Shell Scripting Complete 5: for, while, until, while read आणि IFS सह Bash Loops

By Ravindra Bagale, trainer · LinkedIn · Last updated: 25 October 2026

1. रोजचं उदाहरण: हजेरी घेणारे शिक्षक

हे का लागतं?

शिक्षक register उघडतात आणि नावा नावाने जातात: नाव वाचा, हाक मारा, P किंवा A, पुढचं, शेवटी थांबा. विद्यार्थी शाळा सोडून गेला असेल तर नाव skip. Bell वाजली तर लवकर थांबतात. हा नेमका continue आणि break सह while-read loop.

हे काय आहे?

Register = input file. एका line ला एक नाव = प्रत्येक loop ला एक line. Roll no, name, class columns = IFS ने तुटलेले fields. नाव skip = continue. Bell = break. Register संपलं = read false देतो.

कसं करायचं (step by step)

2. List वर for

हे का लागतं?

काही माहीत असलेल्या items साठी तीच command repeat करायचा सगळ्यात सोपा मार्ग: servers, users, environments.

हे काय आहे?

for name in item1 item2 item3; do ...; done. प्रत्येक loop ला name मधे पुढचा item. List words, "$@", *.csv सारखा glob, {1..5} brace range, किंवा $(command) असू शकते (सांभाळा: spaces वर तुटतं).

कसं करायचं (step by step)

1. Words.

for env in dev stage prod; do echo "deploying to $env"; done

Output:

deploying to dev
deploying to stage
deploying to prod

याचा अर्थ: तीन items, तीन runs.

2. Brace range.

for i in {1..3}; do echo "day $i"; done

Output:

day 1
day 2
day 3

याचा अर्थ: {1..3} 1 2 3 बनवतो.

3. Step आणि zero pad.

echo {01..10..3}

Output:

01 04 07 10

याचा अर्थ: Start, end, step.

4. Arguments.

set -- 'my file' other; for a in "$@"; do echo "[$a]"; done

Output:

[my file]
[other]

याचा अर्थ: "$@" spaces ठेवतो.

3. Globs ने files वर for

हे का लागतं?

Files वर bulk काम हा सगळ्यात common loop: rename, compress, convert, upload.

हे काय आहे?

for f in *.log spaces असलेली नावं बरोबर handle करतो ($(ls) वापरू नका). आत "$f" quote करा. काहीच match नसेल तर bash pattern स्वतःच ठेवतो (*.log); shopt -s nullglob जोडा म्हणजे loop शून्य वेळा चालतो. Sub-folders साठी shopt -s globstar आणि **/*.log, किंवा find.

कसं करायचं (step by step)

1. Logs compress.

for f in /tmp/demo/*.log; do gzip -k "$f" && echo "zipped $f"; done

Output:

zipped /tmp/demo/app.log
zipped /tmp/demo/web server.log

याचा अर्थ: Space असलेलं नाव चालतं.

2. काहीच match नाही.

for f in /tmp/none/*.csv; do echo "got $f"; done

Output:

got /tmp/none/*.csv

याचा अर्थ: Pattern स्वतःच आला.

3. nullglob fix करतो.

shopt -s nullglob; for f in /tmp/none/*.csv; do echo "got $f"; done; echo done

Output:

done

याचा अर्थ: शून्य runs.

4. Extensions बदला.

for f in *.jpeg; do mv -- "$f" "${f%.jpeg}.jpg"; done; ls

Output:

a.jpg  b.jpg

याचा अर्थ: -- ने - ने सुरू होणारी नावं safe.

4. C-style for आणि seq

हे का लागतं?

Variable end सह counter लागतो (उदा. $n retries) तेव्हा brace ranges चालत नाहीत.

हे काय आहे?

for (( i=1; i<=n; i++ )); do ...; done C किंवा Java सारखं: start, condition, step. {1..$n} चालत नाही कारण braces variables आधी expand होतात. seq 1 $n पण चालतो आणि decimals आणि zero padding साठी -w.

कसं करायचं (step by step)

1. Counter.

n=3; for (( i=1; i<=n; i++ )); do echo "try $i of $n"; done

Output:

try 1 of 3
try 2 of 3
try 3 of 3

याचा अर्थ: इथे variables चालतात.

2. Braces fail.

n=3; echo {1..$n}

Output:

{1..3}

याचा अर्थ: Expand नाही.

3. seq.

for i in $(seq -w 8 10); do echo "file_$i"; done

Output:

file_08
file_09
file_10

याचा अर्थ: -w समान width.

