tmux आणि screen Tutorial: Linux Sessions चालू ठेवा, Panes आणि Windows split करा

By Ravindra Bagale, trainer LinkedIn Last updated: 25 October 2026

SSH वर 2 तासांचं database migration सुरू केलं, Wi-Fi गेलं, आणि session सोबत job मेला. tmux आणि GNU screen हे होऊ देत नाहीत. ते तुमचा terminal server वर चालू ठेवतात, म्हणजे detach करा, laptop बंद करा, आणि नंतर परत attach. tmux एका screen चे अनेक windows आणि panes पण करतो. प्रत्येक command आणि प्रत्येक key एक-एक करून शिकू.

या chapter मध्ये तुम्ही काय शिकाल

tmux sessions start, name, list आणि attach
Sessions safely detach आणि kill
Windows आणि split panes वापरा
Copy mode ने scroll आणि copy
.tmux.conf आणि send-keys ने tmux configure
GNU screen basics वापरा

1. रोजचं उदाहरण: gas वरचा pressure cooker

हे का लागतं?

तुम्ही cooker मधे डाळ लावून दार उघडायला जाता. तुम्ही नसताना cooker शिजवत राहतो. परत येता, शिट्ट्या बघता, आणि पुढे चालू. पूर्ण वेळ cooker हातात धरावा लागला असता तर कोणताही व्यत्यय डाळ बिघडवला असता.

हे काय आहे?

Gas वरचा cooker = server वरचं tmux session. निघून जाणं = detach (Ctrl+b d). परत येणं = tmux attach. हातात धरणं = network गेलं की मरणारं साधं SSH session.

कसं करायचं (step by step)

Server reboot झाला तर tmux sessions पण संपतात; ते memory मधे राहतात.

2. tmux install आणि prefix key

हे का लागतं?

प्रत्येक tmux shortcut prefix ने सुरू, म्हणजे तुमच्या programs शी clash नाही.

हे काय आहे?

Install: sudo dnf install tmux किंवा sudo apt install tmux. Prefix Ctrl+b: Ctrl आणि b एकत्र दाबा, सोडा, मग पुढची key. या chapter मधे 'Ctrl+b d' म्हणजे prefix मग d. Ctrl+b ? सगळ्या keys list.

कसं करायचं (step by step)

Install.

sudo dnf install -y tmux && tmux -V

Output:

tmux 3.2a

याचा अर्थ: Version 3.x common.

सगळ्या key bindings.

tmux list-keys | head -3

Output:

bind-key    -T copy-mode    C-Space    send-keys -X begin-selection
bind-key    -T prefix       d          detach-client
bind-key    -T prefix       c          new-window

याचा अर्थ: prefix d = detach.

3. tmux new -s: नावाचं session सुरू

हे का लागतं?

'migrate' किंवा 'deploy' सारखी नावं नंतर परत आल्यावर प्रत्येक session कशासाठी ते सांगतात.

हे काय आहे?

tmux new -s NAME (new-session -s सारखं). नुसतं tmux number नाव (0, 1...). -d detached सुरू. चालवायचा command देऊ शकता: tmux new -d -s NAME 'command'. खालची हिरवी status bar म्हणजे तुम्ही tmux मधे.

कसं करायचं (step by step)

Migration साठी session.

tmux new -s migrate

Output:

[migrate] 0:bash*                 "web1" 14:30 25-Oct-26

याचा अर्थ: Status bar: session, window, host, time.

Background मधे एक.

tmux new -d -s backup 'sudo /usr/local/bin/backup.sh'

Output:

(no output)

याचा अर्थ: तुम्ही attach नसताना चालतो.

मी tmux मधे आहे का?

echo "${TMUX:-not in tmux}"

Output:

/tmp/tmux-1000/default,4120,0

याचा अर्थ: आत TMUX set.

4. Detach: Ctrl+b d

हे का लागतं?

Detach केल्याने logout, प्रवास किंवा machine बदलताना सगळं चालू राहतं.

