Linux files: touch, cat, nano, vi, brace shortcuts, ls -R आणि tree

By Ravindra Bagale, trainer · LinkedIn · Last updated: 8 October 2026

1. एका मिनिटाची उजळणी: directories आणि paths

का. आजचं सगळं मागच्या class वर उभं आहे. खालची कुठलीही ओळ नवीन वाटली तर आधी Linux directories आणि paths: pwd, ls, mkdir, cd, absolute vs relative paths आणि ~ वाचा.

तुम्हाला आधीच माहीत असायला हवं:

ls -r (small r, reverse) आणि ls -R (capital R, recursive) वेगळे ठेवा. ls -R आपण section 14 मध्ये बघू.

2. Assignment: Ramayan चं झाड बनवा

का. खरे projects झाडासारखेच असतात: website च्या folder मध्ये css, images आणि js; app मध्ये logs आणि config. काढलेलं चित्र folders मध्ये बदलता आलं पाहिजे.

Task. तुमच्या home folder मध्ये हे झाड बनवा: Ramayan, त्याच्या आत Dasarath, आणि Dasarath च्या आत चार folders: Ram, Laxman, Bharat, Shatrughna.

कसं, step by step (~ पासून):

1. cd (आपण home मध्ये आहोत याची खात्री करा).
2. mkdir Ramayan
3. mkdir Ramayan/Dasarath
4. mkdir Ramayan/Dasarath/Ram
5. mkdir Ramayan/Dasarath/Laxman
6. mkdir Ramayan/Dasarath/Bharat
7. mkdir Ramayan/Dasarath/Shatrughna
8. तपासा: ls Ramayan/Dasarath → Bharat Laxman Ram Shatrughna

प्रत्येक step चालते कारण आधीच्या step ने parent बनवलेला असतो. Path ची हीच तर गंमत आहे: जो folder अजून अस्तित्वातच नाही, त्याच्या आत folder ठेवता येत नाही.

हेच एका ओळीत (लांब version):

mkdir -p Ramayan/Dasarath/Ram Ramayan/Dasarath/Laxman Ramayan/Dasarath/Bharat Ramayan/Dasarath/Shatrughna

1. Space ने वेगळे केलेले चार paths, म्हणजे चार folders.
2. Ramayan आणि Ramayan/Dasarath नसतील तर -p ते वाटेत बनवतो.

3. Brace shortcut: {a,b,c}

का. वरच्या लांब ओळीत Ramayan/Dasarath/ चार वेळा आलंय. जास्त typing म्हणजे जास्त typos.

काय. Common भाग एकदाच लिहा, आणि वेगळी नावं curly braces मध्ये, comma ने वेगळी करून ठेवा:

mkdir -p Ramayan/Dasarath/{Ram,Laxman,Bharat,Shatrughna}

1. Ramayan/Dasarath/ हा common path.
2. {Ram,Laxman,Bharat,Shatrughna} ही नावांची list.
3. नावांमध्ये commas, आणि braces च्या आत कुठेही space नाही.
4. mkdir सुरू व्हायच्या आधीच shell (bash) ही ओळ चार पूर्ण paths मध्ये बदलतो. mkdir ला लांब version च मिळतं.

Expansion स्वतः बघा. Command ला shell काय देणार आहे ते echo काहीही न बनवता दाखवतो:

1. echo Ramayan/Dasarath/{Ram,Laxman} → Ramayan/Dasarath/Ram Ramayan/Dasarath/Laxman
2. echo file{1,2,3}.txt → file1.txt file2.txt file3.txt

उदाहरण: website चा सांगाडा.

1. mkdir -p mysite/{css,images,js}
2. ls mysite → css images js

4. Files: बनवायचे चार मार्ग

का. आत्तापर्यंत आपण फक्त folders बनवले. Folder म्हणजे रिकामा डबा, जोपर्यंत त्यात files ठेवत नाही.

काय. File बनवायचे चार नेहमीचे मार्ग:

1. touch: रिकामी file बनवतो.
2. cat: file बनवतो आणि त्यात ओळी type करू देतो.
3. nano: साधा editor, terminal मधला Notepad.
4. vi: ताकदवान editor, जो प्रत्येक Linux server वर असतो.

File बनवल्यानंतर अजून काय करू शकतात, त्यात फरक आहे:

"Modify" म्हणजे मधलं काहीतरी बदलणं, उदा. ओळ 2 वरचं hi चं bye करणं. ते फक्त editor करू शकतो.

