Shell Scripting Complete 12: bash -x, ShellCheck आणि Logging ने Debugging

By Ravindra Bagale, trainer · LinkedIn · Last updated: 25 October 2026

1. रोजचं उदाहरण: doctor चा check-up

हे का लागतं?

बरं वाटत नसेल तेव्हा पुण्यातली चांगली doctor अंदाज लावत नाही. ती temperature, BP आणि pulse बघते, काय खाल्लं ते विचारते, आणि जुने reports बघते. मग कारण शोधते. Script debug करणं तसंच: syntax check करा, tracing ने प्रत्येक step बघा, logs वाचा, आणि problems सुरू होण्याआधी ShellCheck ला routine check-up करू द्या.

हे काय आहे?

Routine check-up = shellcheck. जीभ बघणं = bash -n. Pulse live बघणं = set -x. Patient चे जुने reports = timestamps सह logs. Symptoms लिहून ठेवणं = log levels INFO, WARN, ERROR.

कसं करायचं (step by step)

2. Syntax check: bash -n

हे का लागतं?

Deploy script मधला missing fi किंवा done production वर चालण्याआधी पकडला जावा.

हे काय आहे?

bash -n script.sh काहीही न चालवता script वाचून syntax errors सांगतो. Missing fi, done, esac, quotes आणि brackets पकडतो. चुकीचे commands किंवा logic पकडत नाही, म्हणून पहिली quick step म्हणून वापरा, बहुदा CI किंवा git hook मधे.

कसं करायचं (step by step)

1. Clean script.

bash -n deploy.sh && echo 'syntax ok'

Output:

syntax ok

याचा अर्थ: काही चाललं नाही.

2. Missing fi.

bash -n broken.sh

Output:

broken.sh: line 9: syntax error: unexpected end of file

याचा अर्थ: Line शेवटाजवळ दाखवते.

3. अनेक check.

for f in scripts/*.sh; do bash -n "$f" || echo "BAD $f"; done

Output:

BAD scripts/old-import.sh

याचा अर्थ: Batch check.

3. Tracing: bash -x आणि set -x

हे का लागतं?

चुकीचा result दिसतो पण का नाही. Tracing प्रत्येक command variables भरून दाखवतो.

हे काय आहे?

bash -x script.sh प्रत्येक command expansion नंतर + सह print करतो. Script मधे set -x on करतो आणि set +x off, म्हणून फक्त अवघड भाग trace करता येतो. Trace stderr ला जातो. bash -v lines वाचल्या तशा, expansion आधी print करतो. BASH_XTRACEFD=3 trace दुसऱ्या file descriptor ला पाठवतो.

कसं करायचं (step by step)

1. सगळं trace.

bash -x greet.sh Asha

Output:

+ name=Asha
+ echo 'Hello Asha'
Hello Asha

याचा अर्थ: Values दिसतात.

2. एक भाग trace.

set -x
files=$(find /data -mtime +7 | wc -l)
set +x

Output:

++ find /data -mtime +7
++ wc -l
+ files=12

याचा अर्थ: फक्त हा block.

3. File मधे trace.

exec 5> /tmp/trace.log; BASH_XTRACEFD=5; set -x

याचा अर्थ: Screen clean राहतो.

4. DEBUG=1 असेल तरच trace.

[[ ${DEBUG:-0} == 1 ]] && set -x

याचा अर्थ: DEBUG=1 ./job.sh असं चालवा.

4. PS4 ने चांगले traces

हे का लागतं?

500 lines च्या script मधे + echo done तुम्ही कुठे आहात ते सांगत नाही.

हे काय आहे?

PS4 म्हणजे प्रत्येक trace line आधी print होणारा prefix. File, line आणि function दाखवायला set करा: export PS4='+ ${BASH_SOURCE##*/}:${LINENO}:${FUNCNAME[0]:-main}: '. Single quotes वापरा म्हणजे प्रत्येक line ला values भरल्या जातात. Timing साठी $(date +%T) जोडा, पण tracing slow होतं.