हे काय आहे?

Ctrl+b d detach. Command line वरून tmux detach तेच. SSH window बंद करणं किंवा network जाणं याचा तोच परिणाम: session चालू राहतं.

कसं करायचं (step by step)

tmux मधे job सुरू.

./migrate.sh --all

Output:

Migrating table 1/240 ...

याचा अर्थ: वेळ लागेल.

Ctrl+b मग d दाबा.

Ctrl+b d

Output:

[detached (from session migrate)]

याचा अर्थ: तुम्ही परत normal shell मधे.

Safely logout.

exit

Output:

logout
Connection to 15.0.0.10 closed.

याचा अर्थ: migrate.sh चालू राहतो.

5. tmux ls आणि attach -t

हे का लागतं?

Reconnect नंतर कोणती sessions आहेत ते बघून योग्य session मधे परत जायचं.

हे काय आहे?

tmux ls (list-sessions) sessions, windows count आणि attached आहे का. tmux attach -t NAME (किंवा tmux a -t NAME) जोडतो. नुसतं tmux attach शेवटचं. -d attached असलेले इतर clients detach.

कसं करायचं (step by step)

List.

tmux ls

Output:

backup: 1 windows (created Sun Oct 25 14:31:02 2026)
migrate: 1 windows (created Sun Oct 25 14:30:10 2026)

याचा अर्थ: दोन्ही अजून जिवंत.

Attach.

tmux attach -t migrate

Output:

Migrating table 187/240 ...

याचा अर्थ: होतं तिथेच.

अजून server नाही.

tmux ls

Output:

no server running on /tmp/tmux-1000/default

याचा अर्थ: Sessions नाहीत.

6. kill-session, kill-server आणि rename

हे का लागतं?

जुनी sessions memory वाया घालवतात आणि लोकांना गोंधळवतात. काम झालं की साफ करा.

हे काय आहे?

tmux kill-session -t NAME एक संपवतो (आतले programs पण). tmux kill-server सगळे. शेवटच्या pane मधे exit पण session संपवतो. tmux rename-session -t old new, किंवा Ctrl+b $, rename.

कसं करायचं (step by step)

Rename.

tmux rename-session -t backup nightly && tmux ls | head -1

Output:

migrate: 1 windows (created Sun Oct 25 14:30:10 2026)

याचा अर्थ: नावाने sorted.

एक kill.

tmux kill-session -t nightly && tmux ls

Output:

migrate: 1 windows (created Sun Oct 25 14:30:10 2026)

याचा अर्थ: फक्त migrate.

सगळे kill.

tmux kill-server; tmux ls

Output:

no server running on /tmp/tmux-1000/default

याचा अर्थ: सगळं बंद. आधी खात्री करा.

7. Windows: Ctrl+b c, n, p, number, ,

हे का लागतं?

एका session मधे अनेक full-screen windows: एकात logs, दुसऱ्यात editor, तिसऱ्यात shell.

हे काय आहे?

Ctrl+b c window बनवतो. Ctrl+b n पुढचा, Ctrl+b p मागचा, Ctrl+b 0..9 jump. Ctrl+b , rename. Ctrl+b w chooser. Ctrl+b & window बंद (विचारतो). Status bar वर current ला *.

कसं करायचं (step by step)

Windows बनवा आणि नाव.

Ctrl+b c   then Ctrl+b ,  type: logs

Output:

[ops] 0:bash- 1:logs*

याचा अर्थ: आता दोन windows.

Jump.

Ctrl+b 0

Output:

[ops] 0:bash* 1:logs-

याचा अर्थ: परत window 0.

Command line वरून तेच.

tmux new-window -t ops -n editor

Output:

[ops] 0:bash 1:logs 2:editor*

याचा अर्थ: Scripts साठी छान.

8. Panes: Ctrl+b % आणि ", arrows, z, x

हे का लागतं?

काही fix करताना logs आणि shell शेजारी-शेजारी बघा.

