Ravindra BagaleCourses & study guides English

Linux Boot Process टप्प्याटप्प्याने: BIOS/UEFI, GRUB, Kernel, initramfs आणि systemd

By , trainer LinkedIn Last updated:

Laptop चालू केल्यावर login screen येण्याआधी बरंच घडतं. Firmware hardware जागं करतो. Boot loader kernel निवडतो. Kernel disk mount करतो. systemd services सुरू करतो. हे steps माहीत असले तर boot न होणारा server तुम्ही fix करू शकता.

या chapter मध्ये तुम्ही काय शिकाल

  • Boot चे 6 टप्पे क्रमाने
  • BIOS vs UEFI, MBR vs GPT
  • GRUB काय करतो आणि तो सुरक्षितपणे कसा edit करायचा
  • initramfs म्हणजे काय आणि तो कधी rebuild करायचा
  • systemd targets, default target आणि rescue mode
  • Boot logs कसे वाचायचे आणि slow boot कसा शोधायचा

1. रोजचं उदाहरण: सकाळी दुकान उघडणं

हे का लागतं?

संजय नाशिकमध्ये सकाळी 8 वाजता medical दुकान उघडतो. Watchman shutter उघडतो. संजय to-do list वाचतो. Helper cash box आणि चाव्या आणतो. मग lights, billing PC, fridge एकेक चालू होतात. त्यानंतरच customers येतात.

हे काय आहे?

Watchman = firmware (BIOS/UEFI). To-do list = GRUB. चाव्या आणणारा helper = initramfs. संजय = kernel. Lights, billing PC = systemd services. Customers = login करणारे users.

कसं करायचं (step by step)

Linux boot processPower onBIOS / UEFI firmwareGRUB boot loaderKernel load होतोinitramfs root mount करतोsystemd (PID 1)Target पूर्णlogin prompt
प्रत्येक टप्पा पुढच्याला काम सोपवतो.

2. टप्पा 1: BIOS किंवा UEFI firmware

हे का लागतं?

Power आल्यावर CPU ला काहीच माहीत नसतं. Board वरच्या छोट्या program ने hardware test करून boot disk शोधायला हवी.

हे काय आहे?

BIOS जुना firmware. तो POST (power-on self test) करतो आणि disk चे पहिले 512 bytes (MBR) वाचतो. UEFI नवा firmware. तो EFI System Partition (ESP) नावाचा छोटा FAT partition वाचून .efi file चालवतो. UEFI 2 TB पेक्षा मोठ्या GPT disks आणि Secure Boot support करतो.

मुद्दाBIOS + MBRUEFI + GPT
Max disk2 TBखूप मोठी (8 ZB)
Partitions4 primary128
Boot codeपहिले 512 bytesESP वरची EFI file
Secure Bootनाहीहो

कसं करायचं (step by step)

  1. Machine UEFI ने boot झाली का ते तपासा.
[ -d /sys/firmware/efi ] && echo UEFI || echo BIOS

Output:

UEFI

याचा अर्थ: हा folder फक्त UEFI systems वर असतो.

  1. UEFI boot entries बघा.
sudo efibootmgr

Output:

BootCurrent: 0001
BootOrder: 0001,0000
Boot0000* UEFI PXE
Boot0001* ubuntu

याचा अर्थ: Firmware आधी ubuntu, मग network boot try करेल.

  1. Partition table type तपासा.
sudo fdisk -l /dev/sda | grep 'Disklabel'

Output:

Disklabel type: gpt

याचा अर्थ: Disk GPT वापरते.

3. टप्पा 2: GRUB, boot loader

हे का लागतं?

Server वर अनेक kernels असू शकतात: नवा आणि जुना safe. कुणीतरी एक निवडून त्याला options द्यायला हवेत.

हे काय आहे?

GRUB2 boot menu दाखवतो, kernel file (vmlinuz) आणि initramfs memory मध्ये load करतो, आणि kernel command line देतो (उदा. root=UUID=... ro quiet). Config /boot/grub/grub.cfg (किंवा /boot/grub2/grub.cfg). ती file हाताने edit करू नका. /etc/default/grub edit करून rebuild करा.