5. touch: रिकाम्या files

काय. touch नंतर एक किंवा अनेक नावं दिली की रिकाम्या files बनतात.

कसं.

1. cd (home ला जा), मग mkdir -p practice आणि cd practice.
2. touch my.txt
3. touch 1.txt 2.txt 3.txt (एका command मध्ये तीन files)
4. ls → 1.txt 2.txt 3.txt my.txt
5. ls -l my.txt → -rw-r--r--. 1 ec2-user ec2-user 0 Jan 5 10:15 my.txt

तारखेच्या आधीचा 0 म्हणजे bytes मधला size: file रिकामी आहे. touch ने त्यात लिहिता येत नाही, वाचता येत नाही, edit करता येत नाही. तो फक्त बनवतो.

त्याचं खरं काम: timestamp.

1. ls -l my.txt चालवा आणि time बघा, उदा. 10:15.
2. एक मिनिट थांबा, मग पुन्हा touch my.txt.
3. ls -l my.txt → आता time आत्ताचा दिसतो, उदा. 10:20.
4. Content (इथे अजून रिकामंच) बदलत नाही.

6. Dots आणि extensions: नावाचाच एक भाग

का. Windows वर .jpg म्हणजे फोटो, .mp4 म्हणजे video. Linux मध्ये वेगळं चालतं, आणि ते आत्ताच समजलं तर पुढे गोंधळ होत नाही.

काय.

1. Dot हे नावातलं फक्त एक अक्षर आहे. touch report.ppt photo.jpg song.mp4 तीन रिकाम्या files बनवतो.
2. त्यातली कुठलीच खरी presentation, फोटो किंवा गाणं नाही. नाव काहीही असो, त्या रिकाम्याच.
3. File च्या आत काय आहे हे कळायला Linux ला extension लागत नाही. file command content बघतो:
   • file photo.jpg → photo.jpg: empty
   • echo hello > notes.jpg, मग file notes.jpg → notes.jpg: ASCII text
4. Dot नसलेलं नावसुद्धा चालतं: touch ravi ने ravi नावाची file बनते.

मग extensions वापरायचेच कशाला? ते माणसांना आणि programs ना मदत करतात:

1. backup.sh बघितलं की कळतं हा script आहे.
2. Nginx त्याच्या conf.d folder मधल्या settings files फक्त .conf ने संपत असतील तरच load करतो.
3. Browser index.html ला web page समजतो.

7. रिकामी file कुणाला हवी असते?

हा प्रश्न का. रिकामी file निरुपयोगी वाटते. पण server वरच्या खऱ्या कामात तसं नसतं.

खरे उपयोग:

1. Script भरणार असलेली log file. तुम्ही touch backup.log करता, मग रोज रात्री एक scheduled script त्यात एक ओळ लिहितो: "backup done at 12:00".
2. Placeholder. Website चं plan करताय: touch index.html about.html contact.html. रचना तयार; content नंतर लिहायचा.
3. Marker (flag) file. एखादा script काम करत असताना maintenance.on बनवतो; बाकीचे scripts ती file आहे का ते बघतात आणि थांबतात.
4. पटकन test files. Copy आणि delete शिकायच्या आधी practice साठी काहीतरी निरुपद्रवी लागतं: touch file1 file2 file3.

Class मधली कल्पना बरोबरच आहे: servers वर automation भरपूर असतं (सकाळी 9 ला start, संध्याकाळी stop, दुपारी 12 ला backup, दर 4 तासांनी upload). Automation ला लिहायला files लागतात, आणि त्या बहुतेक रिकाम्याच सुरू होतात.

8. एक नाव, एकच item; capital अक्षरं वेगळी

काय.

1. एका folder मध्ये एक नाव एकदाच वापरता येतं: file साठी किंवा folder साठी, दोन्हीसाठी नाही.
2. Linux मध्ये नावं case-sensitive असतात: ravi, Ravi, rAvi आणि RAVI ही चार वेगवेगळी नावं.

हे कसं वागतं (करून बघा):

1. mkdir ravi (folder)
2. touch ravi → error नाही, आणि file पण बनत नाही. touch फक्त folder चा time update करतो. ravi folder च राहतो.
3. touch raju (file), मग mkdir raju → mkdir: cannot create directory ‘raju’: File exists
4. touch Ravi RAVI → दोन नवीन files. ls मध्ये folder ravi आणि files Ravi आणि RAVI शेजारी शेजारी दिसतात.