हे काय आहे?

Ctrl+b % डावी/उजवी split. Ctrl+b " वर/खाली split. Ctrl+b arrow panes मधे हलतो. Ctrl+b z एक pane full screen आणि परत. Ctrl+b x pane बंद. Ctrl+b Ctrl+arrow resize. Ctrl+b space layouts. Ctrl+b q numbers.

Keys	Action
Ctrl+b %	डावी/उजवी split
Ctrl+b "	वर/खाली split
Ctrl+b arrow	Pane कडे
Ctrl+b z	Zoom toggle
Ctrl+b x	Pane बंद
Ctrl+b space	पुढचा layout

कसं करायचं (step by step)

Split करून logs follow.

Ctrl+b %   then in the right pane: journalctl -fu shop-api

Output:

(left: shell, right: live logs)

याचा अर्थ: डावीकडे fix, उजवीकडे बघा.

वाचायला zoom.

Ctrl+b z

Output:

(right pane fills the screen; Z in the status bar)

याचा अर्थ: परत दाबा unzoom.

Script मधून.

tmux split-window -h -t ops 'htop'

Output:

(new pane with htop)

याचा अर्थ: -h = शेजारी.

9. Copy mode: scroll आणि copy (Ctrl+b [)

हे का लागतं?

Default ने mouse wheel tmux scroll करत नाही. जुना output वाचायचा आणि error lines copy करायच्या.

हे काय आहे?

Ctrl+b [ copy mode. Arrows, PgUp/PgDn; search ला / किंवा ?. Space selection सुरू, Enter copy (default emacs keys) किंवा vi mode मधे v/y. Ctrl+b ] paste. q बाहेर. history-limit किती lines ठेवायच्या.

कसं करायचं (step by step)

वर scroll.

Ctrl+b [   then PgUp

Output:

[0/1532] shown at top right

याचा अर्थ: History च्या 1532 lines.

Error शोधा.

Ctrl+b [   then ?  type ERROR  Enter

Output:

(cursor jumps to the last ERROR)

याचा अर्थ: पुढच्या match ला n.

Copy आणि paste.

Space ... move ... Enter, then Ctrl+b ]

Output:

(selected text pasted at the prompt)

याचा अर्थ: Mouse शिवाय copy.

10. ~/.tmux.conf: tmux तुमचा बनवा

हे का लागतं?

काही settings tmux खूप सोपा करतात: mouse, मोठी history, सोपे splits, 1 पासून windows.

हे काय आहे?

~/.tmux.conf मधे lines. set -g mouse on scroll, click आणि resize. set -g history-limit 50000. set -g base-index 1. bind | split-window -h. Reload: tmux source-file ~/.tmux.conf.

कसं करायचं (step by step)

चांगली starter config.

cat > ~/.tmux.conf <<'X'
set -g mouse on
set -g history-limit 50000
set -g base-index 1
setw -g pane-base-index 1
bind | split-window -h -c '#{pane_current_path}'
bind - split-window -v -c '#{pane_current_path}'
bind r source-file ~/.tmux.conf \; display 'reloaded'
X

Output:

(no output)

याचा अर्थ: लक्षात राहणारे splits.

Reload.

tmux source-file ~/.tmux.conf

Output:

(status shows nothing or 'reloaded' with Ctrl+b r)

याचा अर्थ: Restart लागत नाही.

Value तपासा.

tmux show -g history-limit

Output:

history-limit 50000

याचा अर्थ: लागू.

11. send-keys आणि scripted layouts

हे का लागतं?

रोज सकाळी तेच 4 panes उघडता. Script एका second मधे बनवते.

हे काय आहे?

tmux send-keys -t SESSION:WINDOW.PANE 'command' Enter pane मधे type करतो. new -d, split-window, select-layout tiled आणि attach एकत्र workspace. has-session -t NAME आहे का test.