कसं करायचं (step by step)

  1. GRUB load करू शकतो त्या kernel files बघा.
ls /boot

Output:

config-5.15.0-91-generic
grub
initrd.img-5.15.0-91-generic
vmlinuz-5.15.0-91-generic

याचा अर्थ: vmlinuz म्हणजे kernel. initrd.img म्हणजे initramfs.

  1. Kernel ला मिळालेली command line बघा.
cat /proc/cmdline

Output:

BOOT_IMAGE=/boot/vmlinuz-5.15.0-91-generic root=UUID=3e6b... ro quiet splash

याचा अर्थ: root= kernel ला / कोणती disk ते सांगतो. ro = आधी read-only mount.

  1. Menu wait time बदला.
sudo sed -i 's/^GRUB_TIMEOUT=.*/GRUB_TIMEOUT=5/' /etc/default/grub

याचा अर्थ: Setting save झाली, पण अजून active नाही.

  1. GRUB config rebuild करा (Ubuntu).
sudo update-grub

Output:

Generating grub configuration file ...
Found linux image: /boot/vmlinuz-5.15.0-91-generic
done

याचा अर्थ: तुमच्या बदलासह grub.cfg पुन्हा बनली.

  1. RHEL/Amazon Linux वर rebuild.
sudo grub2-mkconfig -o /boot/grub2/grub.cfg

Output:

Generating grub configuration file ...
done

याचा अर्थ: तेच काम, command चं नाव वेगळं.

  1. Kernels list करून default set करा (RHEL).
sudo grubby --info=ALL | grep ^kernel; sudo grubby --set-default /boot/vmlinuz-5.14.0-362.el9.x86_64

Output:

kernel="/boot/vmlinuz-5.14.0-427.el9.x86_64"
kernel="/boot/vmlinuz-5.14.0-362.el9.x86_64"

याचा अर्थ: पुढचा boot जुना, चालणारा kernel वापरेल.

4. टप्पा 3: kernel सुरू होतो

हे का लागतं?

कोणताही program चालण्याआधी kernel ने CPU, memory, devices शोधायला हवेत.

हे काय आहे?

GRUB kernel मध्ये उडी मारतो. Kernel स्वतःला unpack करतो, memory set करतो, hardware शोधतो, drivers सुरू करतो आणि मग initramfs मधला /init चालवतो. त्याचे messages kernel ring buffer मध्ये (dmesg) जातात.

कसं करायचं (step by step)

  1. Kernel boot च्या पहिल्या lines वाचा.
sudo dmesg | head -2

Output:

[    0.000000] Linux version 5.15.0-91-generic
[    0.000000] Command line: BOOT_IMAGE=/boot/vmlinuz-5.15.0-91-generic root=UUID=3e6b... ro

याचा अर्थ: 0.000000 म्हणजे kernel सुरू झाला तो क्षण.

  1. Disk detection lines शोधा.
sudo dmesg | grep -i 'nvme0n1'

Output:

[    1.204] nvme nvme0: 2/0/0 default/read/poll queues
[    1.210]  nvme0n1: p1 p14 p15

याचा अर्थ: Kernel ला 3 partitions असलेली NVMe disk सापडली.

  1. फक्त errors आणि warnings बघा.
sudo dmesg --level=err,warn

Output:

[    2.511] ACPI Warning: ...

याचा अर्थ: Hardware problems ची छोटी list.

5. टप्पा 4: initramfs

हे का लागतं?

खऱ्या root disk ला driver (NVMe, RAID, LVM, encryption) लागू शकतो जो त्याच disk वर आहे. कोंबडी आधी की अंडं. initramfs हे सोडवतो.

हे काय आहे?

initramfs म्हणजे GRUB ने RAM मध्ये load केलेली छोटी compressed file system. खरी root file system शोधून mount करण्यापुरते drivers आणि tools त्यात असतात. मग ती switch_root करून systemd सुरू करते. Rebuild: update-initramfs (Debian) किंवा dracut (RHEL).

कसं करायचं (step by step)

  1. initramfs मध्ये काय आहे ते बघा.
lsinitramfs /boot/initrd.img-$(uname -r) | grep nvme

Output:

usr/lib/modules/5.15.0-91-generic/kernel/drivers/nvme/host/nvme.ko

याचा अर्थ: NVMe driver आत आहे, म्हणून root disk सापडते.

