Linux sed Command Tutorial: Find आणि Replace, Lines Delete आणि Files In Place Edit

By Ravindra Bagale, trainer · LinkedIn · Last updated: 25 October 2026

1. रोजचं उदाहरण: लग्नपत्रिकेची list सुधारणं

हे का लागतं?

अनिलने लग्नपत्रिकेसाठी 300 पाहुण्यांची नावं type केली. नंतर कळलं: सगळीकडे 'Pune' ऐवजी 'Poona' लिहिलंय, 'cancelled' लिहिलेली प्रत्येक line delete करायची, बहिणीसाठी फक्त 50 ते 80 पाहुणे print करायचे, काही नावांआधी 'Shri' जोडायचं, आणि चूक झाली तर म्हणून मूळ list चा backup हवा.

हे काय आहे?

Poona चं Pune = sed 's/Poona/Pune/g'. cancelled delete = sed '/cancelled/d'. पाहुणे 50-80 = sed -n '50,80p'. Shri जोडा = sed 's/^/Shri /'. Backup = sed -i.bak.

कसं करायचं (step by step)

2. s/// ने find आणि replace

हे का लागतं?

File मधे hostname, version किंवा path हाताने बदलणं slow आणि चुका होणारं.

हे काय आहे?

sed 's/old/new/' प्रत्येक line वरचा पहिला match बदलतो. Flags: g सगळे matches, i case ignore (GNU), 2 फक्त दुसरा match, p बदललेली line print. कोणताही character separator होऊ शकतो: s#/old/path#/new/path# ने slashes escape करावे लागत नाहीत. Replacement मधे & म्हणजे 'पूर्ण match'. Shell variable आत हवं असेल तेव्हाच double quotes.

कसं करायचं (step by step)

1. प्रत्येक line वर पहिला match.

echo 'Poona to Poona' | sed 's/Poona/Pune/'

Output:

Pune to Poona

याचा अर्थ: फक्त पहिला बदलला.

2. सगळे.

echo 'Poona to Poona' | sed 's/Poona/Pune/g'

Output:

Pune to Pune

याचा अर्थ: g = global.

3. दुसऱ्या separator ने path बदला.

echo 'root /var/www/old;' | sed 's#/var/www/old#/srv/shop#'

Output:

root /srv/shop;

याचा अर्थ: प्रत्येक / escape नको.

4. Shell variable वापरा.

V=2.4.1; sed "s/^version=.*/version=$V/" app.ini

Output:

name=shop
version=2.4.1

याचा अर्थ: Double quotes मुळे $V expand.

5. & ने match wrap.

echo 'order 8812 and 8813' | sed -E 's/[0-9]+/#&/g'

Output:

order #8812 and #8813

याचा अर्थ: & जुळलेला number परत ठेवतो.

6. फक्त बदललेल्या lines print.

sed -n 's/ERROR/E!/p' app.log | head -2

Output:

10:12:44 E! payment timeout
10:15:02 E! db refused

याचा अर्थ: -n normal print थांबवतो; p बदललेल्या print.

7. शेवटचे spaces आणि Windows CR काढा.

sed -i 's/[[:space:]]*$//' deploy.sh && cat -A deploy.sh | head -1

Output:

#!/bin/bash$

याचा अर्थ: [[:space:]] मधे \r पण येतो.

3. -i ने files in place edit (आणि backup ठेवा)

हे का लागतं?

Scripts आणि automation ने खऱ्या files बदलायच्या, फक्त print नाही. एक चुकीचा sed -i server बिघडवू शकतो, म्हणून backups महत्त्वाचे.

हे काय आहे?

sed -i file edit करतो. sed -i.bak मूळ file file.bak म्हणून ठेवतो. macOS (BSD sed) वर backup नसेल तर sed -i '' लिहावं लागतं. आधी -i शिवाय dry-run करा, किंवा diff बघा: sed 's/a/b/' f | diff f -. -i file replace करतो, त्यामुळे owner बदलू शकतो किंवा symlinks तुटू शकतात; target link असेल तर --follow-symlinks.

कसं करायचं (step by step)

1. आधी dry run.

sed 's/^Port 22$/Port 2222/' /etc/ssh/sshd_config | diff /etc/ssh/sshd_config -

Output:

17c17
< Port 22
---
> Port 2222

याचा अर्थ: नेमकं काय बदलेल ते दाखवतो.

2. Backup सह edit.

sudo sed -i.bak 's/^Port 22$/Port 2222/' /etc/ssh/sshd_config && ls /etc/ssh/sshd_config*

Output:

/etc/ssh/sshd_config  /etc/ssh/sshd_config.bak

याचा अर्थ: मूळ .bak मधे safe.

