Linux Complete Interview Pack 1: Beginner, Mid आणि Senior Level साठी 300 Linux Interview प्रश्न आणि उत्तरं

Linux हा free, open-source operating system kernel आहे, 1991 मधे Linus Torvalds ने पहिल्यांदा लिहिला. GNU tools आणि इतर software सोबत तो पूर्ण OS (distribution) बनतो, जो servers, phones (Android), cloud आणि embedded devices वर वापरला जातो.

Kernel CPU, memory, devices आणि processes manage करतो. Distribution (RHEL, Ubuntu, Debian, Amazon Linux) kernel सोबत shell, libraries, package manager, installer आणि default configs एकत्र देतं.

Server साठी: RHEL, Rocky Linux, AlmaLinux, CentOS Stream, Ubuntu Server, Debian, SUSE, Amazon Linux. Desktop: Ubuntu, Fedora, Linux Mint. Containers: Alpine.

Shell हा program आहे जो तुमच्या commands वाचतो आणि kernel ला चालवायला सांगतो. bash, sh (dash), zsh आणि fish हे common shells. echo $SHELL तुमचा login shell दाखवतो.

सगळं / (root) पासून सुरू होतं. /etc मधे config, /var मधे logs सारखा बदलणारा data, /home मधे users चे folders, /root म्हणजे root चं home, /bin आणि /usr/bin मधे commands, /tmp temporary, /dev मधे device files, /proc आणि /sys kernel चे virtual views, /boot मधे kernel आणि bootloader files, /opt मधे add-on software.

Absolute path / पासून सुरू होतो, उदा. /var/log/messages. Relative path current folder पासून, उदा. logs/app.log किंवा ../conf.

pwd (print working directory) चालवा.

ls -la सगळ्या files (dot ने सुरू होणाऱ्या सह) long format मधे permissions, owner, size आणि time सोबत दाखवतो. Human sizes साठी -h आणि time ने sort साठी -t.

mkdir -p a/b/c सगळे missing parent folders बनवतो आणि आधीच असतील तर fail होत नाही.

cp -r src dst recursively copy करतो. cp -a permissions, owners, times आणि links पण ठेवतो, म्हणून backups साठी चांगला.

mv old new rename करतो. mv file /dir/ move करतो. Overwrite आधी विचारायला mv -i.

rm -r dir ती आणि आतलं सगळं काढतो. rm -rf prompts शिवाय force करतो; path दोनदा तपासा कारण recycle bin नाही. rmdir फक्त रिकामे folders काढतो.

less file ने scroll, /word ने search आणि q ने quit. cat सगळं एकदम print करतो, head सुरुवात आणि tail शेवट दाखवतो.

tail -f /var/log/app.log नव्या lines print करत राहतो. tail -F log rotation नंतरही file follow करतो.

File नसेल तर रिकामी file बनवतो, किंवा असलेल्या file चा modified time update करतो.

Hard link म्हणजे त्याच inode चं दुसरं नाव, म्हणून original नाव delete केलं तरी चालतो, पण file systems पार करू शकत नाही किंवा directories ला point करू शकत नाही. Soft (symbolic) link path ठेवतो; file systems पार करू शकतो पण target काढला तर तुटतो. ln आणि ln -s ने बनवा.

Inode म्हणजे file चा metadata ठेवणारा record: type, permissions, owner, size, timestamps आणि data block pointers. File name directory entry मधे असतं, inode मधे नाही. ls -i inode numbers आणि df -i inode usage दाखवतो.

find / -name 'nginx.conf' 2>/dev/null tree मधे शोधतो. locate nginx.conf fast आहे पण updatedb ने update होणारा database वापरतो.

grep -rn 'error' /var/log recursively शोधतो आणि line numbers दाखवतो. Case ignore साठी -i आणि फक्त file names साठी -l.

wc file तिन्ही दाखवतो. wc -l फक्त lines मोजतो, जो grep error app.log नंतर wc -l सारख्या pipelines मधे common आहे.

man ls ls चं manual page उघडतो. आत /word ने search करा. ls --help छोटा summary देतो आणि man -k keyword सगळ्या manuals मधे शोधतो.

history आधीच्या commands दाखवतो. !! शेवटची repeat करतो, !42 entry 42 चालवतो आणि Ctrl+R interactively history शोधतो.

> output file मधे लिहितो आणि जुना content बदलतो. >> file च्या शेवटी जोडतो.

Pipe (|) एका command चा output पुढच्या command ला input म्हणून पाठवतो, उदा. ps aux | grep nginx.

diff a b line differences दाखवतो, diff -u unified patch style देतो, cmp bytes तपासतो, आणि md5sum किंवा sha256sum checksums compare करतात.

पहिले तीन (rwx) owner साठी: read, write, execute. पुढचे तीन (r-x) group साठी: read आणि execute. शेवटचे तीन (r--) others साठी: फक्त read. Numbers मधे 754.

r=4, w=2, x=1, प्रत्येक class साठी बेरीज. 644 म्हणजे rw-r--r-- (normal file), 755 म्हणजे rwxr-xr-x (scripts आणि folders), 600 म्हणजे rw------- (private keys), 700 म्हणजे rwx------ (private folder).

Directory वर x म्हणजे cd ने आत जाता येतं आणि आतल्या files पर्यंत पोचता येतं. r ने names list करता येतात, आणि w ने entries create, delete किंवा rename करता येतात.

chmod 640 file numbers set करतो. chmod u+x script.sh owner ला execute जोडतो. chmod -R g+w dir पूर्ण tree बदलतो.

chown user file, chown user:group file, किंवा tree साठी chown -R app:app /srv/app. chgrp फक्त group बदलतो.

umask नव्या files मधून permissions काढतो. umask 022 ने नव्या files ना 644 आणि folders ना 755 मिळतात. 027 ने others ना काहीच नाही.

useradd -m -s /bin/bash asha home folder आणि shell सह user बनवतो. passwd asha password set करतो. Debian वर adduser asha friendly wrapper आहे.

usermod -aG docker asha group जोडतो. -a शिवाय user इतर secondary groups मधून निघतो. नवा group मिळायला user ने परत login करावं लागतं.

/etc/passwd मधे user name, UID, GID, home आणि shell. /etc/shadow मधे password hashes आणि ageing, फक्त root वाचू शकतो. /etc/group मधे groups.

0. UID 0 असलेल्या कोणत्याही account ला पूर्ण root power असते, म्हणून audits मधे extra UID 0 accounts तपासा.

su दुसऱ्या user वर (default root) switch करतो आणि त्या user चा password लागतो. sudo तुमच्याच password ने एक command root म्हणून चालवतो आणि log होतो, आणि /etc/sudoers मधले rules कोण काय करू शकतो ते ठरवतात.

visudo वापरा. Save आधी syntax तपासतो, म्हणून typo मुळे सगळे lock out होत नाहीत. Extra rules /etc/sudoers.d/ मधल्या files मधे ठेवा.

whoami user name दाखवतो. id UID, GID आणि सगळे groups दाखवतो. groups फक्त group names.

usermod -L user किंवा passwd -l user password lock करतो. chage -E 0 user account expire करतो. Shell /sbin/nologin केला तर interactive logins बंद.

userdel -r user account, home folder आणि mail spool काढतो. लागल्यास आधी home चा backup घ्या.

/tmp सारख्या folder वर (permissions 1777, t म्हणून दिसतो), सगळे लिहू शकत असले तरी users फक्त स्वतःच्या files delete करू शकतात.

SUID (4xxx, owner x मधे s) program ला त्याच्या owner म्हणून चालवतो, जसं passwd root म्हणून चालतो. Program वर SGID (2xxx) group सह चालवतो; folder वर नव्या files folder चा group घेतात, team च्या shared folders साठी उपयोगी.

chage -l user last change, expiry आणि warning days दाखवतो. chage -M 90 user दर 90 दिवसांनी change force करतो.

who आणि w logged-in users दाखवतात; w ते काय चालवतात आणि load पण दाखवतो. last login history आणि lastb failed logins दाखवतो.

Service साठी account (nginx किंवा mysql सारखा), कमी UID, password नाही आणि बहुतेक nologin shell. useradd -r -s /sbin/nologin app ने बनवा.

Access Control Lists owner, group आणि others पलीकडे extra users किंवा groups ना permissions देतात. setfacl -m u:ravi:rw file access देतो आणि getfacl file दाखवतो. ls -l मधे permission string नंतर + म्हणजे ACL आहे.

chsh -s /bin/zsh user किंवा usermod -s /bin/zsh user. Shell /etc/shells मधे असायला हवा.