  1. Ubuntu वर initramfs rebuild.
sudo update-initramfs -u

Output:

update-initramfs: Generating /boot/initrd.img-5.15.0-91-generic

याचा अर्थ: Disk driver जोडल्यावर किंवा /etc/crypttab बदलल्यावर लागतं.

  1. RHEL/Amazon Linux वर rebuild.
sudo dracut -f

याचा अर्थ: -f सध्याची initramfs image overwrite करतो.

6. टप्पा 5: systemd आणि targets

हे का लागतं?

Server वर डझनभर services असतात. काहींना network लागतं, काहींना disk. योग्य क्रमाने, parallel मध्ये सुरू करणं हाताने अवघड.

हे काय आहे?

systemd म्हणजे PID 1. तो unit files वाचून dependencies प्रमाणे services parallel मध्ये सुरू करतो. Target म्हणजे units चा group, एक ध्येय. multi-user.target = network सह server, GUI नाही. graphical.target = desktop सह. rescue.target = repair साठी single user. emergency.target = अगदी कमीत कमी.

Targetजुना runlevelवापर
poweroff.target0बंद
rescue.target1Repair, single user
multi-user.target3Servers
graphical.target5Desktops
reboot.target6Restart

कसं करायचं (step by step)

  1. Default target बघा.
systemctl get-default

Output:

multi-user.target

याचा अर्थ: हा server network सह text mode मध्ये boot होतो.

  1. Default target set करा.
sudo systemctl set-default multi-user.target

Output:

Created symlink /etc/systemd/system/default.target → /lib/systemd/system/multi-user.target.

याचा अर्थ: Default target म्हणजे फक्त symlink.

  1. आत्ता rescue mode मध्ये जा (काळजी घ्या).
sudo systemctl isolate rescue.target

याचा अर्थ: बहुतेक services बंद होतात. फक्त console वर, SSH वर नाही.

  1. Boot नंतर failed units बघा.
systemctl --failed

Output:

  UNIT          LOAD   ACTIVE SUB    DESCRIPTION
● nginx.service loaded failed failed A high performance web server

याचा अर्थ: nginx सुरू झाला नाही. पुढे त्याचे logs बघा.

7. Boot logs वाचणं आणि slow boot शोधणं

हे का लागतं?

Boot problem logs मध्ये clues सोडतो. Logs शिवाय आपण अंदाज लावत असतो.

हे काय आहे?

journalctl systemd चा journal वाचतो. -b = हा boot, -b -1 = मागचा boot. systemd-analyze boot time आणि कोणता unit slow होता ते दाखवतो.

कसं करायचं (step by step)

  1. एकूण boot time.
systemd-analyze

Output:

Startup finished in 2.1s (kernel) + 9.8s (userspace) = 11.9s
multi-user.target reached after 9.6s in userspace

याचा अर्थ: Kernel ला 2 s. Services ना जवळजवळ 10 s.

  1. सगळ्यात slow units शोधा.
systemd-analyze blame | head -3

Output:

6.012s cloud-init.service
1.230s snapd.service
0.811s systemd-networkd-wait-online.service

याचा अर्थ: cloud-init सगळ्यात slow. आधी तिथे बघा.

  1. फक्त या boot चे errors.
journalctl -b -p err

Output:

Oct 25 09:01:12 web01 nginx[812]: nginx: [emerg] bind() to 0.0.0.0:80 failed (98: Address already in use)

याचा अर्थ: nginx सुरू नाही झाला: port 80 आधीच वापरात.

  1. मागच्या boot चे logs (crash नंतर).
journalctl -b -1 -n 20

Output:

-- Logs begin ... --
... kernel: Out of memory: Killed process 2211 (java)

याचा अर्थ: मागचा boot out-of-memory kill ने संपला.

  1. Boots ची list.
journalctl --list-boots

Output:

-1 8c1d... Fri 2026-10-23 10:00—Sat 2026-10-24 21:14
 0 a73f... Sun 2026-10-25 09:00—Sun 2026-10-25 10:42

याचा अर्थ: दोन boots stored. 0 म्हणजे चालू.

8. अनेक industries मधली खरी उदाहरणं

हे का लागतं?

तेच Linux skill प्रत्येक प्रकारच्या company मध्ये लागतं. वेगवेगळ्या ठिकाणी पाहिलं की लक्षात राहतं.