कसं करायचं (step by step)

One-shot ops workspace.

tmux has-session -t ops 2>/dev/null || {
 tmux new -d -s ops -n main
 tmux split-window -h -t ops
 tmux send-keys -t ops:main.1 'journalctl -fu nginx' Enter
 tmux split-window -v -t ops:main.1
 tmux send-keys -t ops:main.2 'htop' Enter
}
tmux attach -t ops

Output:

(three panes: shell, nginx logs, htop)

याचा अर्थ: रोज तोच layout.

चालू session ला पाठवा.

tmux send-keys -t migrate 'echo still here' Enter

Output:

(the text runs inside migrate)

याचा अर्थ: Attach न करता.

हे का लागतं?

Screen sharing software शिवाय senior junior ला त्याच terminal वर live बघून मदत करू शकतो.

हे काय आहे?

एकाच user म्हणून login केलेले दोघे tmux attach -t NAME करून एकच बघतात. वेगळ्या users साठी shared socket: tmux -S /tmp/pair new -s pair, common group chgrp, chmod 770, आणि दुसरा tmux -S /tmp/pair attach. attach -r read-only.

कसं करायचं (step by step)

Shared socket सुरू.

tmux -S /tmp/pair new -d -s pair && chgrp devops /tmp/pair && chmod 770 /tmp/pair

Output:

(no output)

याचा अर्थ: फक्त devops group join.

Teammate read-only बघतो.

tmux -S /tmp/pair attach -r -t pair

Output:

(same screen, cannot type)

याचा अर्थ: Training साठी safe.

13. GNU screen basics

हे का लागतं?

जुन्या servers आणि काही appliances वर screen आहे पण tmux नाही. विचार तेच.

हे काय आहे?

Prefix Ctrl+a. screen -S NAME सुरू. Ctrl+a d detach. screen -ls list. screen -r NAME reattach (घ्यायला -d -r). Ctrl+a c नवा window, Ctrl+a n/p पुढचा/मागचा, Ctrl+a " list, Ctrl+a S split, Ctrl+a Tab हलणं, Ctrl+a [ copy mode, Ctrl+a k kill. screen -L output screenlog.0 मधे log.

काम	tmux	screen
New named	tmux new -s x	screen -S x
Detach	Ctrl+b d	Ctrl+a d
List	tmux ls	screen -ls
Attach	tmux attach -t x	screen -r x
New window	Ctrl+b c	Ctrl+a c

कसं करायचं (step by step)

सुरू आणि detach.

screen -S upload   then Ctrl+a d

Output:

[detached from 5120.upload]

याचा अर्थ: tmux सारखाच विचार.

List.

screen -ls

Output:

There is a screen on:
	5120.upload	(Detached)
1 Socket in /run/screen/S-ravi.

याचा अर्थ: Detached आणि जिवंत.

Reattach.

screen -r upload

Output:

(back inside)

याचा अर्थ: Attached म्हणत असेल तर -d -r.

सगळं file मधे log.

screen -L -S job ./long.sh

Output:

(output also in screenlog.0)

याचा अर्थ: काय झालं याचा पुरावा.

14. अनेक industries मधली खरी उदाहरणं

हे का लागतं?

तेच Linux skill प्रत्येक प्रकारच्या company मध्ये लागतं. वेगवेगळ्या ठिकाणी पाहिलं की लक्षात राहतं.

हे काय आहे?

प्रत्येक row म्हणजे एक काल्पनिक team. कोण हे वापरतं आणि कसं ते दाखवते.

कसं करायचं (step by step)

Team आणि शहर	ते कसं वापरतात	Command
Siddharth, bank DBA, Pune	Long migrations tmux मधे	`tmux new -s migrate`
Grace, SRE, Seattle	Scripted 4-pane on-call workspace	`tmux send-keys -t ops 'htop' Enter`
Ahmed, telecom NOC, Cairo	जुन्या network boxes वर screen	`screen -r console`
Sofia, ML lab, Milan	GPU training रात्रभर चालू	`tmux new -d -s train 'python train.py'`
Hiro, game ops, Tokyo	Trainees साठी read-only shared session	`tmux -S /tmp/pair attach -r`
Meera, college, Satara	Logs आणि shell एकत्र शिकवायला panes split	`Ctrl+b %`

15. नेहमीच्या errors आणि त्यांचे fixes

हे का लागतं?