3. Restart आधी validate.

sudo sshd -t && sudo systemctl reload sshd

Output:

(no output)

याचा अर्थ: Config test केल्याशिवाय SSH restart नको.

4. अनेक files एकदम.

sed -i 's/old-db.local/db.prod.local/g' config/*.yml && grep -l db.prod.local config/*.yml

Output:

config/app.yml
config/worker.yml

याचा अर्थ: प्रत्येक .yml update.

5. Backup मधून restore.

sudo mv /etc/ssh/sshd_config.bak /etc/ssh/sshd_config

Output:

(no output)

याचा अर्थ: Undo म्हणजे एक move.

4. Addresses: कोणत्या lines ते निवडा

हे का लागतं?

अनेकदा फक्त line 5, फक्त एका section मधल्या lines, किंवा एखादा word असलेल्या lines बदलायच्या असतात.

हे काय आहे?

Command आधी address लावा. N line number, $ शेवटची line, /re/ regex जुळणाऱ्या lines, N,M range, /start/,/end/ regex range, N~S N पासून प्रत्येक S-वी line (GNU), addr! addr सोडून सगळ्या. उदाहरण: sed '/^\[db\]/,/^\[/s/host=.*/host=10.0.0.9/' फक्त [db] section मधे host बदलतो.

कसं करायचं (step by step)

1. Lines 20 ते 25 print.

sed -n '20,25p' app.log

Output:

(6 lines)

याचा अर्थ: -n आणि p फक्त range print.

2. शेवटची line.

sed -n '$p' app.log

Output:

10:59:59 INFO shutdown

याचा अर्थ: $ म्हणजे शेवटची line.

3. फक्त section मधे बदल.

sed '/^\[db\]/,/^\[/s/^host=.*/host=10.0.0.9/' app.ini

Output:

[web]
host=0.0.0.0
[db]
host=10.0.0.9

याचा अर्थ: Web host ला हात नाही.

4. दोन वेळांमधले logs.

sed -n '/^10:00/,/^10:05/p' app.log | head -3

Output:

10:00:01 INFO start
10:00:02 GET /
10:01:10 GET /cart

याचा अर्थ: Time windows साठी regex range उत्तम.

5. Comments सोडून प्रत्येक line वर replace.

sed '/^#/!s/8080/9090/' app.conf

Output:

# default 8080
port=9090

याचा अर्थ: ! address उलटा करतो.

6. दर दुसरी line.

seq 1 6 | sed -n '0~2p'

Output:

2
4
6

याचा अर्थ: first~step (GNU sed).

5. Lines delete, print, insert, append आणि change

हे का लागतं?

Replace शिवाय lines काढायच्या, एका line नंतर नवी setting जोडायची, किंवा पूर्ण line बदलायची असते.

हे काय आहे?

d delete, p print, i\ text आधी insert, a\ text नंतर append, c\ text पूर्ण line बदलतो, = line number, q थांबा (मोठ्या files साठी उत्तम), r file file आत वाचतो, w file जुळणाऱ्या lines बाहेर लिहितो. GNU sed मधे one-line forms: '3i text', '/re/a text'.

कसं करायचं (step by step)

1. Comments आणि blank lines delete.

sed '/^#/d; /^$/d' nginx.conf | head -3

Output:

user nginx;
worker_processes auto;
error_log /var/log/nginx/error.log;

याचा अर्थ: ; ने दोन commands.

2. पहिली line (header) delete.

sed '1d' sales.csv | head -2

Output:

2026-10-01,Pune,4500
2026-10-01,Nashik,3200

याचा अर्थ: tail -n +2 सारखं.

3. Line 1 आधी line insert.

sed '1i # Managed by Ansible - do not edit' app.conf | head -2

Output:

# Managed by Ansible - do not edit
port=8080

याचा अर्थ: i आधी insert.

4. Match नंतर setting append.

sed '/^\[mysqld\]/a max_connections=500' my.cnf

Output:

[mysqld]
max_connections=500
datadir=/var/lib/mysql

याचा अर्थ: a जुळलेल्या line नंतर.

5. पूर्ण line बदला.

sed '/^SELINUX=/c SELINUX=permissive' /etc/selinux/config | grep ^SELINUX=

Output:

SELINUX=permissive

याचा अर्थ: c पूर्ण line बदलतो, जे असेल ते.