हे काय आहे?

प्रत्येक row म्हणजे एक काल्पनिक team. कोण हे वापरतं आणि कसं ते दाखवते.

कसं करायचं (step by step)

Team आणि शहरते कसं वापरतातCommand
Anjali, bank ops, Hyderabadवाईट patch नंतर grubby ने जुना kernel pin करतेgrubby --set-default
Tom, SaaS, Austinblame मधे cloud-init बघून EC2 boot time कमी करतोsystemd-analyze blame
Fatima, telecom, RiyadhRAID driver जोडून initramfs rebuild करतेdracut -f
Arjun, retail, ChennaiPower cut नंतर मागच्या boot चे logs वाचतोjournalctl -b -1
Elena, media, MadridKiosks graphical.target ला bootsystemctl set-default graphical.target
Kwame, logistics, AccraBoot ला अडकलेला server EC2 serial console ने fixaws ec2-instance-connect send-serial-console-ssh-public-key

9. नेहमीच्या errors आणि त्यांचे fixes

हे का लागतं?

हे errors सगळ्यांना येतात. कारण माहीत असलं की तास वाचतात.

हे काय आहे?

आधी नेमका message वाचा. मग खालच्या row शी जुळवा.

कसं करायचं (step by step)

दिसणारा errorका होतंFix कसा करायचा
error: no such partition. grub rescue>GRUB ला /boot सापडत नाही (disk बदलली किंवा partition delete)Live/rescue disk ने boot करा, root mount करा, GRUB reinstall करा.
grub-install /dev/sda && update-grub
Kernel panic - not syncing: VFS: Unable to mount root fs on unknown-block(0,0)initramfs नाही किंवा त्यात disk driver नाहीGRUB मध्ये जुना kernel निवडा, मग initramfs rebuild करा.
update-initramfs -u -k all
Gave up waiting for root file system device. ALERT! UUID=... does not exist. Dropping to a shell!GRUB मधे चुकीचा root=UUID किंवा disk UUID बदललाblkid आणि /proc/cmdline जुळवा, fix करून update-grub.
blkid
You are in emergency mode. After logging in, type "journalctl -xb"/etc/fstab मधली line नसलेल्या disk कडेती fstab line fix/comment करा, किंवा nofail लावा.
mount -a
A start job is running for /dev/disk/by-uuid/... (1min 30s)systemd नसलेल्या disk साठी थांबलायfstab मधे nofail,x-systemd.device-timeout=10 लावा.
sudo vi /etc/fstab
Failed to start nginx.serviceService config error किंवा port वापरातUnit चे logs वाचा.
journalctl -u nginx -b
error: you need to load the kernel first.GRUB entry मधे linux line नाही (बिघडलेली grub.cfg)grub.cfg पुन्हा बनवा, हाताने edit करू नका.
grub2-mkconfig -o /boot/grub2/grub.cfg
/boot: No space left on device (during kernel update)/boot मधे खूप जुने kernelsPackage manager ने जुने kernels काढा.
sudo apt autoremove --purge
Verification failed: (0x1A) Security ViolationSecure Boot unsigned kernel/module ला अडवतोSigned kernel वापरा किंवा mokutil ने key enrol करा.
mokutil --sb-state

10. Troubleshooting step by step

हे का लागतं?

Boot न होणारा server भीतीदायक वाटतो. कोणता टप्पा fail झाला ते शोधा, आणि फक्त तोच fix करा.

हे काय आहे?

वरून खाली जा. ज्या step ला problem दिसतो तिथे थांबा.

कसं करायचं (step by step)

  1. Console मिळवा: cloud serial console, VM console किंवा screen.
  1. GRUB menu आधी अडकलं? Firmware किंवा disk order.
efibootmgr -v
  1. grub rescue prompt? Rescue disk वरून GRUB reinstall.
grub-install /dev/sda
  1. Kernel panic? GRUB menu मधे जुना kernel निवडा.
  1. (initramfs) prompt? Root UUID तपासा.
blkid; cat /proc/cmdline
  1. Emergency mode? /etc/fstab तपासा.
journalctl -xb | grep -i mount
  1. Boot होतो पण service failed? Unit तपासा.
systemctl --failed; journalctl -u nginx -b

11. Lab 1: आपल्या server चा boot map करा

हे का लागतं?