कसं करायचं (step by step)

1. Line numbers.

PS4='+ ${LINENO}: ' bash -x backup.sh

Output:

+ 4: src=/data
+ 5: tar czf /backup/data.tgz /data

याचा अर्थ: प्रत्येक step ची line.

2. File आणि function.

export PS4='+ ${BASH_SOURCE##*/}:${LINENO}:${FUNCNAME[0]:-main}: '; bash -x deploy.sh

Output:

+ deploy.sh:21:health_check: curl -fs http://localhost/health

याचा अर्थ: Function कळतं.

3. Time सह.

PS4='+ $(date +%T) ${LINENO}: ' bash -x slow.sh

Output:

+ 10:02:01 7: rsync -a src/ dst/
+ 10:04:39 8: echo synced

याचा अर्थ: rsync ला 2.5 min.

5. ShellCheck: चालण्याआधी bugs शोधा

हे का लागतं?

Missing quotes, चुकीचे tests आणि बिनकामाचे cats review मधे सुटतात आणि production मधे त्रास देतात.

हे काय आहे?

shellcheck script.sh script वाचून common bugs बद्दल warn करतो, प्रत्येकाला SC2086 (unquoted variable) सारखा code आणि explain करणारं wiki page. dnf, apt किंवा brew ने install. -S warning style notes लपवतो. खात्री असेल तेव्हा line वरची # shellcheck disable=SC2034 comment एक warning शांत करते. Editor आणि CI मधे चालवा म्हणजे प्रत्येक बदल check होतो.

कसं करायचं (step by step)

1. Install.

sudo dnf install -y ShellCheck   # Ubuntu: sudo apt install -y shellcheck

Output:

Complete!

याचा अर्थ: Package name वेगळं.

2. Check.

shellcheck clean.sh

Output:

In clean.sh line 3:
rm -rf $dir/*
       ^--^ SC2086 (info): Double quote to prevent globbing and word splitting.

याचा अर्थ: खरा धोका सापडला.

3. फक्त warnings आणि errors.

shellcheck -S warning *.sh

Output:

In run.sh line 7:
cd /opt/app
^---------^ SC2164 (warning): Use 'cd ... || exit' in case cd fails.

याचा अर्थ: Style लपली.

4. CI मधे.

find . -name '*.sh' -print0 | xargs -0 shellcheck -S warning

याचा अर्थ: Non-zero build fail करतो.

6. Time आणि level सह log function

हे का लागतं?

echo 'done' दुसऱ्या दिवशी काहीच सांगत नाही. Log line ने कधी, किती गंभीर आणि काय ते सांगावं.

हे काय आहे?

एक log function लिहा: printf '%(%F %T)T [%s] %s\n' -1 "$level" "$*" >&2. info, warn आणि error wrappers जोडा. Logs stderr ला पाठवा म्हणजे stdout data साठी clean राहतो. exec 2> >(tee -a "$LOG" >&2) ने file मधे tee करा. LOG_LEVEL variable जोडा म्हणजे DEBUG lines गरज असेल तेव्हाच दिसतात.

कसं करायचं (step by step)

1. Log function.

log(){ local l=$1; shift; printf '%(%F %T)T [%s] %s\n' -1 "$l" "$*" >&2; }
log INFO 'backup started'

Output:

2026-10-25 02:00:01 [INFO] backup started

याचा अर्थ: कधी, level, काय.

2. Wrappers.

info(){ log INFO "$@"; }; warn(){ log WARN "$@"; }; err(){ log ERROR "$@"; }
warn 'disk at 82%'

Output:

2026-10-25 02:00:03 [WARN] disk at 82%

याचा अर्थ: grep करायला सोपं.

3. Debug level.

debug(){ [[ ${LOG_LEVEL:-INFO} == DEBUG ]] && log DEBUG "$@"; return 0; }
LOG_LEVEL=DEBUG; debug "files=$n"

Output:

2026-10-25 02:00:04 [DEBUG] files=12

याचा अर्थ: Default लपलेलं.