4. Count down.

for (( i=3; i>0; i-- )); do echo $i; sleep 1; done; echo go

Output:

3
2
1
go

याचा अर्थ: i-- खाली जातो.

5. while आणि until

हे का लागतं?

कधी किती वेळा loop करायचं माहीत नसतं: port उघडेपर्यंत थांबा, download चालेपर्यंत retry.

हे काय आहे?

while COMMAND; do ...; done command 0 देते तोपर्यंत repeat. until COMMAND ती fail होते तोपर्यंत repeat (चालेपर्यंत). नेहमी बाहेर पडायचा मार्ग ठेवा: counter किंवा timeout, म्हणजे loop कायम चालणार नाही. while true; do ...; done हा endless loop जो break ने सोडता.

कसं करायचं (step by step)

1. Port ची वाट.

tries=0; until nc -z localhost 8080 || (( ++tries > 5 )); do echo "waiting ($tries)"; sleep 2; done

Output:

waiting (1)
waiting (2)

याचा अर्थ: Port उघडला की किंवा 5 tries नंतर थांबतो.

2. While counter.

n=1; while (( n <= 3 )); do echo "round $n"; ((n++)); done

Output:

round 1
round 2
round 3

याचा अर्थ: प्रत्येक वेळी condition तपासली.

3. Download retry.

for i in 1 2 3; do curl -fsS -o /tmp/p.html https://example.com && break; echo "retry $i"; sleep 3; done; ls -l /tmp/p.html

Output:

-rw-r--r-- 1 asha asha 1256 Oct 25 /tmp/p.html

याचा अर्थ: Success वर break बाहेर.

4. File वाढताना बघा.

while sleep 5; do wc -l < /var/log/syslog; done

Output:

3410
3415

याचा अर्थ: थांबवायला Ctrl+C.

6. break आणि continue

हे का लागतं?

खऱ्या data मधे skip करायच्या bad rows आणि लवकर थांबायचे क्षण असतात.

हे काय आहे?

continue या round चा उरलेला भाग skip करून पुढचा सुरू करतो. break loop पूर्ण सोडतो. Nested loops मधे break 2 आणि continue 2 बाहेरच्या loop वर.

कसं करायचं (step by step)

1. Comments skip.

printf 'web1\n#old\nweb2\n' | while read -r h; do [[ $h == \#* ]] && continue; echo "ping $h"; done

Output:

ping web1
ping web2

याचा अर्थ: # ने सुरू lines skip.

2. पहिल्या error ला थांबा.

for f in a.txt b.txt c.txt; do [[ -f $f ]] || { echo "missing $f, stopping"; break; }; echo "ok $f"; done

Output:

ok a.txt
missing b.txt, stopping

याचा अर्थ: break loop सोडतो.

3. Nested break 2.

for r in 1 2; do for c in a b; do [[ $c == b ]] && break 2; echo $r$c; done; done

Output:

1a

याचा अर्थ: दोन्ही loops संपले.

7. while IFS= read -r: file line by line वाचा

हे का लागतं?

Host lists, user lists आणि exports line-based files असतात. त्या process करायचा हाच बरोबर, safe मार्ग. for line in $(cat file) प्रत्येक space वर तोडतो आणि चुकीचं आहे.

हे काय आहे?

while IFS= read -r line; do ...; done < file. IFS= सुरुवातीचे आणि शेवटचे spaces कापणं थांबवतो. -r backslash processing थांबवतो. शेवटचा < file loop ला देतो. शेवटच्या line ला new line नसेल तर || [[ -n $line ]] जोडा म्हणजे ती हरवत नाही. Body keyboard मधून वाचत असेल किंवा ssh चालवत असेल तर 3< file सह read -u 3.

कसं करायचं (step by step)

1. Basic.

printf '  indented line\nC:\\path\n' | tee demo.txt; while IFS= read -r line; do echo "[$line]"; done < demo.txt

Output:

[  indented line]
[C:\path]

याचा अर्थ: Spaces आणि backslash राहिले.

2. चुकीचा मार्ग.

for line in $(cat demo.txt); do echo "[$line]"; done

Output:

[indented]
[line]
[C:\path]

याचा अर्थ: Spaces वर तुटलं.

3. New line नसलेली शेवटची line.

printf 'a\nb' | while IFS= read -r l || [[ -n $l ]]; do echo $l; done

Output:

a
b

याचा अर्थ: b हरवत नाही.

4. ssh stdin खातो.

while read -r h; do ssh -n "$h" uptime; done < hosts.txt

Output:

web1: 10:00 up 3 days
web2: 10:00 up 9 days

याचा अर्थ: -n मुळे ssh list वाचत नाही.