इंदूरच्या Kavya Logistics मधे manager विचारतो servers boot व्हायला 40 seconds का लागतात. प्रत्येक टप्प्याची माहिती गोळा करा.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

  1. Firmware type.
[ -d /sys/firmware/efi ] && echo UEFI || echo BIOS

Output:

UEFI
  1. Kernel command line.
cat /proc/cmdline

Output:

BOOT_IMAGE=/vmlinuz-6.1.0 root=UUID=7a1c... ro console=ttyS0
  1. initramfs size.
ls -lh /boot/initr*

Output:

-rw------- 1 root root 34M Oct 20 10:02 /boot/initrd.img-6.1.0
  1. Default target.
systemctl get-default

Output:

multi-user.target
  1. Boot time विभागणी.
systemd-analyze

Output:

Startup finished in 3.0s (kernel) + 37.2s (userspace) = 40.2s
  1. Slow unit शोधा.
systemd-analyze blame | head -1

Output:

30.004s systemd-networkd-wait-online.service
  1. Critical chain बघा.
systemd-analyze critical-chain

Output:

multi-user.target @37.1s
└─network-online.target @37.0s
  └─systemd-networkd-wait-online.service @7.0s +30.0s
  1. निष्कर्ष: cable नसलेल्या दुसऱ्या network card साठी wait.
networkctl

Output:

IDX LINK TYPE  OPERATIONAL
  2 ens5 ether routable
  3 ens6 ether no-carrier

12. Lab 2: fstab सुरक्षितपणे बिघडवा आणि fix करा (फक्त test VM)

हे का लागतं?

Production मधे होण्याआधी emergency mode recovery चा सराव.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

  1. fstab चा backup.
sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.bak
  1. Fake disk line जोडा.
echo 'UUID=dead-beef /data ext4 defaults 0 2' | sudo tee -a /etc/fstab

Output:

UUID=dead-beef /data ext4 defaults 0 2
  1. Reboot शिवाय test करा (error दिसेल).
sudo mount -a

Output:

mount: /data: can't find UUID=dead-beef.
  1. Fix: nofail लावा म्हणजे boot अडणार नाही.
sudo sed -i 's/defaults 0 2/defaults,nofail 0 2/' /etc/fstab
  1. किंवा backup restore करा.
sudo cp /etc/fstab.bak /etc/fstab && sudo mount -a && echo OK

Output:

OK

Ravindra Bagale's Tip

Before every kernel update or GRUB change, make sure you have console access (serial console on EC2). SSH dies first when boot breaks.

13. नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

प्र. initrd आणि initramfs मध्ये फरक?

दोन्ही early RAM file systems. initrd disk image होती. initramfs cpio archive. आज दोन्ही नावं वापरतात.

प्र. grub.cfg थेट edit करू का?

नाही. पुढच्या update ला overwrite होते. /etc/default/grub edit करून update-grub किंवा grub2-mkconfig चालवा.

प्र. Runlevels ची जागा कशाने घेतली?

systemd targets. runlevel 3 = multi-user.target, 5 = graphical.target.

प्र. Root password विसरलो, reset कसा?

GRUB मधे entry edit करून rd.break (RHEL) किंवा init=/bin/bash लावा, / rw remount करा, passwd चालवा. SELinux असेल तर touch /.autorelabel.

प्र. EC2 वर GRUB menu का दिसत नाही?

Cloud images वर timeout 0 असतो. EC2 serial console वापरा.

14. मुलाखत प्रश्न आणि उत्तरं

Beginner level

प्र. Boot टप्पे सांगा.

Firmware (BIOS/UEFI) → GRUB → kernel → initramfs → systemd → target/login.

प्र. GRUB म्हणजे काय?

Boot loader. Menu दाखवतो, kernel आणि initramfs load करतो, kernel options देतो.

प्र. Default target कसा बघाल?

systemctl get-default.

प्र. PID 1 कोण?

बहुतेक distros वर systemd.

Mid level level

प्र. initramfs का लागतो?

खरा root mount करायला लागणारे drivers (NVMe, LVM, RAID, LUKS) आधी load करायला.

प्र. BIOS vs UEFI?

BIOS MBR वाचतो, max 2 TB, Secure Boot नाही. UEFI ESP वरची EFI file वाचतो, GPT आणि Secure Boot support.