9. cat: cat > ने file लिहिणं

का. touch file मध्ये text टाकू शकत नाही. cat टाकू शकतो, कुठलाही editor न उघडता.

काय. cat > my.txt म्हणजे "मी जे type करतो ते घे आणि my.txt मध्ये लिही". > output screen ऐवजी file मध्ये पाठवतो.

कसं.

1. cat > my.txt
2. Cursor रिकाम्या ओळीवर थांबतो. Prompt नाही: cat ऐकत बसलाय.
3. first line type करा आणि Enter दाबा.
4. second line type करा आणि Enter दाबा.
5. नवीन रिकाम्या ओळीवर Ctrl+D दाबा. तुम्ही prompt वर परत.
6. तपासा: cat my.txt.

Ctrl+D म्हणजे "input संपलं". रिकाम्या ओळीच्या सुरुवातीला दाबा. ओळीच्या मध्येच दाबलं तर फक्त ती ओळ जाते, मग Ctrl+D पुन्हा एकदा दाबावं लागतं.

10. cat: वाचणं, append करणं, आणि > चा सापळा

वाचा. cat my.txt अख्खी file दाखवतो:

first line
second line

Append (शेवटी जोडा).

1. cat >> my.txt (दोन >)
2. third line type करा, Enter, मग Ctrl+D.
3. cat my.txt → तीन ओळी. जुना text राहिला; नवीन ओळ त्याच्या खाली गेली.

सापळा: एकच > सगळं बदलून टाकतो.

1. cat > my.txt
2. new type करा, Enter, Ctrl+D.
3. cat my.txt → फक्त new. जुन्या तीन ओळी गायब.

cat काय करू शकत नाही. पाच ओळींच्या file मध्ये cat ओळ 2 वरचं hi चं bye करू शकत नाही. तो फक्त अख्खी file बदलू शकतो (>) किंवा खाली ओळी जोडू शकतो (>>). मधली ओळ बदलायला editor वापरा (sections 11 आणि 16).

11. nano: सगळ्यात सोपा editor

का. cat मधली ओळ edit करू शकत नाही. Editor लागतो, आणि nano सगळ्यात सोपा: Notepad सारखाच वाटतो.

काय. nano my.txt file editor मध्ये उघडतो. File नसेल तर nano नवीन, रिकामी file सुरू करतो आणि खाली [ New File ] दाखवतो.

Edit कसं करायचं.

1. nano my.txt
2. Arrow keys ने फिरा. Default ला mouse ने cursor हलत नाही.
3. Type करा, Backspace ने खोडा, कुठेही काहीही बदला.
4. खालच्या दोन ओळींत shortcuts दिलेले असतात. ^ म्हणजे Ctrl, म्हणून ^X म्हणजे Ctrl+X.

Save करून बाहेर कसं पडायचं.

1. Ctrl+X दाबा.
2. nano विचारतो Save modified buffer?
3. Save करायला Y दाबा (N केलेले बदल टाकून देतो, Ctrl+C cancel करून परत editing वर नेतो).
4. nano File Name to Write: my.txt दाखवतो. नाव तेच ठेवायला Enter दाबा.
5. तुम्ही prompt वर परत. cat my.txt ने तपासा.

काहीच बदललं नसेल तर Ctrl+X काहीही न विचारता सरळ बाहेर पडतो.

12. Space असलेली file ची नावं, आणि एकदम अनेक files

काय. Space arguments वेगळे करतो, folders साठी जसा तसाच files साठी.

1. nano my file दोन files उघडतो, my आणि file, एकामागून एक.
2. nano 'my file' my file नावाची एक file उघडतो. "my file" आणि my\ file पण चालतं.
3. यालाच feature बनवा: nano file1 file2 file3 तीन files उघडतो. Ctrl+X चालू file बंद करून पुढची उघडतो. nano च्या नवीन versions मध्ये तुम्ही कुठल्या file वर आहात ते दिसतं, उदा. [1/3].

13. Practice task: calendar, कमीत कमी commands मध्ये

Task.

1. ~ मध्ये calendar folder बनवा.
2. त्याच्या आत तीन folders: months, weeks, days.
3. months मध्ये files: jan, feb, mar.
4. jan मध्ये January लिहा.
5. weeks मध्ये files: week1, week2, week3.
6. days मध्ये files: 1, 2, 3.

पुढे वाचायच्या आधी स्वतः करून बघा.