8. IFS: fields तोडा (CSV, /etc/passwd)

हे का लागतं?

बहुतेक data मधे comma, colon किंवा tab ने वेगळे columns. read त्यांना नावाच्या variables मधे तोडू शकतो.

हे काय आहे?

IFS=, read -r a b c line comma वर a, b आणि c मधे तोडतो. शेवटच्या variable ला line चा उरलेला भाग. read आधी IFS set केलं तर फक्त त्या read साठी बदलतो. /etc/passwd साठी IFS=: आणि tab files साठी IFS=$'\t'. Fields मधे quoted commas असलेल्या CSV साठी खरं CSV tool (python, csvkit, mlr).

कसं करायचं (step by step)

1. CSV.

printf 'id,name,city\n1,Asha,Pune\n2,Rohit,Satara\n' | tee people.csv; tail -n +2 people.csv | while IFS=, read -r id name city; do echo "$name lives in $city"; done

Output:

Asha lives in Pune
Rohit lives in Satara

याचा अर्थ: tail -n +2 header skip करतो.

2. passwd.

while IFS=: read -r user _ uid _ _ home shell; do (( uid >= 1000 && uid < 65000 )) && echo "$user $home"; done < /etc/passwd

Output:

asha /home/asha
rohit /home/rohit

याचा अर्थ: _ columns टाकून देतो.

3. Line चा उरलेला भाग.

IFS=: read -r a rest <<< 'one:two:three'; echo "$a | $rest"

Output:

one | two:three

याचा अर्थ: शेवटचा variable उरलेलं घेतो.

4. Tab separated.

printf 'sku\tqty\nA1\t5\n' | while IFS=$'\t' read -r s q; do echo "$s=$q"; done

Output:

sku=qty
A1=5

याचा अर्थ: $'\t' म्हणजे tab.

9. Pipe subshell trap आणि process substitution

हे का लागतं?

फार common आश्चर्य: pipe ने भरलेल्या loop मधे count करता आणि नंतर count 0 असतो.

हे काय आहे?

cmd | while read ...; done मधे loop subshell मधे चालतो, म्हणून आत set केलेले variables done नंतर हरवतात. Fix 1: < file ने द्या. Fix 2: process substitution done < <(cmd). Fix 3: scripts मधे shopt -s lastpipe. Process substitution <(cmd) command ला file सारखं दाखवतं, diff <(a) <(b) साठीही उपयोगी.

कसं करायचं (step by step)

1. Trap.

n=0; printf 'a\nb\nc\n' | while read -r x; do ((n++)); done; echo "count=$n"

Output:

count=0

याचा अर्थ: Loop चा n subshell मधे होता.

2. Fix.

n=0; while read -r x; do ((n++)); done < <(printf 'a\nb\nc\n'); echo "count=$n"

Output:

count=3

याचा अर्थ: आता loop main shell मधे.

3. दोन lists compare.

diff <(ls /etc | head -3) <(ls /etc | head -4)

Output:

3a4
> apt

याचा अर्थ: प्रत्येक command file सारखी.

10. Speed: parallel loops, wait आणि xargs -P

हे का लागतं?

200 servers एक एक तपासणं हळू. अनेक एकदम चालवले तर वेळ खूप कमी होतो.

हे काय आहे?

Loop मधे command नंतर & लावा म्हणजे background मधे चालते, मग loop नंतर सगळ्यांसाठी wait. एकत्र किती चालतात ते limit करा, उदा. xargs -P 8 ने किंवा प्रत्येक N jobs नंतर wait. प्रत्येक job चा output वेगळ्या file मधे म्हणजे lines मिसळत नाहीत.

कसं करायचं (step by step)

1. Background आणि wait.

for h in web1 web2 web3; do ( ping -c1 -W1 "$h" &>/dev/null && echo "$h up" || echo "$h down" ) & done; wait; echo all done

Output:

web2 up
web1 up
web3 down
all done

याचा अर्थ: क्रम बदलतो; 'all done' आधी सगळे संपतात.

2. xargs -P.

printf '%s\n' web{1..6} | xargs -P 3 -I{} sh -c 'sleep 1; echo {} checked'

Output:

web1 checked
web2 checked
web3 checked
web4 checked
web5 checked
web6 checked

याचा अर्थ: एकावेळी तीन, एकूण सुमारे 2 seconds.