प्र. Boot कशामुळे slow ते कसं शोधाल?

systemd-analyze, systemd-analyze blame आणि critical-chain.

प्र. Crash आधीच्या boot चे logs कसे वाचाल?

journalctl -b -1 (/var/log/journal मधे persistent journal हवा).

Senior level

प्र. Kernel update मुळे 200 servers boot होत नाहीत. Plan?

Rollout थांबवा. Console ने मागचा kernel boot करा. grubby ने default करा. कारण शोधा (initramfs मधे driver नाही). Image fix, canary वर test, मग waves मधे roll forward.

प्र. Data disk नसली तरी server boot कसा होईल?

UUIDs वापरा, fstab मधे nofail आणि x-systemd.device-timeout, किंवा योग्य dependencies सह systemd mount units.

प्र. Secure Boot एका मिनिटात.

UEFI shim → GRUB → kernel → modules signatures तपासतो. Unsigned code नाकारतो. Custom modules साठी MOK key.

प्र. Boot न होणारा EC2 कसा recover कराल?

Serial console. नाही तर stop करा, root volume detach करून helper instance ला attach, fstab/GRUB fix, पुन्हा attach करून start.

घरी करून बघा

  1. systemd-analyze blame चालवून 3 slow services लिहा.
  2. तुमचा PC/VM UEFI वापरतो का ते तपासा.
  3. journalctl -b -p warn चालवून 5 lines वाचा.

सराव Tasks

या scenario बद्दल

Vidarbha Cotton Mills हा नागपूर मधला वस्त्रोद्योग व्यवसाय आहे. Ganesh Wankhede त्यांचं IT व cloud काम पाहतात. त्यांचे पैसे INR मध्ये मोजले जातात आणि AWS resources ap-south-1 Region मध्ये चालतात. खालच्या tasks मध्ये तुम्ही या lesson मध्ये शिकलेलं वापरून त्यांची खरी कामं करता. सगळी नावं, account IDs, IP addresses व numbers सरावासाठी काल्पनिक आहेत.

0 / 16

सोपं Target active आहे का?

का: Server GUI सह boot होतो का ते कळतं.

काय करायचं: Vidarbha Cotton Mills server वर multi-user.target आत्ता active आहे का ते तपासा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

सोपं Slow boot units

का: आधी सगळ्यात slow fix.

काय करायचं: Vidarbha Cotton Mills server च्या शेवटच्या boot ला सगळ्यात जास्त वेळ घेणारे units pager शिवाय दाखवा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

सोपं Unit ची critical chain

का: Baseline कळतं.

काय करायचं: Boot मधे sshd.service कोणत्या units साठी थांबला ती critical chain दाखवा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

सोपं Kernel version string

का: root= आणि options इथे.

काय करायचं: Vidarbha Cotton Mills server चा पूर्ण kernel version string process folder मधून दाखवा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

सोपं Failed units

का: Boot नंतर झटपट health check.

काय करायचं: Vidarbha Cotton Mills server वरचे फक्त failed service units दाखवा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

सोपं Repair target

का: Fix साठी single user mode.

काय करायचं: जुन्या runlevel 1 (single user repair) ची जागा कोणता systemd target घेतो? पूर्ण target नाव.

कसं करायचं:
  1. Task मधले numbers लिहून घ्या.
  2. कागदावर step by step काढा.
  3. Box मध्ये फक्त final उत्तर लिहा.
  4. Check answer दाबा.

मध्यम multi-user target set

का: Servers ना GUI लागत नाही.

काय करायचं: Vidarbha Cotton Mills server default ने graphical desktop मधे boot करा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

मध्यम या boot चे errors

का: फक्त महत्त्वाचं बघा.

काय करायचं: Current boot चे फक्त warning level (आणि वाईट) journal messages दाखवा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

मध्यम दोन boots आधीचे logs

का: Crash नंतर clue मागच्या boot मधे.

काय करायचं: Vidarbha Cotton Mills चा server आपोआप reboot झाला. दोन boots आधीचा journal दाखवा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

मध्यम Ubuntu वर GRUB rebuild

का: /etc/default/grub बदल rebuild मागतात.