उत्तर (पाच commands):

1. mkdir -p calendar/{months,weeks,days}
2. touch calendar/months/{jan,feb,mar}
3. touch calendar/weeks/{week1,week2,week3}
4. touch calendar/days/{1,2,3}
5. nano calendar/months/jan → January type करा → Ctrl+X, Y, Enter.

तपासा:

1. cat calendar/months/jan → January
2. ls calendar/weeks → week1 week2 week3

नेहमीच्या चुका:

1. Braces च्या आत slashes: {months/weeks/days} हे slashes असलेलं एकच नाव होतं, तीन folders नाही. Commas वापरा.
2. Commas नंतर spaces: {jan, feb, mar} expand होत नाही (section 3 बघा).
3. Case ची गडबड: Days folder आणि days लिहिलेली command ही दोन वेगळी नावं.

14. ls -R: आतलं सगळं दाखवा

काय. ls -R (capital R, recursive) एक folder दाखवतो, मग त्याच्या आतला प्रत्येक folder, मग त्यांच्या आतला प्रत्येक, असं पुढे.

कसं.

1. cd (home)
2. ls -R calendar

Output:

calendar:
days  months  weeks

calendar/days:
1  2  3

calendar/months:
feb  jan  mar

calendar/weeks:
week1  week2  week3

प्रत्येक block folder चा path आणि colon ने सुरू होतो, आणि खाली आत काय आहे ते. छोट्या झाडांसाठी ठीक; मोठ्या झाडांचं output screen वरून पळून जातं.

ls -r (small r) शी गल्लत करू नका, तो फक्त एका listing ची order उलटी करतो.

15. tree: चित्रासारखं दृश्य, आणि software install करणं

काय. tree तीच माहिती चित्रासारखी काढतो. Amazon Linux वर तो default install नसतो.

Install कसा करायचा:

sudo yum install tree -y

1. sudo: ही एक command administrator (root) म्हणून चालवा. Software install केलं की system बदलते, म्हणून admin rights लागतात.
2. yum: package manager. Amazon च्या repositories मधून software download करून install करतो.
3. install: action.
4. tree: package चं नाव.
5. -y: "Is this ok?" ला आपोआप "yes".

मग:

1. tree calendar
2. Output शेवटी 4 directories, 9 files सांगतो.

प्रत्येक command म्हणजे एक छोटा program.

1. ls, mkdir, touch आणि cat हे /usr/bin मध्ये ठेवलेले programs आहेत. ते Linux सोबतच येतात.
2. tree हा अजून एक program; तो आपण स्वतः install केला.
3. Install करायच्या आधी command -v tree काहीच दाखवत नाही. Install केल्यावर /usr/bin/tree दाखवतो.

16. vi: प्रत्येक server वरचा editor

का. nano सोपा आहे, पण तो नेहमी install असेलच असं नाही. vi जवळजवळ प्रत्येक Linux server वर असतो, म्हणून type करणं, save करणं आणि बाहेर पडणं एवढं तरी यायलाच हवं.

काय. vi मध्ये modes असतात:

1. Command mode. vi इथे उघडतो. Keys म्हणजे commands, म्हणून चुकून दाबलेल्या keys file मध्ये type होत नाहीत.
2. Insert mode. आता keys text type करतात. खालच्या ओळीत -- INSERT -- दिसतं.

कसं.

1. vi notes.txt
2. i दाबा. खाली -- INSERT -- दिसतं.
3. तुमचा text type करा. फिरायला arrow keys वापरा.
4. Esc दाबा. तुम्ही परत command mode मध्ये.
5. :wq type करून Enter दाबा: write (save) करून quit.
6. तपासा: cat notes.txt.

Insert mode मध्ये जायचे तीन मार्ग:

Save न करता बाहेर: Esc, मग :q! आणि Enter.

17. घरी करा

थोडक्यात

Samjla ka? Ghari tree install kara, vi madhe ek file lihun bagha. Pudhchya class madhe copy karayla shikuya.

Ravindra Bagale, trainer: linkedin.com/in/ravindra-bagale. Folders आणि files ची नावं (Ramayan, calendar, ravi, my.txt, photo.jpg, fruits.txt वगैरे) शिकण्यासाठीची उदाहरणं आहेत. Commands चे outputs GNU bash, coreutils, nano आणि tree वर तपासले, जे Amazon Linux 2023 पण वापरतं; ls -l उदाहरणांमधली वेळ फक्त उदाहरणादाखल आहे.