4. File मधेही.

exec 2> >(tee -a /var/log/backup.log >&2)

याचा अर्थ: सगळे logs save.

7. logger आणि journald

हे का लागतं?

Servers वर ops teams logs journalctl किंवा log shipper ने centrally शोधतात, random files मधे नाही.

हे काय आहे?

logger -t mytag 'message' tag सह syslog/journald ला लिहितो. -p user.err priority set करतो. journalctl -t mytag ने वाचा, --since today किंवा follow साठी -f. systemd ने चालवलेल्या scripts चं stdout आणि stderr आधीच journal मधे जातं, म्हणून साधा echo journalctl -u name मधे दिसतो.

कसं करायचं (step by step)

1. लिहा.

logger -t nightly-backup 'backup ok: 2.1G'

याचा अर्थ: Journal मधे.

2. Error priority.

logger -t nightly-backup -p user.err 'backup failed: disk full'

याचा अर्थ: journalctl मधे लाल.

3. वाचा.

journalctl -t nightly-backup --since today

Output:

Oct 25 02:00:05 ip-10-0-1-5 nightly-backup[811]: backup ok: 2.1G

याचा अर्थ: Tagged lines.

4. फक्त errors.

journalctl -t nightly-backup -p err

Output:

Oct 25 03:00:02 ip-10-0-1-5 nightly-backup[912]: backup failed: disk full

याचा अर्थ: Priority ने filter.

8. Step by step debugging

हे का लागतं?

Random बदल गोष्टी बिघडवतात. ठराविक पद्धत कारण लवकर शोधते.

हे काय आहे?

1. नेमका message आणि line वाचा. 2. bash -n आणि shellcheck. 3. Line numbers च्या PS4 सह bash -x. 4. संशयित values printf '[%s]\n' "$v" आणि od -c ने print करा, लपलेले spaces किंवा \r दिसतात. 5. Environment तपासा: cron आणि systemd कडे छोटा PATH आणि profile नाही. 6. Fail होणारं सगळ्यात छोटं उदाहरण बनवा. 7. एक गोष्ट बदला, test, repeat.

कसं करायचं (step by step)

1. लपलेले characters.

printf '%s' "$host" | od -c

Output:

0000000   w   e   b   1  \r

याचा अर्थ: Windows चा \r.

2. Env फरक.

env -i PATH=/usr/bin:/bin bash -c 'command -v aws || echo missing'

Output:

missing

याचा अर्थ: Cron सारखा PATH.

3. एका जागी थांबा.

read -rp 'paused, press Enter ' _

Output:

paused, press Enter

याचा अर्थ: पुढे जाण्याआधी files बघा.

4. कोणी call केलं?

echo "called from ${FUNCNAME[1]} line ${BASH_LINENO[0]}"

Output:

called from main line 42

याचा अर्थ: Call stack माहिती.

9. अनेक industries मधली खरी उदाहरणं

हे का लागतं?

तेच Linux skill प्रत्येक प्रकारच्या company मध्ये लागतं. वेगवेगळ्या ठिकाणी पाहिलं की लक्षात राहतं.

हे काय आहे?

प्रत्येक row म्हणजे एक काल्पनिक team. कोण हे वापरतं आणि कसं ते दाखवते.

कसं करायचं (step by step)

10. नेहमीच्या errors आणि त्यांचे fixes

हे का लागतं?

हे errors सगळ्यांना येतात. कारण माहीत असलं की तास वाचतात.

हे काय आहे?

आधी नेमका message वाचा. मग खालच्या row शी जुळवा.

कसं करायचं (step by step)

11. Troubleshooting step by step

हे का लागतं?

प्रत्येक वेळी हाच क्रम वापरा म्हणजे साधं कारण सुटणार नाही.

हे काय आहे?

वरून खाली जा. ज्या step ला problem दिसतो तिथे थांबा.