6. मोठ्या file वर लवकर थांबा.

sed '10q' huge.log | wc -l

Output:

10

याचा अर्थ: q line 10 नंतर थांबतो. head सारखं, sed मधे.

7. जुळणाऱ्या lines दुसऱ्या file मधे.

sed -n '/ERROR/w errors.txt' app.log && wc -l errors.txt

Output:

27 errors.txt

याचा अर्थ: w pipe शिवाय matches save.

6. Extended regex, groups आणि back-references

हे का लागतं?

Parts swap करायचे, dates reformat करायच्या किंवा match चा भाग ठेवून बाकी बदलायचं.

हे काय आहे?

sed -E extended regex चालू करतो (backslash शिवाय + ? {} | ( )). ( ) group पकडतो, replacement मधे \1 \2 groups परत ठेवतात. GNU sed मधे replacement मधे \U uppercase, \L lowercase आणि \E case change बंद.

कसं करायचं (step by step)

1. First आणि last name swap.

echo 'Bagale Ravindra' | sed -E 's/(\w+) (\w+)/\2 \1/'

Output:

Ravindra Bagale

याचा अर्थ: \1 पहिला group, \2 दुसरा.

2. Date reformat.

echo '2026-10-25' | sed -E 's/([0-9]{4})-([0-9]{2})-([0-9]{2})/\3\/\2\/\1/'

Output:

25/10/2026

याचा अर्थ: तीन groups, नव्या क्रमाने.

3. Logs मधे card numbers mask.

echo 'card=4111111111111111 ok' | sed -E 's/([0-9]{4})[0-9]{8}([0-9]{4})/\1********\2/'

Output:

card=4111********1111 ok

याचा अर्थ: पहिले आणि शेवटचे 4 digits ठेवतो.

4. Key name uppercase.

echo 'db_host=10.0.0.9' | sed -E 's/^([a-z_]+)=/\U\1\E=/'

Output:

DB_HOST=10.0.0.9

याचा अर्थ: \U ... \E (GNU sed).

5. Value बाहेर काढा.

sed -nE 's/.*version="([^"]+)".*/\1/p' package.xml

Output:

3.2.0

याचा अर्थ: फक्त पकडलेली version print.

7. अनेक commands, scripts आणि safe सवयी

हे का लागतं?

खऱ्या edits ला एका pass मधे अनेक steps लागतात, आणि परत परत चालवायला safe (idempotent) हवेत.

हे काय आहे?

Commands ; किंवा -e ने जोडा, किंवा एका address खाली अनेक commands साठी { }. मोठे edits file मधे ठेवून sed -f edits.sed. Edits idempotent करायला पूर्ण current line (^key=.*) match करा, म्हणजे दुसऱ्या run ला काही बदलत नाही. Structured files (JSON, YAML, XML) साठी jq, yq किंवा xmlstarlet; मोठ्या configs साठी Ansible lineinfile.

कसं करायचं (step by step)

1. एका run मधे दोन edits.

sed -e 's/dev/prod/' -e '/debug/d' app.conf

Output:

env=prod
port=8080

याचा अर्थ: -e परत परत.

2. एका address खाली commands.

sed '/^\[db\]/,/^\[/{s/^user=.*/user=app/; s/^port=.*/port=5432/}' app.ini | sed -n '/\[db\]/,$p'

Output:

[db]
user=app
port=5432

याचा अर्थ: { } दोन्ही फक्त [db] मधे.

3. sed script file.

printf 's/Poona/Pune/g\n/cancelled/d\n' > fix.sed && sed -f fix.sed guests.txt | wc -l

Output:

288

याचा अर्थ: 12 cancelled lines गेल्या आणि शहर सुधारलं.

4. Idempotent set-or-add.

grep -q '^MaxAuthTries' /etc/ssh/sshd_config && sudo sed -i 's/^MaxAuthTries.*/MaxAuthTries 3/' /etc/ssh/sshd_config || echo 'MaxAuthTries 3' | sudo tee -a /etc/ssh/sshd_config

Output:

(no output, or MaxAuthTries 3)

याचा अर्थ: अनेक वेळा safely चालतं.

5. प्रत्येक line ला number (= command).

sed -n '/ERROR/=' app.log | head -3

Output:

57
90
131

याचा अर्थ: = प्रत्येक match चा line number.

8. अनेक industries मधली खरी उदाहरणं

हे का लागतं?

तेच Linux skill प्रत्येक प्रकारच्या company मध्ये लागतं. वेगवेगळ्या ठिकाणी पाहिलं की लक्षात राहतं.

हे काय आहे?

