Excel · मराठी आवृत्ती

5.15 Outliers — वेगळी value म्हणजे चूकच असते का?

रवींद्र बागले यांच्या course वर आधारित · सहज मराठीत explanation

या page मध्ये

आधीचा data
Clean केल्यावर
IQR method
Practice
रवींद्र बागले यांची tip

आधीचा data

Order ID	Amount	Flag
BLK-3401	120
BLK-3402	95
BLK-3403	140
BLK-3404	12,990
BLK-3405	110
BLK-3406	0

Clean केल्यावर

Order ID	Amount	Flag
BLK-3401	120	OK
BLK-3402	95	OK
BLK-3403	140	OK
BLK-3404	12,990	Outlier – verify
BLK-3405	110	OK
BLK-3406	0	Outlier – verify

Outlier म्हणजे बाकी values पेक्षा खूप वेगळी value. ₹129.90 ऐवजी ₹12,990 ही typo असू शकते; पण मोठी bulk orderही खरी असू शकते. म्हणून आधी flag, मग verify.

IQR method

E1: =QUARTILE.INC($B$2:$B$7,1); E2: =QUARTILE.INC($B$2:$B$7,3).
E3 मध्ये IQR: =E2-E1.
E4 lower fence: =E1-1.5*E3; E5 upper fence: =E2+1.5*E3.
Flag: =IF(OR(B2<$E$4,B2>$E$5),"Outlier – verify","OK").
Insert › Charts › Insert Statistic Chart › Box and Whisker — Excel 2016+ — visual check करा.

Alternative z-score: =STANDARDIZE(B2,AVERAGE($B$2:$B$7),STDEV.S($B$2:$B$7)). |z| >3 हा एक heuristic आहे; distribution, sample size आणि business context नुसार त्याची उपयोगिता बदलते. IQR आणि chart मधल्या quartile settingsमुळे boundaries थोड्या वेगळ्या असू शकतात.

Practice

30 order amounts साठी IQR fences काढा, flags लावा आणि box plotशी compare करा. प्रत्येक flagged value साठी keep/correct/exclude निर्णय आणि कारण लिहा.