Template folder. useradd -m चालल्यावर याच्या files (.bashrc सारख्या) प्रत्येक नव्या user च्या home मधे copy होतात.

एक चुकीची command system बिघडवू शकते, आणि malware किंवा चुकांना पूर्ण power मिळते. Normal user वापरा आणि गरज असेल तेव्हाच sudo, जो audits साठी log पण होतो.

Program चं चालू instance. प्रत्येकाला PID, parent (PPID), owner, memory आणि running किंवा sleeping सारखी state असते.

ps aux सगळ्या CPU आणि memory सह दाखवतो. ps -ef parent PID दाखवतो. top आणि htop live दाखवतात. pgrep nginx नावाने PIDs देतो.

kill PID SIGTERM (15) पाठवतो म्हणजे program cleanup करू शकतो. kill -9 PID SIGKILL पाठवतो जो catch होत नाही; शेवटी वापरा. pkill name आणि killall name नावाने चालतात.

Kernel ने सुरू केलेला पहिला user-space process. Modern systems वर तो systemd; तो services सुरू करतो आणि orphan processes दत्तक घेतो.

Foreground job terminal धरून ठेवतो. Background ला चालवायला & लावा, pause साठी Ctrl+Z, background मधे resume साठी bg, परत आणायला fg, आणि list साठी jobs.

nohup cmd & hangup signal ignore करतो आणि output nohup.out मधे लिहितो. tmux किंवा screen पूर्ण session ठेवतात. खऱ्या services साठी systemd unit वापरा.

Uptime आणि load average, task counts, CPU split (us, sy, id, wa), memory आणि swap, मग CPU ने sort केलेल्या processes. Memory ने sort साठी M, CPU साठी P, kill साठी k आणि quit साठी q.

1, 5 आणि 15 minutes मधे CPU किंवा disk साठी चालू किंवा थांबलेल्या tasks ची सरासरी संख्या. CPU cores (nproc) शी compare करा; 4 cores वर load 4 म्हणजे पूर्ण busy.

nice -n 10 cmd कमी priority ने सुरू करतो. renice -n 5 -p PID चालू process बदलतो. Values -20 (सगळ्यात जास्त) ते 19 (सगळ्यात कमी); priority वाढवणं फक्त root करू शकतो.

Repositories मधून software त्याच्या dependencies सह install, update आणि remove करणारा tool. RHEL family rpm packages सह dnf (किंवा yum) वापरते; Debian आणि Ubuntu deb packages सह apt.

RHEL: dnf install nginx आणि dnf remove nginx. Ubuntu: apt update मग apt install nginx आणि apt remove nginx (apt purge config पण काढतो).

RHEL वर rpm -q nginx किंवा dnf list installed nginx. Ubuntu वर dpkg -l nginx किंवा apt list --installed.

RHEL वर rpm -qf /usr/sbin/nginx, Debian वर dpkg -S /usr/sbin/nginx. dnf provides '*/semanage' missing command कोणता package देतो ते शोधतो.

बहुतेक distributions वरची init system आणि service manager. तो services parallel मधे सुरू करतो, cgroups मधे track करतो, failure ला restart करतो, logs (journald), timers, mounts आणि targets handle करतो.

systemctl start nginx, systemctl stop nginx, systemctl restart nginx, systemctl status nginx. Service support करत असेल तर reload connections न तोडता config परत वाचतो.

systemctl enable nginx boot link बनवतो. systemctl enable --now nginx एकदम enable आणि start करतो. disable तो काढतो आणि is-enabled तपासतो.

journalctl -u nginx त्या unit चे logs दाखवतो. Follow साठी -f, या boot साठी -b, window साठी --since '1 hour ago', आणि फक्त errors साठी -p err.

/var/log खाली: general logs साठी messages किंवा syslog, logins आणि sudo साठी secure किंवा auth.log, kernel messages साठी dmesg, आणि nginx/ आणि httpd/ सारखे app folders.

cat /etc/os-release distribution आणि version दाखवतो. uname -r kernel version दाखवतो आणि hostnamectl दोन्ही आणि hostname दाखवतो.

uptime system किती वेळ चालू आहे आणि load average दाखवतो. uptime -p friendly form मधे दाखवतो.

crontab -e करून 30 2 * * * /opt/backup.sh सारखी line टाका, रोज 02:30 ला चालेल. पाच fields म्हणजे minute, hour, day of month, month आणि day of week.

at 22:00 मग command type करून Ctrl+D. atq jobs दाखवतो आणि atrm एक काढतो. atd service चालू हवी.

free -h total, used, free आणि available memory आणि swap दाखवतो. free नाही तर available बघा, कारण Linux spare RAM cache साठी वापरतो.

df -h प्रत्येक mounted file system ची space दाखवतो. du -sh /var/log एक folder किती वापरतो ते दाखवतो, आणि du -h --max-depth=1 / मोठे folders शोधायला मदत करतो.

tar -czf backup.tgz dir gzip archive बनवतो आणि tar -xzf backup.tgz extract करतो. List साठी -tzf. zip आणि unzip .zip files साठी; gzip आणि gunzip single files साठी.

ip a (ip addr show) interfaces आणि addresses दाखवतो. hostname -I फक्त IPs दाखवतो. ifconfig हा net-tools मधला जुना tool.

ping -c 4 host चार ICMP echo requests पाठवतो. Reply नाही म्हणजे firewall ने ICMP block केलं असू शकतं, म्हणून खरा port पण test करा.

ss -tulpn process सह TCP आणि UDP listening sockets दाखवतो. netstat -tulpn जुना पर्याय.

nc -zv host 443, किंवा curl -v telnet://host:443, किंवा timeout 3 bash -c 'echo > /dev/tcp/host/443'. Install असेल तर telnet host 443 पण चालतो.

Programs resolver ला विचारतात, जो /etc/nsswitch.conf follow करतो: बहुतेक आधी /etc/hosts, मग /etc/resolv.conf मधले DNS servers (बहुतेक systemd-resolved मार्फत). dig name आणि nslookup name थेट DNS query करतात.

DNS override करणारे static name-to-IP mappings, DNS बदलण्याआधी नवा server test करायला उपयोगी.

ssh user@host. Key साठी -i key.pem, दुसऱ्या port साठी -p 2222. Fail झालं तर ssh -v debug details दाखवतो.

ssh-keygen -t ed25519 key pair बनवतो. ssh-copy-id user@host public key server वरच्या ~/.ssh/authorized_keys मधे टाकतो. ~/.ssh 700 आणि authorized_keys 600 ठेवा.

scp file user@host:/path एक file copy करतो; scp -r folders. rsync -avz src/ user@host:/dst/ फक्त बदल copy करतो आणि resume करू शकतो, म्हणून मोठ्या किंवा वारंवार copies साठी चांगला.

curl -O URL किंवा wget URL. curl -I URL फक्त headers दाखवतो, status codes तपासायला उपयोगी.

तुमच्या network बाहेर traffic पाठवणारा router. ip route तो default via line म्हणून दाखवतो.

hostnamectl set-hostname web01 कायमचा set करतो. Apps स्वतःचं नाव resolve करत असतील तर /etc/hosts पण update करा.

22 SSH, 25 SMTP, 53 DNS, 80 HTTP, 443 HTTPS, 3306 MySQL, 5432 PostgreSQL, 6379 Redis, 123 NTP, 389 LDAP, 2049 NFS.

TCP connection based, ordered आणि retransmits सह reliable (web, SSH, databases). UDP connectionless आणि जलद, delivery guarantee नाही (DNS queries, video, NTP).

traceroute host किंवा tracepath host प्रत्येक hop दाखवतो. mtr host ping आणि traceroute live एकत्र करतो.

firewall-cmd --state आणि firewall-cmd --list-all active zone, services आणि ports दाखवतात. Ubuntu वर ufw status तेच करतो.

firewall-cmd --permanent --add-port=8080/tcp मग firewall-cmd --reload. Known services साठी --add-service=http.

timedatectl local time, UTC, zone आणि NTP sync active आहे का ते दाखवतो. timedatectl set-timezone Asia/Kolkata zone बदलतो.

ssh -L 8080:db:5432 user@bastion local port 8080 ला bastion मार्फत db:5432 पर्यंत पोचवतो. -R उलटं करतो, आणि -D SOCKS proxy बनवतो.

ss -ltnp 'sport = :80' किंवा lsof -i :80 PID आणि program दाखवतो. fuser 80/tcp पण PID दाखवतो.

Network card चा hardware address (0a:1b:2c:3d:4e:5f सारखा), local network मधे वापरला जातो. ip link तो दाखवतो.