हे errors सगळ्यांना येतात. कारण माहीत असलं की तास वाचतात.

हे काय आहे?

आधी नेमका message वाचा. मग खालच्या row शी जुळवा.

कसं करायचं (step by step)

दिसणारा error	का होतं	Fix कसा करायचा
`no server running on /tmp/tmux-1000/default`	Sessions नाहीत (किंवा reboot ने मारली)	नवं सुरू करा. `tmux new -s work`
`can't find session: migrate`	चुकीचं नाव, किंवा संपलं	नावं list करा. `tmux ls`
`sessions should be nested with care, unset $TMUX to force`	tmux च्या आत tmux	Ctrl+b s ने switch किंवा आधी detach. `tmux switch-client -t migrate`
`duplicate session: migrate`	त्या नावाचं session आहे	त्याला attach किंवा दुसरं नाव. `tmux attach -t migrate`
`open terminal failed: missing or unsuitable terminal: xterm-kitty`	Server ला तुमचा TERM माहीत नाही	Common TERM वापरा. `TERM=xterm-256color tmux`
`Mouse wheel scrolls the shell history, not the output`	Mouse mode बंद	चालू करा किंवा copy mode. `tmux set -g mouse on`
`There is a screen on: ... (Attached) / screen -r fails`	Session दुसरीकडे attached	दुसरं detach करून attach. `screen -d -r upload`
`Job died after closing the laptop`	tmux/screen मधे नव्हतं	Long jobs नेहमी tmux मधे. `tmux new -s job`
`Colours look wrong in tmux`	tmux मधे TERM 256-colour नाही	default-terminal set. `set -g default-terminal 'tmux-256color'`
`error connecting to /tmp/pair (Permission denied)`	Shared socket permissions	Socket chgrp आणि chmod 770. `chmod 770 /tmp/pair`

16. Troubleshooting step by step

हे का लागतं?

कामाकडे परत जाता येत नसेल तर tmux server, मग session, मग pane शोधा.

हे काय आहे?

वरून खाली जा. ज्या step ला problem दिसतो तिथे थांबा.

कसं करायचं (step by step)

tmux अजून चालू?

pgrep -a tmux

Sessions list.

tmux ls

Custom socket तपासा.

ls -l /tmp/tmux-$(id -u)/ /tmp/pair 2>/dev/null

Server reboot झाला का?

uptime -s

इतरांना detach करून attach.

tmux attach -d -t migrate

screen साठी.

screen -ls; screen -d -r NAME

17. Lab 1: Disconnect टिकवा

हे का लागतं?

tmux मधे long job सुरू, detach, logout, परत login आणि reattach करून चालू आहे ते बघा.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

Session सुरू.

tmux new -s lab

Output:

[lab] 0:bash*

Long counter.

for i in $(seq 1 600); do echo tick $i; sleep 1; done

Output:

tick 1
tick 2

Detach आणि SSH exit.

Ctrl+b d ; exit

Output:

[detached (from session lab)]

Reconnect आणि list.

ssh ec2-user@SERVER; tmux ls

Output:

lab: 1 windows (created Sun Oct 25 15:00:00 2026)

Reattach आणि साफ.

tmux attach -t lab   (watch ticks)   then Ctrl+c; exit

Output:

tick 143

18. Lab 2: Panes, copy mode, config आणि screen

हे का लागतं?