काय करायचं: Ubuntu server वर GRUB_TIMEOUT बदलला. GRUB config पुन्हा बनवा, आणि ते यशस्वी झालं तरच reboot.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

मध्यम initramfs rebuild (Ubuntu)

का: Driver किंवा crypttab बदलानंतर.

काय करायचं: Ubuntu वर सगळ्या installed kernels चा initramfs update करा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

मध्यम initramfs rebuild (RHEL)

का: RHEL dracut वापरतो.

काय करायचं: Amazon Linux वर प्रत्येक installed kernel चा initramfs force rebuild करा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

मध्यम Reboot शिवाय fstab test

का: चुकीची fstab line boot emergency mode मधे नेते.

काय करायचं: Vidarbha Cotton Mills server वर /etc/fstab edit केल्यावर test साठी त्यातलं सगळं mount करा, प्रत्येक mount print करत (verbose).

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

मध्यम फक्त kernel errors

का: Hardware problems इथे दिसतात.

काय करायचं: Kernel ring buffer चे फक्त crit किंवा alert level messages दाखवा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

मध्यम Disk नसली तरी boot

का: Detach केलेले EBS volumes सामान्य.

काय करायचं: Data disk नसली तरी Vidarbha Cotton Mills server boot पूर्ण करेल असा fstab option कोणता? Option लिहा.

कसं करायचं:
  1. Task मधले numbers लिहून घ्या.
  2. कागदावर step by step काढा.
  3. Box मध्ये फक्त final उत्तर लिहा.
  4. Check answer दाबा.

अवघड RHEL वर GRUB rebuild

का: Red Hat वर नाव वेगळं.

काय करायचं: जुन्या RHEL 8 UEFI server वर /boot/efi/EFI/redhat/grub.cfg पुन्हा बनवा.

कसं करायचं:
  1. हे काम करणारा Linux command शोधा.
  2. Task ला लागणारे options (उदा. -r, -h) जोडा.
  3. File नावं, folders किंवा users योग्य क्रमाने लिहा.
  4. System files/users बदलत असाल तर sudo वापरा. Check answer दाबा.

सगळे सराव tasks Task Hub मध्ये पाहा →

थोडक्यात सांगायचं तर

  1. Firmware → GRUB → kernel → initramfs → systemd → target.
  2. /etc/default/grub edit, मग update-grub किंवा grub2-mkconfig.
  3. update-initramfs -u किंवा dracut -f ने initramfs rebuild.
  4. journalctl -b आणि systemd-analyze blame boot चे मित्र.

उजळणी, तुलना आणि मुलाखत cards

हा lesson काही मिनिटांत revise करा. Cards phone वर save करा किंवा PNG download करा. प्रत्येक card वरचा QR हा lesson उघडतो.

Linux boot steps. Boot कुठे अडतो ते कळतं. UEFI, GRUB, kernel, initramfs. मग systemd services सुरू करतो. Slow boot units पाहा.
उजळणी card: Linux boot steps · PNG download करा · Card page उघडा
systemd basics. Services सुरू करतो व पाहतो. PID 1, unit files वापरतो. start, stop, enable, status. Service log वाचा.
उजळणी card: systemd basics · PNG download करा · Card page उघडा
BIOS vs UEFI. जुना firmware. / नवा firmware.
तुलना: BIOS vs UEFI · PNG download करा · Card page उघडा
start vs enable. Service आता सुरू. / प्रत्येक boot ला सुरू.
तुलना: start vs enable · PNG download करा · Card page उघडा
Server GRUB वर अडला?. चुकीचा kernel किंवा config. Menu मधून जुना kernel. GRUB config पुन्हा बनवा.
मुलाखत card: Server GRUB वर अडला? · PNG download करा · Card page उघडा
initramfs का?. छोटा तात्पुरता root FS. Disk साठी drivers load. Driver बदलल्यावर rebuild.
मुलाखत card: initramfs का? · PNG download करा · Card page उघडा
runlevel vs target?. Targets ने runlevels बदलले. multi-user = 3, graphical = 5. Default target पाहा.
मुलाखत card: runlevel vs target? · PNG download करा · Card page उघडा
Boot वर service fail?. आधी status तपासा. या boot चे logs वाचा. Fix करून enable करा.
मुलाखत card: Boot वर service fail? · PNG download करा · Card page उघडा

अजून cards: Ravi Sir's Cards.