IP चा कोणता भाग network आहे ते सांगतो. 192.168.1.0/24 म्हणजे पहिले 24 bits network, म्हणजे 256 addresses (254 usable hosts).

Reboot साठी systemctl reboot किंवा shutdown -r now; shutdown -h +10 'maintenance' warning सह 10 minutes मधे halt करतो; shutdown -c cancel करतो.

CPU साठी lscpu, RAM साठी free -h, disks साठी lsblk, devices साठी lspci आणि lsusb, vendor आणि serial साठी dmidecode (root म्हणून).

Processes ना दिल्या जाणाऱ्या named values, PATH, HOME आणि LANG सारख्या. env किंवा printenv त्या दाखवतात, export NAME=value child processes साठी set करतो, आणि ~/.bashrc किंवा /etc/environment मधे कायमचं करता.

Commands शोधायला shell ज्या folders मधे बघतो त्यांची colon ने वेगळी list. echo $PATH ती दाखवतो, which cmd किंवा command -v cmd command कुठे सापडते ते दाखवतो, आणि export PATH=$PATH:/opt/tool/bin folder जोडतो.

lsblk block devices sizes आणि mount points सह tree म्हणून दाखवतो. fdisk -l आणि parted -l partition tables दाखवतात, आणि blkid UUIDs आणि file system types दाखवतो.

MBR 2 TB पर्यंत disks आणि 4 primary partitions support करतो. GPT खूप मोठ्या disks, default 128 partitions support करतो, backup header ठेवतो आणि UEFI boot साठी लागतो.

fdisk किंवा parted ने partition करा, मग mkfs.xfs /dev/sdb1 (किंवा mkfs.ext4), mkdir /data, mount /dev/sdb1 /data, आणि df -h /data ने तपासा.

/etc/fstab मधे UUID वापरून line टाका: UUID=... /data xfs defaults,nofail 0 0. मग reboot आधी mount -a ने test करा; fstab ची चुकीची line boot थांबवू शकते.

Device (UUID किंवा path), mount point, file system type, options (defaults, noatime, nofail), dump flag आणि fsck order (0 skip, 1 root, 2 others).

Logical Volume Manager disks (physical volumes) एका pool (volume group) मधे टाकतो आणि त्यातून flexible logical volumes कापतो. Repartition न करता volumes वाढवता येतात, disks add करता येतात आणि snapshots घेता येतात.

pvcreate /dev/sdb, vgcreate vgdata /dev/sdb, lvcreate -n lvapp -L 10G vgdata, mkfs.xfs /dev/vgdata/lvapp, मग mount करा. pvs, vgs आणि lvs ने तपासा.

lvextend -r -L +5G /dev/vgdata/lvapp volume आणि file system एकत्र वाढवतो (-r). -r शिवाय XFS साठी xfs_growfs /mount किंवा ext4 साठी resize2fs. VG full असेल तर आधी vgextend ने disk add करा.

नाही. XFS फक्त grow होते. Shrink साठी backup, लहान recreate आणि restore. ext4 shrink होते पण फक्त unmounted असताना.

दोन्ही journaling file systems. XFS RHEL default आहे, मोठ्या files आणि parallel I/O साठी चांगली scale होते, आणि shrink होत नाही. ext4 Debian आणि Ubuntu default आहे, offline shrink होते आणि खूप mature आहे.

RAM full झाल्यावर वापरली जाणारी disk space. Swap file add करा: fallocate -l 2G /swapfile, chmod 600 /swapfile, mkswap /swapfile, swapon /swapfile, आणि /etc/fstab मधे टाका. swapon --show swap दाखवतो.

vm.swappiness (0 ते 100) kernel किती लवकर swap करतो ते ठरवतो. Databases बहुतेक 1 ते 10 वापरतात म्हणजे memory RAM मधे राहते. sysctl vm.swappiness=10 ने set करा आणि /etc/sysctl.d/ मधे save करा.

Inodes full असू शकतात, बहुतेक sessions किंवा mail queue सारख्या लाखो छोट्या files मुळे. df -i तपासा, सगळ्यात जास्त files असलेला folder शोधा, आणि clean करा.

Delete केलेली file अजून एखाद्या process ने open ठेवली आहे, म्हणून space free होत नाही. lsof +L1 किंवा lsof | grep deleted ने शोधा आणि तो process restart करा, किंवा /proc/PID/fd/N मार्फत truncate करा.

आधी unmount करा. ext4 साठी fsck -f /dev/sdb1, XFS साठी xfs_repair /dev/sdb1. Root file system साठी rescue mode मधे boot करा.

RAID speed किंवा safety साठी disks एकत्र करतो. RAID 0 stripes (fast, safety नाही), RAID 1 mirror, RAID 5 parity सह stripe (एक disk fail चालतो), RAID 6 दोन failures चालतात, RAID 10 mirror आणि stripe. Linux वर software RAID mdadm वापरतो.

Volume ची point-in-time copy, lvcreate -s -n snap -L 2G /dev/vg/lv ने बनते. Consistent backups किंवा upgrade आधी quick rollback साठी वापरा; ती फक्त बदललेले blocks ठेवते, म्हणून पुरेशी space द्या.

nfs-utils install करा, मग mount -t nfs server:/export /mnt. fstab मधे server:/export /mnt nfs defaults,_netdev 0 0. showmount -e server exports दाखवतो.

प्रत्येक read वर access time update थांबवतो, writes कमी होतात आणि busy servers ना मदत होते. relatime (default) हा हलका मधला पर्याय.

find / -xdev -type f -size +500M -exec ls -lh {} + किंवा du -ah /var | sort -rh | head -20. ncdu interactive view देतो.

SCSI किंवा virtual disks साठी: echo '- - -' > /sys/class/scsi_host/host0/scan, किंवा rescan-scsi-bus.sh. Cloud NVMe disks वर नवं device बहुतेक आपोआप दिसतं; lsblk तपासा.

sda हे SATA, SAS किंवा SCSI disks चं नाव. nvme0n1 म्हणजे पहिल्या NVMe controller वरचा पहिला namespace, partitions nvme0n1p1. Names boots मधे बदलू शकतात, म्हणून fstab मधे UUIDs वापरा.

growpart /dev/nvme0n1 1 partition वाढवतो, मग xfs_growfs / किंवा resize2fs /dev/nvme0n1p1 file system वाढवतो. lsblk नवी size confirm करतो.

iostat -xz 2 (sysstat मधून) प्रत्येक device चा utilisation, await आणि queue दाखवतो. iotop कोणता process I/O करतो ते दाखवतो.

mount --bind /src /dst तोच folder दुसऱ्या path वर दाखवतो. Containers आणि chroot setups हे खूप वापरतात.

Firmware (BIOS किंवा UEFI) POST चालवतो आणि bootloader (GRUB2) load करतो. GRUB kernel आणि initramfs load करतो. Kernel drivers सुरू करतो, initramfs वापरून root file system mount करतो, मग PID 1 (systemd) सुरू करतो, जो default target गाठतो आणि services आणि login prompt सुरू करतो.

Kernel सोबत load होणारी छोटी temporary root file system. खरा root (LVM, RAID, encryption) शोधायला आणि mount करायला लागणारे drivers आणि tools त्यात असतात. RHEL वर dracut -f किंवा Ubuntu वर update-initramfs -u ने rebuild करा.

System state सांगणारे units चे groups, runlevels ऐवजी. multi-user.target म्हणजे runlevel 3 सारखं (text, network), graphical.target runlevel 5, rescue.target single user. systemctl get-default आणि set-default boot target manage करतात.

/etc/systemd/system/app.service बनवा ज्यात [Unit] Description आणि After=network.target, [Service] ExecStart=/opt/app/run, User=app, Restart=on-failure, आणि [Install] WantedBy=multi-user.target. मग systemctl daemon-reload आणि systemctl enable --now app.

Requires= dependency fail झाली तर unit fail किंवा stop करतो. Wants= soft dependency, दुसरा unit सुरू करतो पण तो fail झाला तरी फरक पडत नाही. दोन्ही order ठरवत नाहीत; त्यासाठी After= वापरा.

systemctl edit nginx /etc/systemd/system/nginx.service.d/override.conf मधे drop-in file उघडतो. फक्त तुमचे बदल तिथे जातात, म्हणून package updates ते overwrite करत नाहीत. systemctl cat nginx merged result दाखवतो.

systemctl --failed किंवा systemctl list-units --state=failed. मग का ते बघायला journalctl -u name -b, आणि जुन्या entries clear करायला systemctl reset-failed.

systemd-analyze total boot time दाखवतो, systemd-analyze blame start time ने units list करतो आणि systemd-analyze critical-chain slow path दाखवतो.