Config set करा, panes split, scrollback मधून error copy, मग screen ने detach/attach परत.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

Config.

printf 'set -g mouse on\nset -g history-limit 20000\nbind | split-window -h\n' > ~/.tmux.conf

Output:

(no output)

नवं session आणि split.

tmux new -s p2   then Ctrl+b |

Output:

(two panes side by side)

Error बनवा आणि शोधा.

ls /nope   then Ctrl+b [  ?nope Enter  Space ... Enter  Ctrl+b ]

Output:

ls: cannot access '/nope': No such file or directory

screen round trip.

screen -S s1   then Ctrl+a d ; screen -ls ; screen -r s1

Output:

	5120.s1	(Detached)

साफ.

exit ; tmux kill-session -t p2

Output:

(no output)

Ravindra Bagale's Tip

Make it a habit: anything that takes more than five minutes on a server runs inside tmux. Name the session after the job (tmux new -s migrate), so when you come back after a network drop you just type tmux attach -t migrate.

19. नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

प्र. tmux की screen?

नव्या कामासाठी tmux (panes, scripting, active development). फक्त तोच पर्याय असेल तिथे screen ठीक.

प्र. tmux server reboot टिकतो?

नाही. Sessions memory मधे. tmux-resurrect सारखे plugins layouts restore करतात.

प्र. tmux vs nohup?

nohup एक command जिवंत ठेवतो पण interact करता येत नाही; tmux पूर्ण interactive terminal.

प्र. Scroll कसं?

Ctrl+b [ मग PgUp, किंवा set -g mouse on.

प्र. Prefix Ctrl+a करता येईल?

हो: set -g prefix C-a; unbind C-b; bind C-a send-prefix.

प्र. tmux laptop वर की server वर?

Server वर, म्हणजे SSH तुटलं तरी काम टिकतं.

प्र. सगळं कसं बंद?

प्रत्येक pane मधे exit, किंवा tmux kill-server.

प्र. दोघे एक session वापरू शकतात?

हो, त्याच session ला attach; read-only साठी -r.

20. मुलाखत प्रश्न आणि उत्तरं

Beginner level

प्र. tmux का?

Disconnect नंतर sessions जिवंत ठेवणं आणि terminal split.

प्र. नावाचं session?

tmux new -s NAME.

प्र. Detach?

Ctrl+b d.

प्र. Reattach?

tmux attach -t NAME.

Mid level level

प्र. Panes split?

Ctrl+b % डावी/उजवी, Ctrl+b " वर/खाली.

प्र. tmux मधे scroll back?

Copy mode Ctrl+b [ किंवा mouse on.

प्र. Detached session मधे job?

tmux new -d -s NAME 'cmd'.

प्र. screen equivalents?

screen -S, Ctrl+a d, screen -ls, screen -r.

Senior level

प्र. Long job साठी tmux की systemd service?

Interactive किंवा one-off: tmux. Restart, reboot टिकणं किंवा monitoring हवं: systemd.

प्र. Contractor शी terminal securely share कसा?

Group perms सह वेगळा socket, read-only attach, आणि audit; नंतर socket काढा.

प्र. Dev workspace automate?

has-session, new -d, split-window, send-keys, select-layout सह script, किंवा tmuxinator.

प्र. Nested tmux problem का?

Prefix conflicts आणि गोंधळ; आतल्यासाठी वेगळा prefix किंवा switch-client.

घरी करून बघा

'dev' tmux session तीन panes सह बनवणारी script लिहा: shell, top, आणि log चा tail -f. दोनदा चालवा आणि duplicate बनत नाही याची खात्री करा.
Practice: session सुरू, detach, terminal बंद, नवीन उघडून reattach. screen ने परत करा.

सराव Tasks

या scenario बद्दल

Nairobi Ride हा नैरोबी मधला वाहतूक व्यवसाय आहे. Wanjiru Kamau त्यांचं IT व cloud काम पाहतात. त्यांचे पैसे KES मध्ये मोजले जातात आणि AWS resources af-south-1 Region मध्ये चालतात. खालच्या tasks मध्ये तुम्ही या lesson मध्ये शिकलेलं वापरून त्यांची खरी कामं करता. सगळी नावं, account IDs, IP addresses व numbers सरावासाठी काल्पनिक आहेत.

0 / 17