प्रत्येक row म्हणजे एक काल्पनिक team. कोण हे वापरतं आणि कसं ते दाखवते.

कसं करायचं (step by step)

9. नेहमीच्या errors आणि त्यांचे fixes

हे का लागतं?

हे errors सगळ्यांना येतात. कारण माहीत असलं की तास वाचतात.

हे काय आहे?

आधी नेमका message वाचा. मग खालच्या row शी जुळवा.

कसं करायचं (step by step)

10. Troubleshooting step by step

हे का लागतं?

sed edit अपेक्षेप्रमाणे काम करत नसेल तर -i शिवाय छोट्या steps मधे test करा.

हे काय आहे?

वरून खाली जा. ज्या step ला problem दिसतो तिथे थांबा.

कसं करायचं (step by step)

1. Line आहे का आणि hidden characters.

grep -n '^Port' /etc/ssh/sshd_config | cat -A

2. -i शिवाय चालवा आणि diff.

sed 's/^Port 22/Port 2222/' /etc/ssh/sshd_config | diff /etc/ssh/sshd_config -

3. कोणता sed आहे.

sed --version | head -1

4. Quotes तपासा: final expression print.

echo "s/^version=.*/version=$V/"

5. -i नंतर file आणि owner.

ls -l /etc/ssh/sshd_config*

6. Reload आधी service config validate.

sudo sshd -t; sudo nginx -t

11. Lab 1: पाहुण्यांची list साफ करा

हे का लागतं?

Safe file वर replace, delete, ranges print आणि backups.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

1. List बनवा.

mkdir -p ~/lab10 && cd ~/lab10 && for i in $(seq 1 100); do echo "$i,Guest$i,Poona$([ $((i%10)) -eq 0 ] && echo ',cancelled')"; done > guests.txt; head -2 guests.txt

Output:

1,Guest1,Poona
2,Guest2,Poona

2. शहर सुधारा (dry run).

sed 's/Poona/Pune/g' guests.txt | head -2

Output:

1,Guest1,Pune
2,Guest2,Pune

3. Backup सह लावा.

sed -i.bak 's/Poona/Pune/g' guests.txt && ls guests*

Output:

guests.txt  guests.txt.bak

4. Cancelled पाहुणे delete.

sed -i '/cancelled/d' guests.txt && wc -l < guests.txt

Output:

90

5. पाहुणे 50 ते 52.

sed -n '50,52p' guests.txt

Output:

55,Guest55,Pune
56,Guest56,Pune
57,Guest57,Pune

6. वर title line.

sed -i '1i id,name,city' guests.txt && head -1 guests.txt

Output:

id,name,city

12. Lab 2: Safe, repeatable config edits

हे का लागतं?

Section नुसार ini file edit, edit idempotent करा आणि rollback.

हे काय आहे?

पूर्ण hands-on lab. प्रत्येक step test Linux machine वर करा (EC2 instance, VM किंवा WSL).

कसं करायचं (step by step)

1. ini file बनवा.

cd ~/lab10 && printf '[web]\nhost=0.0.0.0\nport=80\n[db]\nhost=localhost\nport=3306\n' > app.ini

Output:

(no output)

2. फक्त db host बदला.

sed -i.orig '/^\[db\]/,/^\[/s/^host=.*/host=10.0.0.9/' app.ini && cat app.ini

Output:

[web]
host=0.0.0.0
port=80
[db]
host=10.0.0.9
port=3306

3. परत चालवा: काही बदलत नाही.

sed '/^\[db\]/,/^\[/s/^host=.*/host=10.0.0.9/' app.ini | diff app.ini - && echo idempotent

Output:

idempotent

4. [db] खाली setting append.

sed -i '/^\[db\]/a pool=20' app.ini && sed -n '/\[db\]/,$p' app.ini

Output:

[db]
pool=20
host=10.0.0.9
port=3306

5. Rollback.

mv app.ini.orig app.ini && grep host app.ini

Output:

host=0.0.0.0
host=localhost

13. नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

14. मुलाखत प्रश्न आणि उत्तरं

Beginner level

Mid level level

Senior level

15. संबंधित chapters

• DevOps साठी Linux Ops Refresh
• Automation साठी Bash Scripting
• Linux grep आणि find Commands Examples सह
• Linux Servers मध्ये Passwordless SSH

उजळणी, तुलना आणि मुलाखत cards

हा lesson काही मिनिटांत revise करा. Cards phone वर save करा किंवा PNG download करा. प्रत्येक card वरचा QR हा lesson उघडतो.

अजून cards: Ravi Sir's Cards.