/var/log/journal बनवा (किंवा /etc/systemd/journald.conf मधे Storage=persistent) आणि systemd-journald restart करा. मग journalctl -b -1 मागचा boot दाखवतो.

journalctl --disk-usage तो दाखवतो. journalctl --vacuum-size=500M किंवा --vacuum-time=7d कमी करतो, आणि journald.conf मधलं SystemMaxUse= cap करतं.

रोज चालणारा tool जो /etc/logrotate.conf आणि /etc/logrotate.d/ मधल्या rules नुसार जुने logs rotate, compress आणि delete करतो. Options मधे daily, rotate 7, compress, missingok आणि app reload साठी postrotate. logrotate -d ने test करा.

create log rename करून नवी file बनवतो, म्हणून app ने ती परत open करायला हवी (signal किंवा reload). copytruncate copy करून त्याच जागी file रिकामी करतो, logs reopen न करू शकणाऱ्या apps साठी चालतो पण काही lines जाऊ शकतात.

Reboot, GRUB वर e दाबा, linux line ला rd.break जोडा, Ctrl+X दाबा. मग mount -o remount,rw /sysroot, chroot /sysroot, passwd root, SELinux साठी touch /.autorelabel, दोनदा exit.

RHEL वर grubby --update-kernel=ALL --args='param=value', किंवा /etc/default/grub मधे GRUB_CMDLINE_LINUX edit करून grub2-mkconfig -o /boot/grub2/grub.cfg (Ubuntu वर update-grub).

Kernel ring buffer दाखवतो: hardware detection, driver errors, disk errors, OOM kills आणि network link बदल. dmesg -T human times दाखवतो आणि journalctl -k journal सह तेच देतो.

Schedule वर matching service सुरू करणारा unit (name.timer), OnCalendar=daily किंवा OnBootSec=5min सारखा. तो journal मधे log करतो, Persistent=true ने missed runs भरून काढतो, आणि systemctl list-timers पुढचे runs दाखवतो.

systemctl mask name तिला /dev/null ला link करतो म्हणजे dependency म्हणूनही कोणी सुरू करू शकत नाही. unmask उलटं करतो. iptables आणि firewalld सारखे conflicts थांबवायला वापरा.

Unit किंवा drop-in मधे: MemoryMax=1G, CPUQuota=50%, TasksMax=200. systemd ते cgroups मार्फत लावतो. systemd-cgtop live usage दाखवतो.

Service error ने exit झाली, signal ने kill झाली किंवा timeout झाली तर systemd ती restart करतो. RestartSec= wait ठरवतो आणि StartLimitBurst= endless restart loops थांबवतो.

GRUB वर systemd.unit=rescue.target (basic system, root password) किंवा systemd.unit=emergency.target (फक्त root read-only mounted) जोडा. चालू system वरून systemctl isolate rescue.target.

Classic syslog daemon. तो logs घेतो (बहुतेक journald कडून forward) आणि /var/log/messages सारख्या files मधे लिहितो, आणि TCP किंवा UDP port 514 वर central server ला forward करू शकतो.

rsyslog मधे /etc/rsyslog.d/remote.conf मधे *.* @@logserver:514 (@@ TCP, @ UDP) टाका आणि rsyslog restart करा. अनेक teams त्याऐवजी Fluent Bit किंवा CloudWatch agent सारखे agents वापरतात.

rpm -q kernel त्या दाखवतो, grubby --default-kernel default दाखवतो आणि grubby --set-default /boot/vmlinuz-VERSION बदलतो.

modprobe name dependencies सह load करतो, lsmod loaded modules दाखवतो, modinfo name details दाखवतो आणि modprobe -r काढतो. /etc/modules-load.d/ मधल्या files boot ला load होतात.

sysctl -w net.ipv4.ip_forward=1 आत्ता बदलतो. Line /etc/sysctl.d/99-custom.conf मधे टाकून sysctl --system चालवा म्हणजे कायमचं. sysctl -a सगळे दाखवतो.

nmcli con mod eth0 ipv4.method manual ipv4.addresses 10.0.1.20/24 ipv4.gateway 10.0.1.1 ipv4.dns 10.0.0.2 मग nmcli con up eth0. nmtui menu देतो.

Ubuntu चा network config, /etc/netplan/ मधे YAML. File edit करा, netplan try (auto rollback) चालवा आणि मग netplan apply.

ip route add 10.20.0.0/16 via 10.0.1.1 आत्ता add करतो. कायमसाठी nmcli con mod eth0 +ipv4.routes '10.20.0.0/16 10.0.1.1' किंवा netplan मधला routes section.

tcpdump -i eth0 -nn port 443 packets live दाखवतो. Wireshark साठी save करायला -w file.pcap, एका host साठी host 10.0.1.5.

firewalld zones (public, internal, trusted) आणि services असलेला manager आहे, आणि connections न तोडता rules बदलतो. नव्या systems वर तो खाली nftables वापरतो. iptables हा जुना direct rule tool, INPUT आणि FORWARD सारख्या chains सह.

Rich rule वापरा: firewall-cmd --permanent --add-rich-rule='rule family=ipv4 source address=10.0.0.0/16 port port=5432 protocol=tcp accept' मग --reload. किंवा source zone मधे add करा.

/etc/ssh/sshd_config मधे: PermitRootLogin no, PasswordAuthentication no, keys वापरा, AllowUsers किंवा AllowGroups, MaxAuthTries 3, आणि शक्यतो non-default port. sshd -t ने test करा, मग systemctl reload sshd. Brute force साठी fail2ban add करा.

RHEL वरचं mandatory access control. प्रत्येक process आणि file ला label (context) असतो, आणि policy कोण काय access करू शकतो ते ठरवते, root साठी सुद्धा. Modes enforcing, permissive आणि disabled; getenforce आणि sestatus ते दाखवतात.

ls -Z आणि ausearch -m avc -ts recent ने तपासा. योग्य type set करा: semanage fcontext -a -t httpd_sys_content_t '/srv/web(/.*)?' मग restorecon -Rv /srv/web. SELinux disable करू नका.

semanage port -a -t http_port_t -p tcp 8081 port allowed type मधे add करतो. semanage port -l असलेले दाखवतो.

Policy च्या भागांसाठी on किंवा off switches, httpd_can_network_connect सारखे. getsebool -a ते दाखवतो आणि setsebool -P name on कायमचं set करतो.

SELinux चा Ubuntu आणि SUSE पर्याय. /etc/apparmor.d/ मधले path-based profiles enforce आणि complain modes सह वापरतो. aa-status ते दाखवतो.

Logs मधे वारंवार failures (SSH logins सारखे) बघून source IP ला firewall मधे काही वेळ ban करणारी service. /etc/fail2ban/jail.local मधे jails configure करा आणि fail2ban-client status sshd ने तपासा.

ss -tan state सह सगळे TCP connections दाखवतो. ss -tan state established | wc -l मोजतो आणि ss -s summary देतो.

TCP connection close करणारी बाजू late packets पकडायला ते थोडा वेळ ठेवते. Busy clients वर अनेक TIME_WAIT sockets normal आहेत; ports संपत असतील तर keepalive आणि connection pooling वापरा.

openssl s_client -connect host:443 -servername host chain दाखवतो. Expiry आणि name बघायला openssl x509 -noout -dates -subject ला pipe करा. curl -vI https://host पण दाखवतो.

HostName, User, Port, IdentityFile आणि ProxyJump सारखे per-host settings ठेवते, म्हणजे लांब command ऐवजी ssh prod चालतं.

Public subnet मधला hardened server, private servers मधे जायचा एकमेव मार्ग. ssh -J user@bastion user@private एका step मधे त्यामार्फत connect करतो.

dig +short example.com A IP देतो, dig @8.8.8.8 example.com specific resolver test करतो आणि getent hosts example.com system खरंच काय resolve करतं ते दाखवतो (/etc/hosts सह).

chronyd clock time servers शी sync ठेवतो. चुकीच्या time मुळे TLS certificates, Kerberos, log order आणि distributed databases बिघडतात. chronyc sources आणि chronyc tracking sync status दाखवतात.

दोन किंवा जास्त NICs एका logical link मधे एकत्र करणं, failover (active-backup) किंवा जास्त bandwidth (802.3ad LACP) साठी. nmcli con add type bond ने configure करा.

auditd rules नुसार events record करतो: auditctl -w /etc/passwd -p wa -k passwd_change writes वर लक्ष ठेवतो. ausearch -k passwd_change आणि aureport results दाखवतात. Rules /etc/audit/rules.d/ मधे ठेवा.

