AWS · मराठी आवृत्ती

2.2 OSI चे सात layers

रवींद्र बागले यांच्या course वर आधारित · सहज मराठीत explanation

या page मध्ये

प्रत्येक layer सोप्या भाषेत
TCP आणि UDP
Encapsulation
Lab
रवींद्र बागले यांची tip

Mauli Dairy चं order page पाठवताना data sender कडे वरून खाली जातो आणि receiver कडे खालून वर येतो. यांना encapsulation आणि decapsulation म्हणतात.

   Sender                                                    Receiver
 +------------------+        (logical communication)      +------------------+
 | 7 Application    | <---------------------------------> | 7 Application    |
 | 6 Presentation   | <---------------------------------> | 6 Presentation   |
 | 5 Session        | <---------------------------------> | 5 Session        |
 | 4 Transport      | <------------ segments -----------> | 4 Transport      |
 | 3 Network        | <------------ packets ------------> | 3 Network        |
 | 2 Data Link      | <------------ frames -------------> | 2 Data Link      |
 | 1 Physical       | ============== bits ==============  | 1 Physical       |
 +------------------+     cable / fibre / radio           +------------------+
   Data goes DOWN the stack (encapsulation) and UP at the receiver (decapsulation)

#	Layer	मुख्य काम	Protocols / standards	Devices	PDU
7	Application	Applications साठी network services	HTTP, HTTPS, FTP, SMTP, DNS, SSH, DHCP, SNMP	Gateways, L7 load balancers — AWS ALB — WAF	Data / message
6	Presentation	Format, encoding, encryption, compression	TLS/SSL, JPEG, PNG, ASCII, UTF-8, MPEG	—	Data
5	Session	Session सुरू ठेवणं, बंद करणं, checkpoints	NetBIOS, RPC, SQL session, PPTP	—	Data
4	Transport	End-to-end delivery, ports, segmentation, flow/error control	TCP, UDP	L4 load balancers — AWS NLB — firewalls	TCP segment / UDP datagram
3	Network	IP addressing आणि networks मधलं routing	IPv4, IPv6, ICMP, ARP*, OSPF, BGP	Router, L3 switch	Packet
2	Data Link	MAC addressing, framing, link वरील error detection	Ethernet 802.3, Wi-Fi 802.11, PPP, VLAN 802.1Q	Switch, bridge, NIC	Frame
1	Physical	Electrical/light/radio स्वरूपात bits पाठवणं	RJ-45, fibre, DSL, Bluetooth radio, 802.11 PHY	Hub, repeater, cables, modem	Bit

*ARP IPv4 address वरून MAC शोधतो; L2/L3 च्या सीमेवर असल्याने पुस्तकांत placement वेगळं दिसतं. TLS/session सारखं mapping देखील शिकण्यासाठीचा संदर्भ आहे; internet stack मध्ये हे स्वतंत्र OSI modules असतीलच असं नाही.

प्रत्येक layer सोप्या भाषेत

Application: Program वापरत असलेला protocol. Browser HTTP बोलतो, ssh SSH वापरतो. Chrome स्वतः म्हणजे हा layer नव्हे.
Presentation: दोन्ही बाजूंना data समजण्यासाठी UTF-8 encoding, gzip compression किंवा TLS encryption. HTTPS म्हणजे HTTP over TLS.
Session: संभाषण सुरू ठेवणं/बंद करणं. Login टिकवणं किंवा download resume करणं ही समजण्यासाठी उदाहरणं; प्रत्यक्ष implementation application मध्ये असू शकते.
Transport: Source/destination ports जोडतो. TCP मध्ये handshake, acknowledgements, retransmission आणि ordering; HTTP/1.1, HTTP/2, SSH, MySQL मध्ये वापर. UDP connectionless; DNS, calls, games मध्ये उपयोग.
Network: Source/destination IP आणि routing. Router इथे काम करतो; ping मधला ICMP या स्तरावरील reachability तपासतो.
Data Link: Local link वर frames पोहोचवण्यासाठी MAC — उदा. 0a:1b:2c:3d:4e:5f, 48 bits. सामान्य switches इथे.
Physical: Bits electrical signals, light pulses किंवा radio waves मध्ये पाठवतो.

TCP आणि UDP

Reliable delivery साठी handshakes, ACKs आणि retransmission चा overhead लागतो. काही real-time कामांमध्ये उशिरा पोहोचलेल्या data पेक्षा पुढचा ताजा data महत्त्वाचा असतो.

मुद्दा	TCP	UDP
Connection	SYN → SYN-ACK → ACK handshake	Connectionless
Reliability	क्रमाने data, ACK आणि retransmission; failure झाल्यास connection error	स्वतः delivery/order guarantee देत नाही
Overhead	किमान 20-byte header	8-byte header
उपयोग	HTTP/1.1, HTTP/2, SSH, e-mail, databases	DNS, DHCP, VoIP, streaming, gaming, HTTP/3 via QUIC

UDP नेहमीच जास्त fast किंवा TCP नेहमीच slow असा नियम नाही; application आणि network वर result अवलंबून असतो. TCP सुद्धा connection कायम तुटल्यावर delivery हमखास करू शकत नाही.

Encapsulation

खाली जाताना संबंधित layers headers जोडतात; Ethernet सारख्या Layer 2 framing मध्ये trailer देखील येतो:

 L7-5   [                 HTTP data                   ]
 L4     [TCP hdr: ports ][        HTTP data           ]            = Segment
 L3     [IP hdr: IPs][TCP hdr][      HTTP data        ]            = Packet
 L2     [Eth hdr: MACs][IP][TCP][    HTTP data   ][FCS]            = Frame
 L1     0101100101110100101010010101001010101010101...            = Bits

डब्यात डबा ठेवतो तसं: HTTP data भोवती TCP, त्याभोवती IP, आणि त्याभोवती Ethernet frame. Receiver उलट क्रमाने ते उघडतो — decapsulation.

Lab

Linux वर ip addr run करा. link/ether जवळ MAC — L2 — आणि inet जवळ IP — L3 — शोधा. Layer, address type आणि स्वतःची value अशी छोटी table करा.