3. Time करा.

time (for i in 1 2 3; do sleep 1 & done; wait)

Output:

real 0m1.01s

याचा अर्थ: तीन 1-second jobs 1 second मधे.

11. अनेक industries मधली खरी उदाहरणं

हे का लागतं?

तेच Linux skill प्रत्येक प्रकारच्या company मध्ये लागतं. वेगवेगळ्या ठिकाणी पाहिलं की लक्षात राहतं.

हे काय आहे?

प्रत्येक row म्हणजे एक काल्पनिक team. कोण हे वापरतं आणि कसं ते दाखवते.

कसं करायचं (step by step)

12. नेहमीच्या errors आणि त्यांचे fixes

हे का लागतं?

हे errors सगळ्यांना येतात. कारण माहीत असलं की तास वाचतात.

हे काय आहे?

आधी नेमका message वाचा. मग खालच्या row शी जुळवा.

कसं करायचं (step by step)

13. Troubleshooting step by step

हे का लागतं?

Loop काम करण्याआधी प्रत्येक value दाखवू दे.

हे काय आहे?

वरून खाली जा. ज्या step ला problem दिसतो तिथे थांबा.

कसं करायचं (step by step)

1. Items दाखवा.

for f in *.log; do printf '[%s]\n' "$f"; done

2. वाचलेल्या lines.

wc -l < file

3. CR characters.

grep -c $'\r' file

4. CR काढा.

sed -i 's/\r$//' file

5. एक round trace.

bash -x s.sh 2>&1 | head -40

6. Lint.

shellcheck s.sh

14. Lab 1: CSV मधून users

हे का लागतं?

नवीन joiners चा CSV while IFS=, read -r ने वाचा, bad rows skip करा, आणि चालवायच्या commands print करा.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

1. Folder आणि data.

mkdir -p ~/lab41 && cd ~/lab41 && printf 'user,team,shell\nmeera,dev,bash\n#skip,me,bash\n,ops,bash\nkunal,ops,zsh\n' | tee joiners.csv

2. Loop.

n=0; while IFS=, read -r u team sh; do [[ $u == \#* || -z $u ]] && continue; echo "useradd -m -s /bin/$sh -G $team $u"; ((n++)); done < <(tail -n +2 joiners.csv); echo "total $n"

Output:

useradd -m -s /bin/bash -G dev meera
useradd -m -s /bin/zsh -G ops kunal
total 2

3. total का चालतं.

echo 'process substitution kept the loop in this shell'

Output:

process substitution kept the loop in this shell

4. Windows line ends तपासा.

grep -c $'\r' joiners.csv

Output:

0

5. Rows मोजा.

tail -n +2 joiners.csv | wc -l

Output:

4

6. Lint.

echo 'run shellcheck on your script'

Output:

run shellcheck on your script

15. Lab 2: Retry आणि parallel check

हे का लागतं?

until ने retry loop लिहा, मग wait सह अनेक hosts parallel तपासा.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

1. Fake flaky command.

printf '#!/bin/bash\n(( RANDOM %% 3 == 0 ))\n' | tee flaky.sh && chmod +x flaky.sh

2. Retry.

t=0; until ./flaky.sh; do ((t++)); echo "failed $t"; (( t >= 10 )) && break; sleep 1; done; echo "finished after $t failures"

Output:

failed 1
failed 2
finished after 2 failures

3. Hosts file.

printf 'localhost\n127.0.0.1\nno.such.host\n' | tee hosts.txt

4. Parallel.

while IFS= read -r h; do ( ping -c1 -W1 "$h" &>/dev/null && echo "$h up" || echo "$h down" ) & done < hosts.txt; wait

Output:

localhost up
127.0.0.1 up
no.such.host down

5. Time करा.

time (while IFS= read -r h; do ping -c1 -W1 "$h" &>/dev/null & done < hosts.txt; wait)

Output:

real 0m1.02s

6. xargs version.

xargs -P 3 -I{} ping -c1 -W1 {} < hosts.txt | grep -c 'bytes from'

Output:

2

16. नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

17. मुलाखत प्रश्न आणि उत्तरं

Beginner level

Mid level level

Senior level

18. संबंधित chapters

• DevOps साठी Linux Ops Refresh
• Automation साठी Bash Scripting
• Linux grep आणि find Commands Examples सह
• Linux Servers मध्ये Passwordless SSH

उजळणी, तुलना आणि मुलाखत cards

हा lesson काही मिनिटांत revise करा. Cards phone वर save करा किंवा PNG download करा. प्रत्येक card वरचा QR हा lesson उघडतो.

अजून cards: Ravi Sir's Cards.