RHEL: dnf update --security किंवा dnf updateinfo list security. Ubuntu: unattended-upgrades security updates आपोआप handle करतो.

find / -xdev -perm -4000 -type f त्या दाखवतो. Known list शी compare करा; अनपेक्षित SUID binary backdoor असू शकते.

ss -tulpn चालवा आणि databases, Redis किंवा admin ports वर 0.0.0.0 किंवा [::] binds शोधा. त्यांना 127.0.0.1 किंवा private IP ला bind करा आणि firewall ने block करा.

us म्हणजे user code, sy kernel काम, wa disk I/O ची वाट, st म्हणजे VMs वर hypervisor ने घेतलेला steal time. जास्त wa म्हणजे storage, जास्त st म्हणजे noisy neighbour किंवा खूप लहान instance.

vmstat 2 दर 2 seconds ला दाखवतो: run queue (r), blocked (b), swap in आणि out (si, so), I/O (bi, bo) आणि CPU split. si आणि so शून्य नसतील तर memory pressure.

sysstat मधून, दर 10 minutes ला performance history record करतो. CPU साठी sar -u, memory sar -r, disks sar -d, network sar -n DEV, आणि मागच्या दिवसासाठी sar -f /var/log/sa/sa25.

Memory आणि swap संपल्यावर kernel system वाचवायला सगळ्यात जास्त oom_score असलेला process kill करतो. dmesg किंवा journalctl -k मधे Out of memory: Killed process lines दिसतात. oom_score_adj ने tune करा किंवा leak fix करा.

Exit झालेला पण parent ने exit status न वाचलेला process, Z किंवा defunct म्हणून दिसतो. तो CPU किंवा memory वापरत नाही, फक्त PID. Parent fix करा किंवा restart करा; zombie थेट kill होत नाही.

Uninterruptible sleep, बहुतेक disk किंवा NFS I/O ची वाट. I/O परत येईपर्यंत kill होत नाही. अनेक D processes CPU idle असला तरी load average वाढवतात.

Process करत असलेले system calls दाखवतो. strace -p PID चालू process ला attach करतो, strace -f children follow करतो, strace -e trace=open,connect filter करतो. Missing files किंवा अडकलेले network calls शोधायला उत्तम.

Open files दाखवतो, ज्यात Linux वर sockets आणि pipes पण येतात. एका process साठी lsof -p PID, port साठी lsof -i :443, file कोणी धरली आहे त्यासाठी lsof /var/log/app.log.

Open files (-n) आणि processes (-u) सारख्या per-process limits. ulimit -a त्या दाखवतो. Login sessions साठी /etc/security/limits.conf मधे, services साठी systemd unit मधे LimitNOFILE= ने कायमचे set करा.

Process ने file descriptor limit गाठली, बहुतेक leaking connections किंवा 1024 च्या कमी default मुळे. ls /proc/PID/fd | wc -l आणि cat /proc/PID/limits तपासा, मग LimitNOFILE वाढवा आणि leaks fix करा.

ps aux --sort=-%mem | head किंवा top मग M दाबा. smem fair proportional view देतो. Shared memory प्रत्येक process च्या RSS मधे मोजली जाते हे लक्षात ठेवा.

File data cache करायला वापरली जाणारी spare RAM. free मधे buff/cache म्हणून दिसते आणि apps ना memory लागल्यावर सोडली जाते, म्हणूनच free पेक्षा available जास्त महत्त्वाचं.

Shebang, #!/bin/bash किंवा #!/usr/bin/env bash सारखी. File थेट execute केल्यावर कोणता interpreter चालवायचा ते kernel ला सांगते.

-e failing command वर exit, -u unset variables वर error, आणि pipefail pipeline चा कोणताही भाग fail झाला तर pipeline fail करतो. एकत्र ते errors नंतर scripts ना शांतपणे पुढे जाण्यापासून थांबवतात.

echo $? तो दाखवतो. 0 म्हणजे success आणि इतर कोणताही number म्हणजे failure. if cmd; then ... थेट test करतो.

$0 script name, $1 पहिला argument, $# arguments ची संख्या आणि "$@" सगळे arguments वेगळे words म्हणून (नेहमी quote करा).

while IFS= read -r line; do echo "$line"; done < file. IFS= spaces ठेवतो आणि -r backslashes ठेवतो.

cmd > out.log 2>&1 किंवा bash मधे cmd &> out.log. Order महत्त्वाचा: 2>&1 file redirect नंतरच यायला हवं.

awk '{print $2}' file. CSV साठी awk -F, '{print $2}' file किंवा cut -d, -f2 file.

sed -i 's/old/new/g' file जागेवर edit करतो. Backup ठेवायला sed -i.bak आणि आधी -i शिवाय test करा.

awk '{print $1}' access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head सगळ्यात busy clients दाखवतो.

ssh सह loop: for h in $(cat hosts); do ssh "$h" uptime; done. खऱ्या fleets साठी Ansible (ansible all -m ping), pssh किंवा SSM Run Command वापरा.

Soft limit आत्ता लागू असते आणि user ती hard limit पर्यंत वाढवू शकतो. Hard limit फक्त root वाढवू शकतो. ulimit -Sn आणि ulimit -Hn दोन्ही दाखवतात.

Locally top, htop, vmstat, iostat, sar, ss आणि journalctl. Fleets साठी Prometheus with node_exporter आणि Grafana, Zabbix, Nagios, Datadog किंवा CloudWatch, CPU, memory, disk, inodes आणि service health वर alerts सह.

last -x reboot shutdown reboot times दाखवतो, journalctl --list-boots मग journalctl -b -1 -e मागच्या boot चा शेवट दाखवतो, आणि logs मधे kernel panic, OOM, watchdog किंवा planned update शोधा.

Shell line वाचून parse करतो, aliases आणि globs expand करतो, PATH मधून ls शोधतो, child बनवायला fork() call करतो, child /usr/bin/ls load करायला execve() call करतो, kernel binary आणि libraries map करतो, ls folder वाचायला openat आणि getdents64 आणि print साठी write सारखे system calls करतो, मग exit होतो, आणि shell चा wait() exit status घेतो.

Kernel साठी दोन्ही tasks, clone() ने बनतात. Threads त्यांच्या process चं address space, open files आणि signal handlers share करतात; processes ना वेगळी memory असते. ps -eLf किंवा top -H threads दाखवतो.

Control groups processes च्या groups साठी CPU, memory, I/O आणि process counts limit आणि account करतात. systemd आणि container runtimes ते वापरतात. cgroup v2 म्हणजे /sys/fs/cgroup खाली एक unified tree.

Process ला PIDs, network, mounts, hostname (UTS), IPC, users आणि cgroups चं स्वतःचं view देणारी kernel features. Containers म्हणजे namespaces आणि cgroups असलेले processes. lsns त्या दाखवतो आणि nsenter आत जातो.

प्रत्येक process ला pages (बहुतेक 4 KB) मधे विभागलेलं स्वतःचं virtual address space दिसतं. MMU page tables मार्फत pages physical RAM ला map करतो; नसलेली pages page faults आणतात जे disk मधून load करतात किंवा memory allocate करतात. यामुळे isolation, overcommit, shared libraries आणि swap शक्य होतात.

4 KB ऐवजी 2 MB किंवा 1 GB ची pages, Oracle, SAP HANA किंवा DPDK सारख्या मोठ्या memory apps साठी TLB misses कमी करतात. Static huge pages vm.nr_hugepages ने set होतात. Transparent Huge Pages automatic आहेत, पण latency spikes मुळे अनेक databases THP बंद करायला सांगतात.

Linux processes ना असलेल्या पेक्षा जास्त virtual memory allocate करू देतो, सगळी वापरली जाणार नाही असं गृहीत धरून. vm.overcommit_memory=0 heuristic, 1 नेहमी allow, 2 overcommit_ratio सह strict. खरा वापर RAM आणि swap पेक्षा जास्त झाला की OOM killer काम करतो.

Load मधे D state tasks पण मोजले जातात. vmstat मधे b आणि wa, disk await आणि util साठी iostat -x, blocked tasks साठी ps -eo stat,pid,cmd | grep '^D', आणि NFS किंवा storage latency तपासा. Fix बहुतेक storage मधे असतो, CPU मधे नाही.

प्रत्येक resource (CPU, memory, disk, network) साठी Utilisation, Saturation आणि Errors तपासा. Brendan Gregg ची quick checklist, incidents मधे random guessing टाळते.

Linux profiler. perf top hot functions live दाखवतो, perf record -g -p PID मग perf report call stacks दाखवतो, आणि perf stat CPU events मोजतो. perf data वरून flame graphs बनतात.