कसं करायचं (step by step)

1. Syntax.

bash -n s.sh

2. Lint.

shellcheck s.sh

3. Lines सह trace.

PS4='+ ${LINENO}: ' bash -x s.sh

4. लपलेले chars.

cat -A s.sh | head

5. Env.

env | sort > /tmp/env.txt

6. Logs.

journalctl -t mytag -n 50

12. Lab 1: ShellCheck आणि bash -x ने broken script fix

हे का लागतं?

Buggy cleanup script घ्या, bash -n, ShellCheck आणि tracing ने problems शोधा, आणि एकेक fix करा.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

1. Buggy script.

cat > ~/clean.sh <<'X'
#!/bin/bash
dir=$1
cd $dir
for f in $(ls *.tmp); do
  rm $f
done
echo "removed from $dir"
X

2. Syntax ok?

bash -n ~/clean.sh && echo ok

Output:

ok

3. Lint.

shellcheck ~/clean.sh | grep -o 'SC[0-9]*' | sort -u

Output:

SC2045
SC2086
SC2164

4. Fixed version.

cat > ~/clean.sh <<'X'
#!/usr/bin/env bash
set -euo pipefail
dir=${1:?usage: clean.sh DIR}
cd -- "$dir" || exit 1
for f in ./*.tmp; do [[ -e $f ]] || continue; rm -- "$f"; done
echo "removed from $dir"
X
shellcheck ~/clean.sh && echo clean

Output:

clean

5. Test trace.

mkdir -p /tmp/t && touch '/tmp/t/a b.tmp' && PS4='+ ${LINENO}: ' bash -x ~/clean.sh /tmp/t

Output:

+ 3: dir=/tmp/t
+ 4: cd -- /tmp/t
+ 5: for f in ./*.tmp
+ 5: [[ -e ./a b.tmp ]]
+ 5: rm -- './a b.tmp'
+ 6: echo 'removed from /tmp/t'
removed from /tmp/t

13. Lab 2: Script ला logging जोडा

हे का लागतं?

Levels सह log function जोडा, file आणि journald ला लिहा, आणि LOG_LEVEL=DEBUG ने च debug on करा.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

1. Script.

cat > ~/job.sh <<'X'
#!/usr/bin/env bash
LOG=/tmp/job.log
log(){ local l=$1; shift; printf '%(%F %T)T [%s] %s\n' -1 "$l" "$*" | tee -a "$LOG" >&2; logger -t job -- "[$l] $*"; }
debug(){ [[ ${LOG_LEVEL:-INFO} == DEBUG ]] && log DEBUG "$@"; return 0; }
log INFO start
n=$(ls /etc | wc -l); debug "etc entries=$n"
log INFO done
X
chmod +x ~/job.sh

2. Normal.

~/job.sh

Output:

2026-10-25 11:00:01 [INFO] start
2026-10-25 11:00:01 [INFO] done

3. Debug.

LOG_LEVEL=DEBUG ~/job.sh

Output:

2026-10-25 11:00:09 [INFO] start
2026-10-25 11:00:09 [DEBUG] etc entries=212
2026-10-25 11:00:09 [INFO] done

4. File.

wc -l < /tmp/job.log

Output:

5

5. Journal.

journalctl -t job -n 3 --no-pager

Output:

Oct 25 11:00:09 host job[2201]: [INFO] start
Oct 25 11:00:09 host job[2203]: [DEBUG] etc entries=212
Oct 25 11:00:09 host job[2205]: [INFO] done

14. नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

15. मुलाखत प्रश्न आणि उत्तरं

Beginner level

Mid level level

Senior level

16. संबंधित chapters

• DevOps साठी Linux Ops Refresh
• Automation साठी Bash Scripting
• Linux grep आणि find Commands Examples सह
• Linux Servers मध्ये Passwordless SSH

उजळणी, तुलना आणि मुलाखत cards

हा lesson काही मिनिटांत revise करा. Cards phone वर save करा किंवा PNG download करा. प्रत्येक card वरचा QR हा lesson उघडतो.

अजून cards: Ravi Sir's Cards.