?

Scripts 2, 3 आणि 29 एकत्र करून folder backup करणारा, 3 copies ठेवणारा आणि summary print करणारा nightly job बनवा.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

1. Test data.

mkdir -p ~/lab50/www ~/lab50/backup && echo hi > ~/lab50/www/index.html

2. Script.

cat > ~/lab50/nightly.sh <<'X'
#!/usr/bin/env bash
set -euo pipefail
src=$HOME/lab50/www; dst=$HOME/lab50/backup
f="$dst/www-$(date +%F_%H%M%S).tgz"
tar czf "$f" -C "${src%/*}" "${src##*/}"
ls -1t "$dst"/www-*.tgz | tail -n +4 | xargs -r rm --
printf 'saved %s, copies %d, disk %s\n' "${f##*/}" "$(ls "$dst" | wc -l)" "$(df -h / | awk 'NR==2{print $5}')"
X
chmod +x ~/lab50/nightly.sh && shellcheck ~/lab50/nightly.sh && echo lint-ok

Output:

lint-ok

3. 5 वेळा.

for i in 1 2 3 4 5; do ~/lab50/nightly.sh; sleep 1; done

Output:

saved www-2026-10-25_123001.tgz, copies 1, disk 41%
...
saved www-2026-10-25_123005.tgz, copies 3, disk 41%

4. फक्त 3.

ls ~/lab50/backup | wc -l

Output:

3

5. Clean.

rm -r ~/lab50

14. Lab 2: Exit codes सह health check bundle

हे का लागतं?

Scripts 7, 8 आणि 11 एका runner मधून चालवा जो results गोळा करतो आणि कोणताही check fail झाला तर exit 1, timer साठी तयार.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

1. Checks folder.

mkdir -p ~/checks && cd ~/checks && printf 'https://example.com\n' > urls.txt

2. दोन checks.

printf '#!/usr/bin/env bash\navail=$(awk "/MemAvailable/{print int(\\$2/1024)}" /proc/meminfo); echo "mem ${avail}MB"; (( avail > 300 ))\n' > mem.sh
printf '#!/usr/bin/env bash\nwhile read -r u; do c=$(curl -s -o /dev/null -w %%{http_code} --max-time 10 "$u"); echo "$u $c"; [[ $c == 200 ]] || exit 1; done < urls.txt\n' > url.sh
chmod +x *.sh

3. Runner.

cat > run-all.sh <<'X'
#!/usr/bin/env bash
rc=0
for c in ./mem.sh ./url.sh; do if out=$("$c" 2>&1); then echo "PASS $c: $out"; else echo "FAIL $c: $out"; rc=1; fi; done
exit $rc
X
chmod +x run-all.sh

4. चालवा.

./run-all.sh; echo rc=$?

Output:

PASS ./mem.sh: mem 1840MB
PASS ./url.sh: https://example.com 200
rc=0

5. एक तोडा.

echo https://example.com/nope-404 >> urls.txt; ./run-all.sh; echo rc=$?

Output:

PASS ./mem.sh: mem 1840MB
FAIL ./url.sh: https://example.com 200
https://example.com/nope-404 404
rc=1

6. Clean.

cd ~ && rm -r ~/checks

15. नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

16. मुलाखत प्रश्न आणि उत्तरं

Beginner level

Mid level level

Senior level

17. संबंधित chapters

• DevOps साठी Linux Ops Refresh
• Automation साठी Bash Scripting
• Linux grep आणि find Commands Examples सह
• Linux Servers मध्ये Passwordless SSH

उजळणी, तुलना आणि मुलाखत cards

हा lesson काही मिनिटांत revise करा. Cards phone वर save करा किंवा PNG download करा. प्रत्येक card वरचा QR हा lesson उघडतो.

अजून cards: Ravi Sir's Cards.