Kernel मधे छोटे programs safely चालवायचा मार्ग. bcc आणि bpftrace चे execsnoop, opensnoop, biolatency आणि tcpretrans सारखे tools कमी overhead सह खोल visibility देतात; Cilium आणि Falco networking आणि security साठी तो वापरतात.

Disk requests चा क्रम ठरवतात. Modern multi-queue पर्याय none (NVMe साठी उत्तम), mq-deadline (SSD आणि virtual disks साठी चांगला default), bfq (desktop fairness) आणि kyber. /sys/block/sda/queue/scheduler मधून बघा आणि बदला.

throughput-performance, latency-performance, virtual-guest किंवा postgresql सारखे tuning profiles लावणारी RHEL service. tuned-adm list, tuned-adm active आणि tuned-adm profile NAME त्या manage करतात.

Accept queues साठी net.core.somaxconn आणि tcp_max_syn_backlog, outgoing ports साठी net.ipv4.ip_local_port_range, अनेक छोट्या connections साठी tcp_tw_reuse, descriptors साठी fs.file-max आणि LimitNOFILE, आणि packet bursts साठी netdev_max_backlog. एका वेळी एक बदला आणि measure करा.

System थांबवणारा fatal kernel error. kdump (crashkernel= boot parameter आणि kdump service) configure करा म्हणजे /var/crash मधे vmcore save होतो, मग crash tool ने analyse करा किंवा vendor ला पाठवा.

Kernel सांगतो की CPU 20 seconds पेक्षा जास्त kernel code मधे अडकला (soft lockup) किंवा task 120 seconds पेक्षा जास्त D state मधे आहे (hung task). कारणं storage stalls, driver bugs किंवा overloaded hypervisor.

Multi-socket servers वर memory प्रत्येक CPU socket ला जोडलेली असते; local access remote पेक्षा जलद. numactl --hardware nodes दाखवतो, numastat misses दाखवतो आणि numactl --cpunodebind process bind करतो. Databases ना NUMA-aware settings लागू शकतात.

VSZ म्हणजे map केलेली total virtual memory. RSS shared pages सह वापरलेली physical memory. PSS shared pages वापरणाऱ्यांमधे वाटतो, म्हणून PSS ची बेरीज खरी total. smem आणि /proc/PID/smaps_rollup PSS दाखवतात.

वेळेनुसार RSS track करा (ps किंवा sar), वाढणारे regions साठी /proc/PID/smaps बघा, language tool वापरा (pmap, valgrind, Java साठी jmap, Python साठी tracemalloc) आणि bug fix होईपर्यंत short-term fix म्हणून MemoryMax set करा आणि schedule वर restart करा.

fork() current process ची copy बनवतो (copy-on-write). exec() त्याच PID मधे current program नव्या program ने बदलतो. Commands चालवायला shells fork मग exec वापरतात.

fork नंतर parent आणि child एकच memory pages share करतात जोपर्यंत एखादा लिहित नाही, तेव्हाच ते page copy होतं. यामुळे fork जलद होतो आणि memory वाचते.

Signals म्हणजे process ला छोटे async messages: SIGTERM थांबायला सांगतो, SIGKILL force करतो, SIGHUP बहुतेक reload, SIGINT म्हणजे Ctrl+C, SIGCHLD parent ला child संपल्याचं सांगतो. SIGKILL आणि SIGSTOP सोडून processes बहुतेक catch किंवा ignore करू शकतात.

Kernel आणि process data दाखवणारी virtual file system. Process साठी /proc/PID/status, cmdline, fd, limits आणि environ; /proc/meminfo, cpuinfo, loadavg, mounts आणि tunables साठी /proc/sys.

Reboot न करता critical security fixes लावायला RHEL वर kpatch किंवा Ubuntu वर Canonical Livepatch वापरा. पूर्ण नवा kernel load करायला नंतर maintenance window मधे reboot करावा लागतो.

Minor fault आधीच memory मधे असलेलं page map करतो (shared library किंवा cache सारखं). Major fault ला page load करायला disk I/O लागतो, जो slow आहे. अनेक major faults म्हणजे memory pressure.

आत आणि बाहेरून curl -w timings ने symptom confirm करा. Server वर uptime, top, free, df, iostat आणि ss -s तपासा. Errors आणि slow requests साठी web आणि app logs वाचा, database (slow log, connections), DNS आणि recent deploys तपासा. सापडलेला bottleneck fix करा, status कळवा, आणि post-mortem लिहा.

Network: ping, nc -zv host 22, security groups किंवा firewall. Service: cloud console किंवा serial console वापरून sshd status आणि logs तपासा. Auth: key errors साठी ssh -v, ~/.ssh वरचे permissions, full disk, बदललेली host key, किंवा fail2ban bans. Host up आहे का तेही तपासा.

du -xh --max-depth=1 / | sort -h ने वाढ शोधा, /var/log, /tmp, core dumps, जुने kernels आणि package cache तपासा. lsof +L1 ने deleted-but-open files तपासा. Safely clean करा (मोठे logs truncate, journal vacuum, dnf clean all), मग logrotate, alerts किंवा मोठ्या disk ने कारण fix करा.

Emergency mode मधे boot करा (किंवा cloud rescue instance वापरा), mount -o remount,rw / ने root rw remount करा, चुकीची line fix किंवा comment करा, UUIDs आणि nofail वापरा, mount -a ने test करा आणि reboot.

systemctl status आणि journalctl -u name -n 50 तपासा, app च्या स्वतःच्या check ने config test करा (nginx -t, httpd -t, sshd -t), file permissions, SELinux denials आणि port conflicts तपासा, मग गरज असेल तर शेवटच्या चांगल्या config वर roll back करा.

Process शोधायला top किंवा pidstat 1, thread साठी top -H -p PID, hot code साठी perf top किंवा language profiler (Java साठी jstack, Python साठी py-spy). Deploy नंतरचे loops, crypto miners, किंवा traffic spike तपासा. renice किंवा limits फक्त तात्पुरते.

vmstat si आणि so ने confirm करा, RSS ने सगळ्यात मोठे users शोधा, leaks किंवा खूप मोठी cache setting (JVM heap किंवा DB buffer सारखी) तपासा, आणि RAM वाढवा किंवा memory कमी करा. खरा fix झाल्यावरच swappiness कमी करा.

App host वरून: name resolve करा (getent hosts), port test करा (nc -zv db 5432), firewall आणि security groups तपासा, database listen address आणि max connections तपासा, client (psql किंवा mysql) ने credentials test करा, आणि app आणि DB दोन्ही logs वाचा.

dig थेट DNS शी बोलतो पण apps nsswitch मार्फत system resolver वापरतात. /etc/nsswitch.conf, /etc/hosts, systemd-resolved (resolvectl status), search domains, IPv6 AAAA issues, आणि JVM TTL सारखं app-level DNS caching तपासा.

crond चालू आहे, cron log (journalctl -u crond किंवा /var/log/cron), crontab syntax आणि user, script executable आहे, full paths वापरते (cron चा PATH खूप छोटा असतो), आणि % signs escaped आहेत ते तपासा. Errors बघायला output log मधे redirect करा.

SELinux किंवा AppArmor labels, ACLs, parent folder ला x नाही, file system read-only किंवा noexec mounted, immutable attributes (lsattr i दाखवतो), re-login होईपर्यंत चुकीचा group, किंवा NFS root squash.

तो I/O ची वाट बघत D state मधे आहे (बहुतेक NFS किंवा failing disk) किंवा तो zombie आहे ज्याला parent ने reap केलं नाही. Storage fix करा, NFS -f किंवा -l ने unmount करा, किंवा parent restart करा; कधी फक्त reboot नेच clear होतं.

Logs क्रम सोडतात, TLS आणि token checks fail होतात, आणि clusters split होऊ शकतात. timedatectl आणि chronyc tracking तपासा, chronyd enabled आहे आणि UDP 123 वर NTP पर्यंत पोचतो याची खात्री करा, आणि AWS वर 169.254.169.123 सारखा cloud provider चा time source वापरा.

Hardware failure समजा: smartctl -a तपासा, traffic दुसरीकडे वळवा, शक्य असेल तर backup किंवा snapshot घ्या, disk (किंवा cloud मधे instance) बदला आणि RAID rebuild करा. Failing disk वर वारंवार fsck चालवू नका.

GRUB menu मधे आधीचा kernel निवडा, boot करा, मग grubby ने तो default करा आणि investigate करा (missing driver, initramfs issue). चुकीचा kernel काढा किंवा fix करा आणि किमान दोन kernels installed ठेवा.

Remote बाजूने close केलं पण तुमच्या application ने socket close केलं नाही, हा application bug आहे (close नाही किंवा अडकलेले threads). आत्ता restart ने मदत होते, पण code fix व्हायला हवा.

auditd ने watch केली असेल तर ausearch -f path user आणि command दाखवतो. नाहीतर shell histories, secure किंवा auth.log मधले sudo logs, application logs आणि backups तपासा. पुढच्यासाठी audit rule add करा.

lsof | grep deleted ने शोधा, PID आणि fd number लिहा, मग cp /proc/PID/fd/N /restore/path ने परत copy करा.

NIC drops साठी ip -s link आणि ethtool -S eth0, TCP retransmits आणि listen overflows साठी netstat -s किंवा nstat, भरलेल्या accept queues साठी ss -lnt, आणि conntrack table full असेल तर conntrack -S. Buffers, queues tune करा किंवा scale out करा.

net.netfilter.nf_conntrack_max आणि hash size वाढवा, छोट्या connections साठी timeouts कमी करा, किंवा high-volume traffic साठी notrack rules ने tracking skip करा. NAT gateways आणि busy load balancers वर हे common आहे.

Network पासून isolate करा पण evidence साठी चालू ठेवा, memory आणि disk snapshot घ्या, last, w, असामान्य processes, crontabs, नवे users, authorized_keys, outbound connections (ss -tp) आणि नुकतेच बदललेले binaries (rpm -Va) तपासा. Security ला कळवा, credentials rotate करा आणि जागेवर clean करण्याऐवजी clean image मधून rebuild करा.

वेगळं environment: limited PATH, HOME किंवा proxy variables नाहीत, वेगळा user, terminal नाही, वेगळा working folder आणि SELinux context. Full paths वापरा, variables स्पष्ट set करा आणि stdout आणि stderr log करा.

तो node compare करा: health URL locally curl करा, service, disk, memory आणि logs, firewall rules, time sync, नुकताच config drift आणि वेगळं version deploy झालं का ते तपासा. Fix करताना rotation मधून काढा.

Blameless timeline लिहा (detection, impact, actions), root cause आणि contributing factors, काय चांगलं आणि वाईट झालं, आणि owners आणि dates सह action items, जसे alerts, runbooks किंवा automation. Share करा आणि actions track करा.

Minimal install, पूर्ण patch, sudo सह named admin users, फक्त SSH keys आणि root login नाही, firewall default deny, SELinux enforcing, न वापरलेल्या services बंद, password आणि lockout policy, auditd, time sync आणि central logging enable, आणि OpenSCAP सारख्या CIS benchmark tool ने scan.

प्रत्येक OS साठी security settings ची free community guide, Level 1 (बहुतेकांसाठी safe) आणि Level 2 (जास्त कडक) controls सह. OpenSCAP किंवा Ansible roles सारखे tools ते लावतात आणि तपासतात.

Pluggable Authentication Modules sshd आणि sudo सारख्या programs ना /etc/pam.d/ मधले stacked modules auth, account, password आणि session steps साठी वापरू देतात. उदा. lockout साठी pam_faillock, password rules साठी pam_pwquality, ulimits साठी pam_limits.

Scripts किंवा Git मधे ठेवू नका. Vault वापरा (HashiCorp Vault, AWS Secrets Manager किंवा SSM Parameter Store), roles मार्फत access द्या, files 600 आणि service user च्या मालकीच्या ठेवा, आणि नियमित rotate करा.

Servers directory ला join करा: SSSD आणि realmd (realm join) मार्फत FreeIPA किंवा Active Directory. Users, groups, sudo rules, Kerberos SSO आणि SSH keys साठी एकच जागा मिळते.

cryptsetup सह LUKS: cryptsetup luksFormat /dev/sdb, cryptsetup open /dev/sdb secure, मग mkfs आणि /dev/mapper/secure mount. Boot साठी /etc/crypttab, आणि automatic unlock साठी TPM किंवा Tang server सह Clevis. Cloud मधे provider चे encrypted volumes वापरा.

rpm -Va installed files package checksums शी compare करतो (Debian वर debsums). AIDE baseline database बनवतो आणि नंतरच्या runs मधे बदल सांगतो.

प्रत्येक user आणि service ला फक्त लागेल तेवढंच द्या: nologin सह service accounts, specific commands साठी narrow sudo rules, secrets साठी 640 किंवा 600 permissions, SELinux confinement, आणि shared root passwords नाहीत.

/etc/sudoers.d/web मधे: %webops ALL=(root) NOPASSWD: /usr/bin/systemctl restart nginx, /usr/bin/systemctl status nginx. Root पर्यंत escape करू देणारे editors, shells किंवा wildcards देऊ नका.

Inventory मधून (package versions) affected hosts शोधा, exposure assess करा, staging वर patch test करा, automation ने (Ansible, SSM Patch Manager, Satellite) waves मधे roll out करा, गरजेनुसार restart किंवा live patch करा, versions verify करा आणि compliance report करा.

chroot process ला दिसणारा root folder बदलतो. Rescue आणि builds साठी उपयोगी, पण root process त्यातून escape करू शकतो, म्हणून तो मजबूत security boundary नाही; namespaces सह containers किंवा VMs वापरा.

Root power चे तुकडे, CAP_NET_BIND_SERVICE (low ports bind) किंवा CAP_SYS_ADMIN सारखे. setcap cap_net_bind_service=+ep /usr/bin/app किंवा systemd मधे AmbientCapabilities= ने program ला फक्त एक द्या.

NoNewPrivileges=yes, ProtectSystem=strict, ProtectHome=yes, PrivateTmp=yes, ReadWritePaths=/var/lib/app आणि CapabilityBoundingSet= सारखे options जोडा. systemd-analyze security name result ला score देतो.

SSH authenticate करायला आणि key exchange मार्फत session key ठरवायला asymmetric keys (ed25519 सारख्या) वापरतो, मग जलद symmetric ciphers (AES किंवा ChaCha20 सारखे) traffic encrypt करतात.

Keys central config मधे ठेवा (Ansible, IPA किंवा SSH certificates), नवी key add करा, login test करा, मग सगळीकडून authorized_keys मधून जुनी key काढा. कमी expiry असलेले SSH certificates manual rotation पूर्ण टाळतात.

/etc/security/limits.conf मधे nproc limits set करा, systemd slices मधे TasksMax, आणि प्रत्येक user slice ला memory limits.

प्रत्येक user साठी crontab -l (किंवा /var/spool/cron), /etc/crontab, /etc/cron.d, cron.daily आणि इतर, आणि systemctl list-timers बघा. Configuration management शी compare करा.

Servers हाताने patch होत नाहीत; नवी image बनवता (Packer, golden AMI) आणि instances बदलता. Admins snowflake servers fix करण्याऐवजी image pipelines, config as code आणि automated rollouts वर लक्ष देतात.

Real time मधे host बाहेर पाठवा (TLS वर rsyslog, log agent, किंवा SIEM), write-once storage मधे ठेवा, आणि central ठिकाणी logs कोण delete करू शकतं ते restrict करा.

Crypto फक्त FIPS 140 validated algorithms पुरतं मर्यादित करणारी setting, काही government आणि finance कामात लागते. RHEL वर fips-mode-setup --enable आणि reboot ने enable करा; apps test करा कारण काही जुने ciphers चालणं बंद होतात.

Logs role-based access असलेल्या central tool ला पाठवा, किंवा log folder वर ACLs ने group ला read access आणि journalctl -u app साठी limited sudo rule द्या, पूर्ण shell किंवा root शिवाय.

Authentication तुम्ही कोण आहात ते सिद्ध करतं (password, key, MFA). Authorisation तुम्हाला काय करण्याची परवानगी आहे ते ठरवतं (permissions, sudo rules, SELinux policy).

pam_google_authenticator किंवा vendor PAM module वापरा, sshd_config मधे KbdInteractiveAuthentication yes आणि AuthenticationMethods publickey,keyboard-interactive set करा. Break-glass मार्ग test केलेला ठेवा.

OpenSCAP (CIS किंवा STIG profile सह oscap xccdf eval) किंवा Lynis सारखे tools चालवा, report export करा, आणि Ansible मार्फत gaps fix करा म्हणजे प्रत्येक run वर drift सुधारतो.

SSO किंवा keys fail झाल्यावर वापरायचा emergency admin login, sealed ठेवलेला (password safe किंवा vault मधे, वापरल्यावर जोरदार alert). नियमित test करा आणि प्रत्येक वापरानंतर rotate करा.

Health checks असलेल्या load balancer मागे वेगवेगळ्या zones मधे किमान दोन servers, sessions Redis किंवा DB मधे असलेले stateless apps, shared किंवा replicated storage, code मधून config, auto scaling, monitoring आणि test केलेला failover.

Classic Linux HA cluster stack. Corosync membership आणि quorum handle करतो, Pacemaker VIP, file system किंवा database सारखे resources nodes मधे हलवतो. Split brain टाळायला fencing (STONITH) आवश्यक.

दोन cluster nodes दोघंही स्वतःला primary समजतात आणि स्वतंत्रपणे data लिहितात. Quorum (odd number of voters किंवा witness), हरवलेला node power off करायला fencing, आणि reliable cluster networks ने टाळा.

VRRP वापरून दोन किंवा जास्त servers (HAProxy किंवा Nginx nodes सारख्या) मधे virtual IP फिरवणारा daemon, failure ला IP हलवायला health check scripts चालवतो.

RPO आणि RTO ठरवा, data आणि configs चा backup घ्या (फक्त disks नाही), 3-2-1 rule वापरा, restic, Borg, Bacula किंवा cloud snapshots सारख्या tools ने automate करा, encrypt करा, job results monitor करा, आणि restores नियमित test करा.

RPO (recovery point objective) म्हणजे किती data loss चालेल, उदा. 15 minutes. RTO (recovery time objective) म्हणजे किती वेळ down राहू शकता, उदा. 1 hour. Backup frequency आणि DR design हे ठरवतात.

Ansible, Puppet, Chef किंवा Salt सारखं configuration management, Git मधे code, code review, idempotent roles, cloud API मधून inventory, आणि drift सुधारायला नियमित runs.

तीच task अनेकदा चालवली तरी extra बदल न होता तोच result, उदा. पुन्हा install करण्याऐवजी package installed आहे याची खात्री. त्यामुळे automation परत चालवणं safe होतं.

Servers waves मधे group करा, प्रत्येक load balancer मधून drain करा, patch आणि reboot, health checks चालवा, परत add करा, मग पुढे. Ansible serial, SSM maintenance windows किंवा rolling instance refresh ने automate करा, आणि failure ला थांबा.

VMs hardware virtualise करतात आणि प्रत्येक पूर्ण kernel चालवतो. Containers host kernel share करतात आणि namespaces आणि cgroups ने processes isolate करतात, म्हणून milliseconds मधे सुरू होतात आणि हलके असतात पण kernel risk share करतात.

cgroups आणि namespaces, container runtimes (containerd, crictl), networking (iptables किंवा nftables, IPVS, CNI, DNS), storage mounts, journald मधले kubelet logs, kernel parameters आणि OOM आणि disk pressure सारखा resource pressure.

Base image पासून सुरू करायला Packer वापरा, Ansible ने hardening आणि agents लावा, tests चालवा (CIS scan, smoke tests), मग versioned AMI किंवा template publish करा. दर महिन्याला किंवा critical CVEs वर rebuild करा.

Per core CPU आणि load, available memory आणि swap, prediction सह disk space आणि inodes, disk latency, network errors, service up checks, certificate expiry, failed systemd units, time drift आणि backup success. प्रत्येक spike वर नाही, action लागणाऱ्या symptoms वर alert करा.

Service level objective म्हणजे 99.9 percent requests 300 ms च्या आत सारखा target. Ops काम (capacity, patching, alerts) तो वाचवायला plan होतं, आणि error budget बदल किती risk घेऊ शकतात ते ठरवतं.

CPU, memory, disk आणि network चे trends गोळा करा, peak आणि growth rate शोधा, headroom ठेवा (बहुतेक 30 ते 40 percent), मोठ्या events आधी load test करा, आणि शक्य तिथे auto scaling वापरा.

Packages आणि configs ची inventory करा, नव्या versions साठी app support तपासा (Python, OpenSSL, systemd), in-place upgrade ऐवजी automation ने नवा server बनवा, test करा, data migrate करा, DNS किंवा load balancer switch करा, आणि rollback साठी जुना server ठेवा. RHEL majors मधे in-place upgrade साठी Leapp आहे.

Agent ने (Fluent Bit, Vector) structured logs पाठवा, type नुसार retention ठरवा, गोंगाट करणारे debug logs sample करा, फक्त लागणारे fields index करा, स्वस्त object storage ला archive करा आणि फक्त log volume वर नाही तर log errors वर alert करा.

Scaling up एका server ला जास्त CPU किंवा RAM देतं; सोपं आहे पण limits आणि single failure point. Scaling out load balancer मागे जास्त servers जोडतं; stateless design लागतं पण resilience मिळतो.

Alert चं नाव, impact, exact commands सह quick checks, decision steps, fix, verify कसं करायचं, escalation contact आणि dashboards च्या links. छोटं, test केलेलं आणि version control मधे ठेवा.

वारंवार होणारी manual कामं measure करा, automate करा (scripts, Ansible, systemd restarts किंवा auto scaling ने self-healing), गोंगाट करणारे alerts काढा, images standardise करा आणि teams ना self-service tools द्या.

Game days schedule करा: backups clean environment मधे restore करा, region किंवा cluster fail over करा, खरे RTO आणि RPO measure करा, gaps लिहा आणि fix करा. कधीही test न केलेला plan म्हणजे फक्त अंदाज.

Servers आणि apps ची desired state Git मधे राहते; pipelines किंवा agents ती आपोआप लावतात, आणि प्रत्येक बदल review केलेला commit असतो जो roll back करता येतो.

खऱ्या incidents वर pair करा, runbooks share करा, त्यांचे scripts आणि बदल review करा, safe lab environments द्या, commands मागचं why समजावा आणि blameless learning ला प्रोत्साहन द्या.

Vendor support आणि certification (RHEL वर SAP, Oracle), team skills, package freshness, lifecycle length, subscriptions चा खर्च, cloud integration (AWS वर Amazon Linux) आणि company ने आधीच standardise केलेलं tooling विचारात घ्या.

STAR format वापरा: Situation आणि impact, तुमची Task, खऱ्या commands आणि reasoning सह Actions (उदा. disk भरणारा lsof ने सापडलेला deleted पण open log), आणि numbers सह Result आणि तुम्ही जोडलेलं prevention.

Business impact साध्या शब्दांत सांगा (उदा. payment site 2 तास down राहू शकते), तो होण्याची शक्यता, fix चा खर्च आणि वेळ, आणि पर्यायांसह स्पष्ट recommendation द्या.

हे typical आणि नेहमी विचारले जातात असं सांगितलं जाणारे प्रश्न आहेत. प्रत्येक company आणि interviewer वेगळा असतो, म्हणून शब्द नाही, idea शिका.

बहुतेक प्रश्नांसाठी 30 ते 60 seconds; scenarios आणि design साठी 3 minutes पर्यंत.

Ideas साठी वाचा, पण beginner आणि mid level च्या पहिल्या अर्ध्या भागावर focus करा.

शक्य असेल तर दोन्हीवर. बऱ्याच companies RHEL family servers वापरतात; cloud वर Ubuntu common आहे.

प्रामाणिकपणे सांगा, मग कसं शोधाल आणि आधी काय तपासाल ते सांगा.

नेहमी नाही, पण RHCSA hands-on असल्यामुळे सर्वत्र मानलं जातं.

दिवसाला एक group आणि hands-on practice धरून साधारण दोन ते तीन आठवडे.

बहुतेक भारतीय interviews मधे हो, जोपर्यंत technical terms बरोबर आणि स्पष्ट आहेत.

ls -l ने file चा owner आणि mode, आणि sudo लागतो का.

tail -n 50 -f file.

ip a किंवा hostname -I.

systemctl status name.

fallocate ने swap file बनवा, chmod 600, mkswap, swapon, आणि fstab मधे जोडा.

rpm -qf /path किंवा dpkg -S /path.

journalctl -b -1, persistent journal enable असताना.

sshd -t.

शेवटच्या boot च्या शेवटासाठी last -x आणि journalctl -b -1, hardware, kernel panic किंवा OOM साठी dmesg आणि BMC किंवा cloud logs, आणि vmcores साठी kdump तपासा.

Stateless, horizontally splittable काम आणि resilience साठी scale out; stateful किंवा license-bound workloads साठी scale up, cost आणि failure blast radius लक्षात ठेवून.

Users वर परिणाम करणारे saturation आणि errors: disk आणि inode usage trend, memory pressure (PSI), CPUs च्या तुलनेत load, service health checks, error rates आणि latency SLOs.

Timeline, impact, root आणि contributing causes, काय चांगलं झालं, owners आणि dates सह action items, आणि कोणालाही वैयक्तिक दोष नाही.